Cr’ay la ngắt nắc muy cr’ay cr’pân pa bhlầng, tu choom bhrợ ma nuýh chệêt bil. Lâng la ngắt nắc cung râu tu buôn bhrợ khuých goo đanh đươnh đhị apêê k’tiếc k’ruung cóh bha lang k’tiếc. C’nắt t’tuíh “ ma nuýh pa dứah đh’réh cr’ay cóh bhươl cr’noon” t’ngay đâu nắc zooi đhanuôr lâng ma nuýh đong cơnh đương zêl g’đéch râu cr’ay cr’pân nâu.

             Tu bhiệc dưr váih cr’ay la ngắt

            Nắc tu cắh zập a ham zêng cóh a chắc hêê, a ham cóh đhị da dul cắh cớ mảng xơ vữa cóh c’lâng a ham dưr jôông hooi cóh a bục bhrợ k’đệêng c’lâng a ham.

            La ngắt tu hooi a ham cóh a bục bêl muy c’lâng a ham cóh a bục crêê tân jẹc bhrợ váih ta bhúch a ham đhị zr’lụ a bục tu c’lâng a ham nắc đoo âng đơơng.

            Tu bhiệc buôn lưm nắc huyết áp dal, c’lâng a ham tr’xăl cơnh lơơng tợơ tr’nợơp, coọc a ham cắh cợ ma nuýh ca ay xoọc pa dứah lâng za nươu zêl coọc a ham.

            # Cơnh buôn n’léh đhị bêl cr’ay la ngắt

            Nắc ma nuýh hêê lêy đhưr pâm bhroọt cắh cợ tê đhị zr’lụ pran mặt, cóh têy cắh cợ cóh dzung, pa bhlầng nắc tê m’pâng a chắc, cắh pa bhrợ dzợ, boóp p’rá cắh ghít dzợ, mắt cắh lấh ang, lướt ra véch k’đháp pa bhlầng, dzoọng cắh choom đhâng dzợ, vir móh mắt, k’đắh a cọ ha dợ cắh năl hâu tu, kiêng k’tặ cắh cợ k’tặ k’buung, cắh năl râu rị dzợ…

            # Cơnh đương zêl cha groong la  ngắt

            Nắc vêy chế độ pa bhrợ, sinh hoạt, ắt đhêy crêê cơnh, khoa học. pa zay pa gớt a chắc a zân, t’bhlầng c’rơ tr’mông, oó lấh đoọng a chắc la mặ, oó bấc cha bhoóh lâng ngai tăng huyết áp, oó bấc ộm a lắc bia, oó ộm hót.

            # Xăl chế độ cha đhị zập t’ngay

            Lêy cha chr’na oó lấh tăng bhoóh, cha ta bha bhoóh nắc liêm choom đoọng ha ham lâng huyết áp, chroi k’rong pa xiêr ca ay la ngặt. Cha t’bấc bhơi ra véh t’viêng lâng p’lêê p’coo t’mêê đhị zập t’ngay, oó luúc pa xoọng bhoóh lâng chr’na ơy ta zệê chệên, oó đươi dua n’xiêng a đhắh dzăm đoọng zệê bhrợ chr’na…

            # Pa xiêr ộm a lắc, oó ộm hót dzợ lâng g’đéch đhị apêê ộm hót

            Ha dang pa xiêr ộm a lắc, oó ộm hót dzợ lâng g’đéch đhị apêê ộm hót nắc xiêr k’rơ bhlầng đhr’năng cr’ay la ngặt.

            # Pa gớt a chắc a zân ta luôn

            Zư a chắc a zân lâng bhiệc ộm cha liêm crêê lâng ta luôn pa gớt đoọng xiêr đhr’năng la ngắt. t’bhlầng pa gớt a chắc a zân đoọng padưr c’rơ tim mạch lâng râu lơơng cơnh lipid a ham, la mặ, tăng huyết áp… lêy pa gớt a chắc a zân dâng 30 phút đhị zập t’ngay ( ha dang ca ay ngân nắc pa đhêy).

            Lấh mơ, đoọng zúp zooi pa dứah lâng đương zêl cr’ay la ngắt a bụ, k’đệêng c’lâng a ham, cr’ay vir móh mắt, xiêr trí nhơ nắc đươi pa xoọng râu za nươu bơơn tợơ da ding k’coong, đươi dua đanh, bấc ha dợ doó crêê râu cắh liêm lơơng.

            # Lấh mơ nắc pa ghít râu đâu:

            Oó hoọm lalấh za lưa cắh đhị đhị c’lâng đhí, pa bhlầng nắc lâng apêê cao huyết áp.

            Bhrợơng thần kinh. G’đéch cắh choom bếch.

            G’đéch cắh choom lướt pr’noong, pa bhlầng nắc lâng ma nuýh ta coóh ta ha.

            G’đéch pa gớt lalấh bấc cơng chr’đuôl h’lệêng, ch’ớh thể thao lalấh mơ c’rơ hêê./.