U chier nắc muy cơnh u váih cóh luôn cắh liêm crêê nắc manuýh buôn crfêê, cắh xay ta ha, p’niên cắh cậ pân juýh pân đil. Nắc đhr’năng kiêng lướt pr’noong nắc k’đháp ng’lướt, vêy cơnh cậ cắh choom ng’lướt, êế goóh, griing, cắh lấh kiêng lướt bấc. ha dang u chiêr váih đanh nắc bhrợ váih muy bơr rau cr’ăy n’lơơng. Nắc đơớh vêy bh’rợ zâl lâng pa dứah u chiêr crêê cơnh. T’ruíh: manuýh pa dứah đh’réh cr’ăy cóh bhươl cr’noon bêl đâu, zúp zooi đhanuôr lâng pr’zớc n’năl lấh mơ ooy đhr’năng u chiêr lâng muy bơr bh’rợ ng’pa dứah.

 Đhr’năng u váih tr’nơớp âng mụy rau cr’ăy cóh luôn, cơnh cr’ăy cóh luôn ga mắc bhrợ ha a chắc a zân đhur, váih bấc canxi cóh aham, t’cêệt, pậ luônh… cr’ăy cóh ngoài luônh bhrợ t’váih đhr’năng k’đị… cắh cậ pr’lúh cr’ăy cóh prang a chắc a zân, crêê độc chì, k’bao a chắc a zân, muy bơr rau cr’ăy ooy a cọ a bục, cơnh cr’ăy Parkinson, buôn chêếc k’noọ, cha jắh, zr’ơới… đhr’năng ắt tớt, cha đắh cắh crêê cơnh… cắh cậ nắc đhr’năng đ’đơơng, ơ âng âng luôn cắh liêm crêê.

Tu a ộm cha cha cắh crêê cơnh, đhr’năng cha đắh bấc đạm, m’bứi chất xơ, cắh lấh p’gớt a chắc a zân ( buôn váih lâng manúyh ắt pa bhrợ cóh văn phòng), cha đắh cắh crêê cơnh ( cắh zập chất xơ, ộm m’bứi đác bhrợ ha êế griing, k’đháp glúh ooy ngoài), cắh lấh kiêng p’gớt, stress, tu ộm bấc z’nươu tây ( muy bơr rau z’nươu buôn bhrợ u chiêr, cơnh: z’nươu đoọng choom ng’bếch, z’nươu pa xiêr huết áp, z’nươu pa dứah k’ăy p’luung…

Cắh kiêng lướt pr’noong, bêl kiêng pr’noong nắc cắh tộ lướt, tu bh’rợ lướt pr’noong cắh crêê cơnh, cắh kiêng bếch, a cọ a búc zập bêl công k’noọ bấc, tu k’ăy luônh, cắh cậ ộm hót, ộm bấc đác trà lâng cà phê.

Lâng p’niên, đhr’năng u chiêr cóh p’niên nắc cóh c’xêê c’moo lướt học, tu chế độ cha cha, a ộm nắc cắh zập đác lâng chất xơ. Đợ p’niên cha đợ chr’na đha nắh đơớh- bấc chất n’xiêng ( lêệ ta pa điing lâng n’xiêng, sữa lâng cr’liêng a tứch ađha ơy ta cor đớc) lâng đường ( kẹo, đác ngam bấc đường) nắc vêy cơnh crêê u chiêr bấc láh mơ. Lấh n’nắc, bhrợ tr’téc boọng pr’noong công nắc u váih bấc.

 Zâl cha groong u chiêr nắc cơnh ooy.

- Lướt pr’noong ooy muy giờ cóh muy t’ngay. Cr’chăl liêm choom bhlâng nắc cóh ra diu xang bêl cha ra diu, xoọc đêếc luônh u liêm lâng vêy chr’na cóh p’luung pa dưr đhr’năng pa bhrợ.

- Bệch zập lâng đơớh ng’dưr: Ng’bếch lâng đhr’năng bếch cắh zập nắc bhrợ cắh liêm crêê ooy luônh, pazêng vêy đhr’năng k’đung âng luônh lâng đhr’năng u tai lâng u xeo âng luôn.

- đhr’năng cha cha, a ộm crêê cơnh vêy chất xơ: cha p’xoọng bánh mì, pazêng rau ngũ cốc ooy chế độ chr’na đha nắh. Lêy pay đợ bánh vêy bấc chất xơ đoọng cha p’xoọng.

Đợ chất xơ liêm choom bhlâng nắc 26g đoọng ha pêê pân juý lâng mơ 20g đoọng ha pêê pân đil. Đoọng vêy mơ đâu nắc choom cha r’véh, cha p’lêê lâng pazêng rau chr’na đha nắh rau lơơng. Zêệ chêện zazum bấc rau r’véh bêl cha chr’na bha lâng lâng p’xoọng a tuông. Lấh ooy ng’cha p’lêê p’coo, nắc choom ộm đác p’lêê p’coo, cơnh đác ga lôốc cắh cậ ng’cha p’lêê goóh.

Đác ga lôốc vêy bấc chất xơ lâng vêy chất sorbitol, muy rau đường bhrợ ra bụ êế lâng pa xiêr đhr’năngb u chiêr.

- Ha dang kiêng pr’noong nắc đơớh ng’lướt pr’noong, oó đớc đanh: Rau đêếc nắc tu cóh bấc giờ t’tun đhr’năng kiêng lướt pr’noong nắc vêy cớ u váih. Ha dang cắh ng’lướt nắc bhrợ đhr’năng kiêng pa glúh chất nha nhự công cắh dzợ k’rơ. Vêy cơnh cậ, đợ x’xêê cóh zr’lụ glúh pr’noong cắh dzợ lấh choom tai bêl ng’lướt pr’noong.

- Ộm bấc đác cóh zập t’ngay. Đác bhrợ bil chất xơ. Bh’rợ ch’mêết lêy xay p’cắh đợ manuýh ộm bấc đác nắc doọ lấh crêê u chiêr.

Đợ manuýh  cha m’bứi chất ra bụ tơợ chr’na đha nắh lâng ộm m’bứi đác, 8% nắc pân juýh lâng 13% nắc pân đil crêê u chiêr, pa châng lâng 3% pân juýh lâng 8% pân đil bơơn đớp đợ chất ra bụ bấc lấh mơ.

  N’hau ng’bhrợ ha dang crêê u chiêr.

- Ha dang pr’zớc doọ crêê u chiêr, nắc zư nhâm mâng đợ chất xơ lâng đác ộm cơnh c’xu.

P’xoọng đợ chất xơ bêl pr’zớc ơy cha zập nắc bhrợ đhr’năng u chiêr ngân lấh mơ. Bh’rợ ch’mêết lêy xay p’cắh bấc manuýh k’ăy crêê u chiêr cắh cha chất xơ bấc lấh mơ manuýh n’lơơng, tu cơnh cắh zập chất xơ nắc êếh rau công nắc rau tu bhrợ t’váih đhr’năng cr’ăy n’tếh.

- Vêy cơnh cậ, ha dang pr’zớc crêê u chiêr ngân lấh mơ, nắc pa xiêr đợ chất xơ, nắc la lau nắc đợ rau liêm choom. Cắh zập chất xơ cắh muy nắc rau bhrợ t’váih đhr’năng u chiêr, nắc bấc ngai dzợ k’đháp lấh mơ bêl xăl ooy đhr’năng cha bấc chất xơ. Chất xơ, dzợ ng’đớc nắc chr’na đha nắh cắh ơy ta bhrợ cơnh lơơng, cắh choom bil cóh a chắc a zân, tu cơnh đêếc cha bấc chất xớ nắc bhrợ đêệng luônh. Vêy muy cơnh đhr’năng u chiêr buôn pa bhlâng u váih đhr’năng pa bhrợ âng luôn u zíh, cắh cậ u đhur. Tu chất xơ nắc đhị cắh choom bil cóh a chắc a zân, ha dang manuýh k’ăy đhr’năng pa bhrợ âng luôn u zíh nắc bhrợ ha chất xơ k’rong pazum cóh luônh lâng bhrợ đhr’năng xưưng luônh.

- Ộm p’xoọng đác cóh đhr’năng đác p’lêê p’coo lâng sữa. đác p’lêê p’coo nắc vêy chất sorbitol, nắc chất bhrợ pa dưr luônh pa bhrợ, pa xiêr đhr’năng pa glúh, ting n’nắc lactose cóh sữa bhrợ ra bụ êế.

- Ộm z’nươu pa liêm pa crêê luôn cóh zập t’ngay mơ 2 tuần đoọng pa dưr rau liêm choom âng luônh: nắc bấc t’ngay c’xêê đoọng luônh choom pa bhr liêm choom cớ. Bấc manuýh pa dứah đh’réh cr’ăy lâng manuýh k’ăy vêy cr’noọ lất nắc đươi z’nươu ta luôn nắc buôn đươi dua bấc ooy z’nươu. Tu cơnh đêếc bấc manuýh k’ăy nắc vêy ta đoọng ộm m’bứi z’nươu lâng vêy cơnh cậ vêy ta p’too moon nắc cắh choom đươi z’nươu cóh zập t’ngay.

Hân đhơ cơnh đêếc, bh’rợ ch’mêết lêy xay p’cắh z’nươu pa dứah cr’ăy luôn cơnh prucalopride nắc chô đơơng rau liêm choom bêl ng’đươi dua tước 24 c’xêê./.