Vel bhươl ty Thổ Hà âng chr’val Vân Hà, chr’hoong Việt Yên, tỉnh Bắc Giang nắc 1 ooy đợ vel bhươl pr’hắt pr’hiêl dzợ zư đợc râu liêm chr’nắp văn hoá ty âng zr’lụ Kinh Bắc, đhị dzợ ặt váih c’léh pr’dzoọng ty liêm âng đợ t’nơơm a’nghiêr, ch’nang đác, tang đông lâng đợ đông zr’nêệ ty ắt cóh cr’loọng acoon c’lâng k’tứi. đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl ooy vel bhươl ty Thổ Hà ooy t’ruíh Lướt l’lêy cóh sóng phát thanh tuần nâu.

Thỉi Hà ơy taluôn ta lêy nắc 1 ooy 3 trung tâm gốm sứ ty bhlâng âng manứih Việt. gốm Thổ Hà âng đơơng đợ râu liêm chr’nắp lalay hắt váih, cơnh đô sành dal, doọ moót đác, xưl cơnh chuông, pr’hoọm men bhrông xa’xil, têêm ngăn lâng tr’đăn. Gốm liêm nhâm hân đhơ bơơn tập đợc cóh cr’loọng k’tiếc, trâm đợc cóh đác. Vel bhươl nắc mưy bhrợ pr’đươi gốm, đợ tiểu sành, chum vại, chĩnh chõ bơơn bấc ngai n’năl lâng kiêng đươi.

Xoọc đâu, c’léh pr’dzoọng âng bh’rợ gốm bêl ahay nắc dzợ n’léh váih ooy đợ đhị z’đêr ty lâng z’đêr đông bhrợ padưr lâng đợ gốm ha’voóh cắh cậ tiểu sành phế phẩm. dzợ nặc acoon c’lâng ahay, dzợ vêy đợ đông ma’liịc laliêm, chr’tốp laliêm, n’juốih dal ting lịch sử văn hoá Việt, đhr’nông chùa ty liêm k’ha riêng c’moo nắc 1 ooy đợ c’cir cấp k’tiếc k’ruung bơơn ta công nhận đấh bhlâng, c’moo 1960. tước đâu, ta’mooi nắc c’jựch lêy ooy đợ râu bhrợ têng liêm choom âng apêê lang ahay bêl âng đơơng đợ chất liệu laliêm chr’nắp moót ooy kiến trúc vel bhươl.

Hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu vel bhươl nắc bhrợ têng bánh đa lâng mỳ cha’nêếh cậ. thổ Hà, cắh mưy váih bh’rợ gốm ty chr’nắp, nắc dzợ vêy bấc c’cir kiến trúc âng vel bhươl ty, ooy đâu vêy 3 c’cir lịch sử văn hoá bơơn nhà nước moon nắc Đình, chùa lâng Văn Chỉ, lâng k’noọ 20 ta’la bia đhêl x’rặ lâng chữ nho 2 đắh. Thổ Hà dzợ bơơn bấc ngai năl lâng đợ kiến trúc ty liêm tơợ đông xang tước đhị p’loọng moót, zr’lụ giếng ty zêng bơơn bhrợ lâng gạch nung lâng sành đắp nổi doọ vêy tráng men.

Đhị p’loọng lướt moót ooy vel Thổ Hà bhrợ têng liêm chr’nắp, pậ bhứah lâng cổ kính, bơơn bhrợ tơợ tr’pang têy âng đợ apêê nghệ nhân dân gian âng vel, bhrợ p’cắh râu k’rơ k’van âng vel bhươl bhrợ têng gốm bêl ahay. Đhị đâu nắc 1 ooy đợ đhị p’loọng liêm chr’nắp bhlâng zr’lụ k’ruung Cầu.

P’loọng ta bhrợ đhị c’lâng tơợp lướt moót cóh vel đhị đăn đình, đắh tả nắc cr’loọng a’bóc, đắh hữu vêy tơơm a’nghiêr k’ha riêng c’moo ơy, nâu đoo nắc đợ râu liêm chr’nắp bhlâng bhrợ p’cắh văn hoá âng đhanuôr đồng bằng bắc bộ lâng c’léh pr’dzoọng âng p’loọng moót cóh vel, tơơm a’nghiêr, ch’nang đác, tang đình lâng đợ đhị zr’lụ bhuốih cáih, từ chỉ, đình, chùa… lấh mơ, cóh vel dzợ zư đợc 2, 3 đhr’nông đông ty bhrợ padưr cr’chăl đâu lấh 100 c’moo, liêm chr’nắp đoọng ha zâp đông ty âng đồng bằng Bắc Bộ.

Đình Thổ Hà nắc mưy ooy đhr’nông đình bơơn bấc ngai năl âng xứ Kinh Bắc, bơơn bhrợ padưr moót c’moo 1692, lang bhua Lê Hy Tông. Đình Thổ Hà liêm chr’nắp đoọng ha không gian ma bhưi chr’nắp, văn hoá âng manứih Việt lâng đợ kiến trúc liêm chr’nắp. đình ta bhrợ pậ liêm, kiến trúc cung zăng liêm zâp. Zâp đhị boọc bhrợ, bhrợ p’cắh cơnh pr;ắt bh’rợ lang bhua Lê liêm gít. Pr’đợc bh’rợ bhrợ p’cắh đhị zâp kiến trúc lấh mơ nắc tứ linh, tứ quý pô hi’la laliêm, a’chim lâng acoon manứih. Acoon bhi’dưa cóh đình Thổ Hà bơơn boọc bhrợ bấc cơnh, cơnh a’cọ, bẩy, kẻ, cốn, ván non, lâng zâp pr’đợc ta x’rặ bhrợ bhi’dưa ổ, bhi’dưa a’căn bhặ bhi’dưa acoon, bhi’dưa lâng 1 c’moor liêm… tu cơnh đâu, cắh vêy apêê boong đông khoa học lêy đình Thổ Hà nắc 1 ooy đợ pô laliêm đắh ngh thuật kiến trúc ty VN. C’moo 1962, đình Thổ Hà nắc bơơn ra’pặ ooy hạng c’cir kiến trúc-nghệ thuật cấp k’tiếc k’ruung.

Văn chỉ cóh vel Thổ Hà bơơn bhrợ padưr moót thế kỷ 17 ting cơnh ta’la bia dzợ zư đợc nắc bơơn bhrợ padưr moót c’moo Vĩnh Thinh thứ 5, c’moo 1980, bhuốih Khổng Tử, Tứ Phối 72 vi tiên hiền… đhị đâu bơơn ta lêy nắc 1 đhị bha’lâng âng nền học thức Thổ Hà. Đhị đâu cung nặc đhị t’pấh bấc apêê ta’mooi lướt pấh lêy chi’ớh, lấh mơ nắc hân noo thi cử, zâp apêê lướt thi tước ooy đâu bắt hương, zước nhăn râu pr’đoọng chr’nắp. văn chỉ vel Thổ Hà bơơn ta moon nắc c’cir lịch sử văn hoá t’ngay 28/2/1999.

Râu liêm chr’nắp ty, thuần Việt, râu liêm ta’níh, chắp nhêr ta’mooi âng đhanuôr lâng bh’rợ bhrợ têng gốm ty, vel Thổ Hà nắc 1 ooy đhị lướt lêy chi’ớh liêm pr’hay bhlâng âng ta’mooi lâng zâp đông lêy cha’mêết văn hoá.