Bêl cà phê ơy bơơn pay xang lâng moót g’lúh tưới đác, pô cà phê dưr chớh bhoóc prang bhươn, cung nắc bêl đhanuôr Ê Đê đhị vel Tơng Jú, chr’val Ea Kao, thành phố Buôn Ma Thuột moót hân noo ha pruốt t’mêê. N’đhơ trơ vâng lâng bh’rợ ha rêê, nắc zập ngai cung đớc cr’chăl đoọng ra văng tôm bánh chưng, bánh tét, lướt lưm k’bhúh xoọng, bhui har hơnh déh ha pruốt, hơnh déh tết đh’rứah lâng vel bhươl. Hân noo ha pruốt nâu, đhanuôr lâng pr’zợc nắc đh’rứah tước lưm lâng ắt tớt hơnh déh ha pruốt âng đhanuôr Ê Đê cóh đâu.

  Pazêng t’ngay ha pruốt t’mêê, prang vel Tơng Jú, chr’val Ea Kao, cóh nguôi thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc, lêy bhơi ra véh liêm t’viêng. Bấc nang cà phê ơy tưới xang g’lúh tr’nợơp, pazêng t’crô pô dưr chớh bhoóc liêm. C’moo đâu pleng xớơt goóh, cà phê nắc lêy tưới pr’hân, ha dợ đăn tết nắc vêy boo tu cơnh đếêc nắc đhanuôr doó g’lếêh tưới bấc chu. Tu cơnh đếêc, đhr’năng tết ting bhui har lấh mơ. T’coóh Y Drok Adrơng, t’coóh bhươl Tơng Jú đoọng năl:

  Hơnh déh c’moo t’mêê cóh vel zập ngai zêng bhui har. Ngai vêy bánh mứt, bánh chưng nắc pa glúh, zập ngai đh’rứah bhui har ộm cha. Apêê ting đao cung ắt tớt liêm ta níh, ting bhrợ cơnh c’lâng xa nay pháp luật âng Đảng lâng Nhà nước, ắt tớt liêm lang liêm đạo. Tết tước nắc apêê đơn vị zr’ziêng cung tước lưm lâng cher đoọng hun pr’hêl, hơnh déh tết.

  Vel Tơng Jú xoọc vêy k’nhặ 400 pr’loọng đong đhanuôr, lâng k’nặ 2000 ch’nắc, pa bhlầng nắc ma nuýh Ê Đê, ắt mamông g’nưm tợơ ha rêê đhuốch, chóh cà phê, a moót lâng bhơi ra véh zập râu. Đh’rứah lâng văn hoá liêm chr’nắp, bêl bhiệc bhan âng vel bhươl nắc dzợ bơơn zư đớc cơnh ty đanh a hay, bấc đong nắc cha tết, cung vêy bánh kẹo, mứt tết, bánh chưng, bánh tét. Pr’loọng đong t’coóh Y Mhiêng Ê Ban, ơy váih cơnh bh’rợ ta luôn nắc tước hi bu x’ría c’moo, pazêng ma nuýh cóh đong ắt k’rong, đh’rứah ộm cha. Apêê ca coon n’jứih, coon n’đil âng t’coóh, n’đhơ pay k’díc bơơn k’điêl đhị vel bhươl lơơng cung p’loon chô k’rong đh’rứah bhrợ têng bánh tét lâng xăl đương lêy gọ bánh chưng xoọc zệê cóh t’pếêh. Tước ra diu t’ngay brương, nắc pay bánh tét dzợ pứih cắt đoong ma nuýh cóh đong cha. Lâng pr’loọng đong t’coóh, Tết nắc bêl đoọng ma nuýh cóh đong bơơn k’rong pa zưm, bơơn tr’lưm mặt đh’rứah lướt hơnh déh tết apêê k’bhúh xoọng cóh vel bhươl. T’coóh Y Mhiêng Ê Ban moon:

    Cà phê ơy bơơn pếêh xang, đác cung ơy tưới xang. Hi bu t’ngay 29-30 nắc tôm bánh chưng, bánh tét. Xang nắc lướt hơnh déh tết đoọng k’bhúh xoọng, đong đi đong tốh, âng đoọng zập ch’nắc bệê bánh tét, lướt hơnh déh tết cơnh đếêc. A đay tước đong a pêê, xang nắc apêê tước đong đay, pay bánh cắt đoọng ma nuýh cóh đong cha đh’rứah.

    Chô ooy vel Tơng Jú t’ngay đâu, lêy ghít pazêng râu tr’ló n’căr tr’xăl n’hang. Apêê c’lâng zêng bơơn ta bhrợ lâng bê tông, ta bhrợ lâng nhựa liêm mâng, pazêng đhr’nong đong bơơn ta chóh bhrợ liêm t’mêê, nhâm mâng. Pr’căn H Jam Buôn Krông, trưởng vel Tơng Jú đoọng năl, tước lứch c’moo 2015 t’mêê đâu, vel ơy bhrợ têng liêm xang 15 tieu chí bhrợ têng vel bhươl t’mêê. Nâu đoo nắc cung râu liêm t’mêê, k’đơơng tr’nợơp cóh chr’val đắh bhrợ têng liêm xang vel bhươl t’mêê. Đươi vêy pa zay bhrợ cha, pa choom tr’moóh lâng đươi dua râu liêm choom âng khoa học kỹ thuật đhị pa bhrợ ta têng, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nắc ting t’ngay ting ha dưr dal, bh’nơơn âng chô k’nặ 30 ức đồng/ch’nắc/c’moo. Tết nâu, zập đoo đong nắc cung ra văng câl săm tết. pr’căn H Jam Buôn Krông moon:

  Ting t’ngay nắc pr’ắt tr’mông ting ha dưr lấh mơ, c’năl âng đhanuôr ting pa dưr dal. Tết tước, c’moo t’mêê chô nắc bấc đong ơy vêy pr’đợơ ra văng hơnh déh tết, câl săm cóh c’moo t’mêê. Cóh vel  nâu zập pr’loọng đong zêng vêy tôm bánh chưng, bánh tét, câl bánh kẹo, câl cr’liêng ch’cai đoọng cha hơnh déh c’moo t’mêê.

  Pr’căn H Jam Buôn Krông đoọng năl cớ, đh’rứah lâng pa zay bhrợ cha, đhanuôr cóh vel, pa bhlầng  nắc apêê a đhi a moó dzợ zư lêy lâng pa dưr chr’nắp văn hoá acoon cóh lêy tợơ apêê bh’rợ t’taanh n’đoóh a dóoh. Cóh vel nắc ơy bhrợ t’váih hợp tác xã t’taanh đoọng k’rong apêê a đhi a moó, pa dưr chr’nắp thương hiệu lâng chếêc bơơn đơn hàng. Đh’rứah lâng pazêng pr’đươi truyền thống cơnh n’đoóh, a doóh, đhr’nuum, bha nặ apêê a moó nắc ơy chếêc lêy, bhrợ têng cơnh liêm t’mêê đoọng t’váih pr’đươi cha chríh, chr’nắp liêm vêy apêê t’mooi kiêng dua. Lâng pazêng cơnh bhrợ têng cơnh liêm t’mêê, tết nâu, bh’rợ taanh n’đoóh a doóh âng apêê a đhi a moó nắc ting trơ vâng lấh mơ:

  Cóh hợp tác xã vêy bhrợ têng pa xoọng bơơn pêê cơnh chr’đhung t’mêê, chr’đhung đớc điện thoại, lâng bấc  râu pr’đươi bhrợ c’cir lơơng. Apêê bh’rợ nâu nắc bơơn apêê t’mooi kiêng dua, tu cơnh đếêc nắc pa câl liêm buôn pa bhlầng. Tu cơnh đếêc nắc tết nâu đhị zr’lụ du lịch Kô Tam k’đươi bhrợ têng zêng tợơ hợp tác xã nâu, ha dợ cắh vêy pay tợơ lơơng. Tu cơnh đếêc nắc apêê a moó bhrợ têng bấc lấh, vêy bêl bhrợ têng cắh dzợ loon.

    Muy hân noo ha pruốt t’mêê nắc dzợ chô lâng vel Tơng Jú, âng đơơng pazêng rơơm đwong tợơ pazêng t’crô pô cà phê xoọc dưr chớh âng đơơng đh’hum tước zập ooy. Ha pruốt c’moo đâu, đhơ cắh vêy đh’riêng chiing goong, nắc pazêng x’nưl liêm ta níh âng pr’ắt tr’mông t’mêê tệêm ngăn, bhui har xoọc ting hân noo ha pruốt chô ooy vel bhươl.

Buôn Tơng Jú vào xuân

Khi cà phê đã thu hoạch xong và bước vào đợt tưới, hoa cà phê bung nở trắng vườn, cũng là lúc bà con người Ê Đê ở buôn Tơng Jú, xã Ea Kao, thành phố Buôn Ma Thuột bước vào mùa xuân mới. Dù bận rộn với công việc nhà nông, nhưng mọi người vẫn dành thời gian chuẩn bị gói bánh chưng, bánh tét, đi thăm nhà họ hàng chòm xóm, vui xuân, đón tết cùng buôn làng. Mùa xuân này, mời quý vị và các bạn cùng đến thăm và hòa vào không khí xuân của bà con người Ê Đê nơi đây.

Những ngày đầu xuân mới, khắp buôn Tơng Jú, xã Ea Kao, ngoại thành thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc, cảnh vật khoác lên mình một màu tươi xanh. Nhiều vườn rẫy cà phê đã tưới xong đợt một, những chùm hoa bung nở trắng muốt. Năm nay trời hạn, cà phê phải tưới sớm, nhưng gần tết có được trận mưa to nên người dân đỡ được một lần tưới. Bởi thế, không khí tết càng trở nên tươi vui hơn. Ông Y Drok Adrơng, già làng buôn Tơng Jú cho biết:

Đón năm mới trong buôn mọi người đều vui vẻ. Ai có bánh mứt, bánh chưng thì dọn ra, mọi người cùng chung vui. Rồi những người theo đạo thì cũng hòa thuận, tuân thủ theo đường lối pháp luật của Đảng và nhà nước, sống tốt đời đẹp đạo. Rồi tết nhất thì các đơn vị kết nghĩa cũng đến thăm và tặng qùa, chúc tết

Buôn Tơng Jú hiện có gần 400 hộ dân, với gần 2000 nhân khẩu, chủ yếu là người Ê Đê, sinh sống bằng nghề nông, trồng cà phê, hồ tiêu và hoa màu các loại. Cùng với sự giao thoa văn hóa, khi những lễ hội của buôn làng không còn được duy trì nhiều như trước thì trong buôn, nhiều nhà vẫn tổ chức ăn tết, cũng có bánh kẹo, mứt tết, bánh chưng, bánh tét. Gia đình ông Y Mhiêng Ê Ban, đã thành lệ, cứ chiều cuối năm, cả gia đình lại quây quần bên nhau. Các con trai con gái của ông, dù lấy chồng lấy vợ ở buôn khác, cũng tranh thủ về tụ họp, cùng gói bánh tét rồi thay nhau thức canh nồi bánh thâu đêm. Đến sáng hôm sau, những chiếc bánh tét mới vớt ra còn nóng hổi sẽ được cắt ra cho cả nhà cùng thưởng thức. Đối với gia đình ông, Tết chính là dịp để đại gia đình cùng sum họp, những người ở xa có dịp gặp mặt, hỏi thăm nhau và cùng nhau đi chúc tết nhà họ hàng trong buôn. Ông Y Mhiêng Ê Ban nói:

Cà phê thu hoạch hết rồi, nước cũng đã tưới. Chiều 29 – 30 là gói bánh chưng, bánh tét. Rồi đi chúc tết họ hàng, nhà nọ nhà kia, mang cho mỗi người đòn bánh tét, đi chúc tết nhau vậy đó. Mình đến nhà họ rồi họ lại sang chúc nhà mình, rồi bánh nấu ra thì con cháu trong nhà cắt ra cùng ăn.

Về buôn Tơng Jú hôm nay, thấy rõ ràng những sự đổi thay. Các con đường đều được bê tông, nhựa hóa, những ngôi nhà xây kiên cố, có tường gạch bao quanh. Bà H Jam Buôn Krông , buôn trưởng buôn Tơng Jú cho biết, đến hết năm 2015 vừa qua, buôn đã hoàn thành 15 tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Đây cũng là buôn điểm, dẫn đầu trong xã về hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới. Nhờ tích cực làm ăn, học hỏi và áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đời sống của bà con ngày càng khấm khá, thu nhập bình quân gần 30 triệu/ người/ năm. Tết này,  nhà nào cũng sắm sửa để đón tết. Bà H Jam Buôn Krông nói:

Càng ngày thì cuộc sống càng đổi thay theo hướng tích cực, trình độ dân trí ngày càng nâng cao. Tết đến, năm mới đến thì nhiều nhà có điều kiện chuẩn bị cho gia đình đón tết, sắm sửa đón năm mới. Trong buôn này thì nhà nào cũng gói bánh chưng, bánh tét, mua ít bánh kẹo hạt dưa để ăn mừng năm mới.

Bà H Jam cho biết thêm, cùng với tích cực làm ăn, người dân trong buôn, nhất là chị em phụ nữ, vẫn gìn giữ và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc thông qua việc dệt thổ cẩm. Trong buôn đã thành lập hợp tác xã dệt thổ cẩm để tập hợp các chị em, hình thành thương hiệu và tìm kiếm đơn hàng. Bên cạnh các sản phẩm truyền thống như váy, áo, chăn, địu, các chị đã tìm tòi, thiết kế nhiều mẫu hàng lưu niệm mới lạ, độc đáo được khách du lịch rất ưa chuộng. Với những mẫu thiết kế mới, tết này, việc dệt thổ cẩm của các chị em càng thêm bận rộn.

Trong hợp tác xã có thiết kế thêm một số mẫu túi mới, túi đựng điện thoại, và nhiều mẫu hàng lưu niệm nhỏ nhắn khác. Các mẫu này khách du lịch rất chuộng nên buôn bán rất thuận lợi. Bởi thế mà tết này ở khu du lịch Kô Tam đặt hàng toàn bộ đều từ hợp tác xã ở đây chứ không lấy mối chỗ khác nữa. Vì thế mà các chị em phải làm nhiều hơn, thậm chí làm đêm cho kịp có hàng.

Một mùa xuân mới lại về với buôn Tơng Jú, mang theo những hứa hẹn no ấm từ chùm hoa cà phê đang bung nở tỏa hương thơm ngát. Xuân năm nay, tuy không có tiếng chiêng tiếng cồng, nhưng  những thanh âm trong trẻo của cuộc sống mới thanh bình, yên ấm đang theo mùa xuân về giữa buôn làng.