Bh’rợ “bơơn hân noo, nắc bil chr’nắp, bơơn chr’nắp nắc bil hân noo” cóh nông nghiệp Việt Nam nắc tơợ ahay âi vêy. Cóh đêếc, ma nứih tước câl nắc ma nứih chr’nắp cóh bh’rợ n’nâu. Cóh pr’đơợ apêê bh’rợ pr’têệt bhrợ têng- đươi dua nhâm mâng bhlưa đha nuôr lâng apêê doanh nghiệp  công cắh âi la lua váih bấc, ma nứih tước câl xoọc bơơn lêy nắc ma nứih k’đhơợng cóh têy quyền “ ma mông- chêệt” cơnh lâng c’lâng lướt âng bh’nơơn ha rêê đhuốch. cắh cậ choom moon pa ghít, đha nuôr xoọc ặt zâng râu ta bhúch xr’dô hưl tơợ bh’rợ ma nứih tước câl k’đị chr’nắp bh’nơơn đha nuôr. 

Đhị muy g’lúh pay câl a óc cóh chr’hoong Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai, vêy 2 cha nắc pân jứih đh’rứah ting pấh câl bhlêy. 1 cha nắc nắc tước câl, muy ngai nắc ma nứih xay moon đoọng. ma nứih câl kiêng tước câl a óc cóh chr’hoong n’đoo, nắc choom vêy muy cha nắc ma nứih vel đong k’đơơng k’âng. Pa rạch cớ, ma nứih câl nắc chroót zên đoọng ha ma nứih k’đơơng đoọng n’nâu. Nâu đoo nắc vêy đhr’năng muy cóh bấc tu bhrợ ha ma nứih câl k’đị chr’nắp bh’nơơn âng đha nuôr đoọng pa chô dưm ooy zên pay đoọng ha ma nứih k’đơơng đoọng n’tếh. n’đhơ cơnh đêếc, k’dâng lêy pa zêng ma nứih câl nắc zêng dzin râu đâu:

Ha dang acu k’đị nắc ngai pân pa câl a óc đoọng ha cu. Acu cắh câl nắc apêê n’lơơng cậ câl. Acu choom pay câl ting giá thị trường.

N’đhơ cơnh đêếc, ting apêê c’la đong băn a óc, bấc râu ma nứih câl moon ki nắc cắh vêy a lua. Tu, apêê c’la đong băn zêng moon ghít: bh’rợ tơợ ahay apêê đoo crêê ma nứih câl k’đị nắc đoo ta luôn. Ch’mêệt lêy ooy bấc râu tu cơnh a óc mốp, a óc bấc n’xiêng… zấp bêl tơợp gr’hoót moon câl a óc, ma nứih tước câl buôn ton k’đị chr’nắp a óc xiêr tơợ 1-3 r’bhâu đồng t’ping lâng zên câl thị trường. N’đhơ cơnh a hêê công năl, râu ta bhúch xr’dô nắc công zêng chô ha đha nuôr. A noo Trần Đức Vinh Quang, c’la băn a óc cóh chr’val Gia Kiệm, chr’hoong Thống Nhất đoọng năl:

Ma nứih câl bêl moọt ooy đong băn a óc âng cu zêng moon a óc bấc n’xiêng, a óc ga mắc mốp đoọng k’đị chr’nắp. xoọc đâu nâu câi azi cắh bơơn chơớih pay. Apêê đoo moon mơ ooy nắc pa câl mơ đêếc, ha dang cắh nắc cắh vêy bơơn chơớc lêy ma nứih câl n’lơơng dzợ.

Râu choom moon nắc, n’đhơ năl ghít a đay ặt zâng đha bhúch tơợ bh’rợ ma nứih câl ton k’đị chr’nắp, n’đhơ cơnh đêếc xoọc đâu, râu xay moon âng bấc c’la đong băn đhị đhr’năng n’nâu nắc cắh âi bhrơợng. T’coóh Nguyễn Ngọc Khiêm, c’la băn a óc cóh chr’val Gia Kiệm, chr’hoong Thống Nhất moon:

Ha dang apêê moon zên la lấh đệ, nắc a cu  k’đhơợng đớc cr’năn a óc. A cu đoọng u cha cha tr’bứi xăl tu 10 kg ch’na muy t’ngay nắc acu đoọng a óc cha dâng 3 kg muy t’ngay.

C’lâng bh’rợ k’đhơợng đớc cr’năn bh’nă đhị la lua nắc đhêêng bhrợ têng t’xị a năm, cắh vêy la lua nắc u liêm choom. Tu, cơnh âi moon, ma nứih câl bêl câl a óc buôn đươi vêy ma nứih k’đơơng k’âng, muy cha nắc k’đơơng k’âng bấc ma nứih câl tu cơnh đêếc ha c’la đong băn cắh pa câl ha ma nứih n’nâu, nắc công k’đháp bơơn pa câl ha ma nứih n’lơơng, tu ma nứih k’đơơng ca âng cắh dzợ tộ ch’ol moon đoọng ma nứih câl. Cr’năn a óc ting t’ngay ting dưr pậ t’coóch, cắh dzợ vêy cơnh lơơng nắc đha nuôr đhứh pa câl lơi cơnh mơ zên âng ma nứih câl xay moon. T’coóh Nguyễn Kim Đoán, Phó Chủ tịch Hiệp hội b’băn tỉnh Đồng Nai moon:

Ahêê choom vêy bấc g’lúh pa choom đoọng lâng ma núih câl kiêng câl a óc nắc choom vêy g’lúh pa choom đoọng lâng vêy bha ar xay moon nắc vêy choom bhrợ bh’rợ. ha dang bêl ma nứih câl bhrợ lệt nắc choom toom pa crêê.

K’đhơợng cóh têy đợ râu k’rơ ga mắc đhị bh’rợ k’đhơợng chr’nắp, xoọc đâu ma nứih câl dzợ k’đhơợng luôn bh’rợ xay moon đha nuôr đươi dua chất cắh ta đoọng cóh b’băn. đha nuôr ha dang cắh ting xơợng, nắc ma nứih câl cắh tộ pay câl a óc, cắh cậ pay câl cơnh lâng zên đệ. Chi cục Thú y Đồng Nai công k’đươi moon đha nuôr bêl crêê ma nứih câl g’lớc moon đươi dua chất cắh ta đoọng, nắc choom đơớh xay trúih ooy chi cục thú y lâng apêê cơ quan chức năng đoọng loon đơớh xay bhrợ.

Cóh g’lúh bhrợ bhiệc t’mêê đâu cơnh lâng Thanh tra Bộ NN lâng PTNT, bh’cộ Sở NN lâng PTNT tỉnh Đồng Nai công moon: âi tước bêl, c’bhúh ma nứih câl choom vêy  bơơn k’đhơợng lêy liêm ghít, ting apêê quy định ghít. Tu, nâu đoo nắc c’bhúh bhrợ crêê tước pr’ặt tr’mông bhrợ têng âng đha nuôr. Lấh bh’rợ toom hành chính cơnh lâng  ngai k’đị chr’nắp bh’nơơn cắh cậ ha zúuc moon đha nuôr dươi dua chất cắh ta đoọng, nắc công choom khởi tố hình sự cơnh lâng apêê ma nứih câl vêy bh’rợ bhrợ bil chr’nắp, bhrợ cắh liêm crêê tước ngành nông nghiệp./.

Liệu có xử lý được tình trạng thương lái ép giá nông sản

------------

                                CTV Lê Đức

Điệp khúc “Được mùa, mất giá, được giá mất mùa” trong nông nghiệp Việt Nam là muôn thuở. Trong đó, thương lái đóng vai trò quan trọng trong câu chuyện này. Trong bối cảnh các mối liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững giữa nhà nông và các doanh nghiệp vẫn chưa thực sự phổ biến, thương lái đang được xem là người nắm trong tay quyền “sinh, sát” đối với đầu ra của nông sản. Hay nói cụ thể hơn, nông dân đang phải chịu thiệt thòi khá lớn từ việc thương lái ép giá nông sản.

 Tại một buổi thu mua heo ở huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai, có hai người đàn ông cùng tham gia cuộc mua bán.  1 người là thương lái, người còn lại là cò lái. Thương lái muốn đến mua heo ở huyện nào, phải có cò là người địa phương dẫn mối.  Ngược lại, thương lái phải trả tiền hoa hồng cho người này. Đây có thể là một trong nhiều lí do khiến thương lái thường ép giá nông sản của nông dân để bù vào phần tiền mất cho « dịch vụ” trên. Tuy nhiên, hầu hết thương lái đều phủ nhận điều này:

Mình ép thì ai dám bán heo cho mình. Mình không mua thì người khác mua. Mình phải mua giá theo thị trường

Tuy nhiên, theo các chủ trại heo, những điều thương lái nói vừa rồi là không đúng sự thật. Bởi, các chủ trại đều khẳng định : việc lâu nay họ bị thương lái ép giá là chuyện như cơm bữa. Dựa vào vô vàn lí do như dội hàng, heo xấu, heo mỡ…mỗi khi tiến hành thương thảo mua heo, thương lái thường cố tình ép giá heo xuống từ 1 đến 3 ngàn đồng so với giá thị trường. Tất nhiên, phần thắng trong các cuộc thương thảo này đều thuộc về thương lái. Anh Trần Đức Vinh Quang, chủ trại heo ở xã Gia Kiệm, huyện Thống Nhất cho biết:

Thương lái khi vô trại tôi đều cho rằng heo mỡ, heo to miếng để ép giá xuống. Hiện tại bây giờ chúng tôi không được quyền lựa chọn. Họ cho giá bao nhiêu thì phải bán nếu không thì không kiếm được lái khác nữa 

Điều đáng nói là mặc dù biết rõ mình đang thiệt thòi từ việc thương lái cố tình ép giá, nhưng hiện nay, phản ứng của đa số chủ trại heo trước tình trạng này là không đủ mạnh mẽ, quyết liệt. Ông Nguyễn Ngọc Khiêm, chủ trại heo ở xã Gia Kiệm,  huyện Thống Nhất nói:

Nếu họ ra giá thấp quá, mình cứ giữ đàn lại . Mình cho ăn cầm chừng thay vì 10 ký thức ăn một ngày thì mình cho heo ăn ba ký/ngày để cầm chừng lại  

Phương án giữ đàn lại trên thực tế chỉ mang tính tình thế, chứ không thật sự khả thi. Bởi, như đã nói, thương lái khi mua heo thường phải qua cò, mỗi cò phụ trách nhiều thương lái nên nếu chủ trại không bán cho thương lái này, sẽ rất khó tìm được thương lái khác đến mua bởi cò không chịu dẫn mối khác. Đàn heo ngày một lớn, không có cách nào khác nông dân đành “bấm bụng” bán với giá thương lái đưa ra. Ông Nguyễn Kim Đoán, Phó Chủ tịch Hiệp hội chăn nuôi tỉnh Đồng Nai cho rằng :

Chúng ta nên có các buổi tập huấn và thương lái muốn mua heo thì phải qua buổi tập huấn và có giấy chứng nhận mới được hành nghề. Nếu khi thương lái vi phạm thì phải xử phạt cho đúng 

Nắm trong tay những “lợi thế” lớn trong việc “làm giá”, hiện nay thương lái còn kiêm luôn cả việc tác động để người dân sử dụng chất cấm trong chăn nuôi. Người dân nếu không nghe theo, thương lái sẽ không thu mua heo hoặc thu mua với giá thấp. Chi cục Thú y Đồng Nai cũng đề nghị người dân khi bị thương lái dụ dỗ sử dụng chất cấm nên báo ngay chi cục thú y và các cơ quan chức năng để kịp thời xử lý.

Trong buổi làm việc mới đây với Thanh tra Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, lãnh đạo sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Đồng Nai cũng cho rằng: đã đến lúc, đội ngũ thương lái cần phải được quản lí chặt chẽ, theo những qui định cụ thể. Bởi, đây là nhóm đối tượng liên quan trực tiếp đến đời sống sản xuất của người nông dân. Ngoài việc phạt hành chính thật nặng đối với những hành vi ép giá hoặc xúi giục nông dân sử dụng chất cấm, thì cũng cần khởi tố hình sự đối với những thương lái có các hành vi gây mất uy tín, ảnh hưởng đến ngành nông nghiệp/.