Tước nâu cơy, Việt Nam doó ơy bơơn lêy manuýh hân đoo crêê virus zika, hân đhơ cơnh đêếc virus n’nâu ơy dưr váih cóh muy bơr k’tiếc k’ruung cóh zr’lụ. Tu cơnh đêếc, đhr’năng lướt mót lâng trơơi boọ pr’lúh cr’ăy ooy Việt Nam nắc k’rơ pa bhlâng. Tu cơnh đêếc, bh’rợ zâl cha groong virus Zika nắc xoọc bh’rợ chr’nắp pa bhlâng âng bha lang k’tiếc ng’moon zazum lâng Việt Nam moon la lay.

# Rau xay moon t’mêê bhlâng âng Tổ chứuc Y tế bha lang k’tiếc cóh zr’lụ châu Mỹ, virus zika xoọc dưr trơơi boọ đơớh pa bhlâng. tơợ bêl ta bơơn lêy cóh tr’nơớp đhị Brazil cóh c’xêê 5/2015 tước t’ngay 23/01/2016 virus n’nâu ơy trơơi boọ tước ooy 21 k’tiếc k’ruung lâng zr’lụ k’tiếc k’ruung cóh zr’lụ châu Mỹ.

Manuýh crêê virus Zika ơy dưr váih cóh muy bơr k’tiếc k’ruung châu Âu cơnh Anh, Bồ Đào Nha, Đan Mạch, Đức, Hà Làn, Italia, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Thuỵ Sĩ… pazêng manúyh crêê nắc manuýh chô tơợ apêê k’tiếc k’ruung cóh zr’lụ vêy pr’lúh. Virus Zika ơy dưr váih cóh muy bơr k’tiếc k’ruung Đông Nam Á, cơnh Thái Lan, Đài Loan, zr’lụ tr’lum bấc pa bhlâng âng bh’rợ du lịch, tr’câl tr’bhlêy, pa bhrợ ta têng.

Tơợ bêl Zika dưr váih cóh zr’lụ Nam Mỹ lâng Caribean cóh c’moo ahay, đợ p’niên pr’ang crêê đhr’năng a cọ k’tứi, bhrợ rau cắh liêm crêê ooy a bục dưr váih k’rơ. Cắh liêm choom lấh mơ, nắc đợ apêê k’căn xoọc ắt a chắc k’đháp ha dang crêê k’gơu aedes vêy virus cắp nắc bấc đhr’năng p’niên cóh luôn crêê dưr váih a cọ k’tứi.

Pa bhlâng, xoọc đâu virus bhrợ k’tứi a bục n’nâu cắh ơy vêy z’nươu pa dứah lâng vaccine cha groong pr’lúh cr’ăy. Apêê chuyên gia y tế xay moon, nắc bil mơ 10 c’moo dzợ nắc vêy văccine zâl cha groong virus n’nâu.

Bấc k’tiếc k’ruung cóh bha lang k’tiếc ơy ta đang moon pân đil oó ơy vêy a chắc k’đháp đoọng g’đéch đhr’năng crêê virus Zika đoọng ha k’coon âng đay. Pr’căn Margaret Chan, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế bha lang k’tiếc (WHO) moon bh’rợ trơơi boọ âng pr’lúh nắc ngoọ cơnh đhí boo k’rơ nắc rau pa bhlâng k’rang k’pân.

# Zâl cha groong virus zika.

Tước nâu cơy, Việt Nam doó ơy bơơn lêy manuýh hân đoo crêê virus Zika, nắc virus n’nâu ơy dưr váih cóh muy bơr k’tiếc k’ruung cóh zr’lụ. Tu cơnh đêếc, đhr’năng lướt mót lâng trơơi boọ cóh Việt Nam nắc k’rơ pa bhlâng. Tu cơnh đêếc, zâl cha groong virus Zika n’nâu xoọc nắc bh’rợ chr’nắp pa bhlâng âng bha lang k’tiếc ng’moon zazum lâng âng Việt Nam moon la lay.

Xoọc đâu, Bộ Y tế pazum đh’rứah nhâm mâng lâng Tổ chức Y tế bha lang k’tiếc đoỌng đương lêy gít đhr’năng u váih âng pr’lúh, công cơnh t’bhlâng ch’mêết lêy, zâl cha groong pr’lúh cr’ăy cóh k’tiếc k’ruung hêê. T’ngay 28/1/2016, Cục Y tế Dự phòng Bộ Y tế công ơy vêy bha ar pa gơi ooy apêê Viện trưởng Viện vệ sinh dịch tễ/pasteur ooy bh’rợ zâl cha groong pr’lúh zika cha a búc manuýh cóh p’niên k’tứi.

Ting n’nắc, apêê đơn vị bhrợ têng đơớh bh’rợ ch’mêết lêy đhr’năng crêê pr’lúh cr’ăy tu virus Zika, chr’nắp bhlâng nắc apêê chô tơợ k’tiếc k’ruung xoọc vêy pr’lúh. Xay bhrợ đh’rứah bh’rợ ch’mêết lêy virus Zika ooy bh’rợ ch’mêết lêy bha lâng cóh zr’lụ k’hir xuất huyết Dengue. Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương nắc zr’lụ tơớp xay bhrợ, pazum đh’rứah lâng apêê Viện vệ sinh dịch tễ, Pasteur đoọng mr’cơnh ooy cr’noọ bh’rợ xét nghiệm virus Zika.

Apêê Viện ra văng zập pazêng pr’đươi đoọng ch’mêết lêy, pr’đươi đươi dua, pr’đươi đơơng âng, nhâm mâng zập sinh phẩm, hoá chất xét nghiệm, ch’mêêt lêy pazêng rau pr’đhang pr’lúh cr’ăy vêy cơnh đhr’năng crêê virus Zika. P’too moon pa choom pazêng vel đong t’bhlâng ch’mêết lêy đhr’năng crêê virus Zika, loon đơớh pay mẫu xét nghiệm đoọng ch’mêết lêy.

Ting n’nắc, Bộ Y tế VN ta dang moon k’rơ pa bhlâng ooy đhanuôr bhrợ têng bh’rợ zâl cha groong pr’lúh cr’ăy. Gít nắc:

1 K’tóp céch pazêng pr’đươi k’độ đác đoọng k’gơu doọ choom mót léch.

2 Zập tuàn, bhrợ têng bh’rợ lêệng c’chêết cr’vóc cr’véc lâng bh’rợ p’lóh axiu ooy pr’đươi k’độ đác ga mắc; thau lâng đợ cr’độ đác z’zăng ga mắc lâng k’tứi, k’tóp đớc ha dang cắh k’độ đác; xăl đác cóh tộ pô; đớc bhoóh cắh cậ dầu ooy choom đác bhrợ pr’đơợ tủ.

3 Cóh zập tuần, píh n’đóh n’nóh, zr’lụ l’hur vêy đác, đoọng k’gơu doọ choom léch váih k’gơu, cơnh chai, tọ, lốp xe ty…

4 Bếch nắc dzông mùng, zập xa nấp dal zâl k’gơu cóh t’ngay lâng ha dum.

5 t’bhlâng pazum đh’rứah lâng ngành y tế cóh pazêng chu phun z’nươu lêệng c’chêết k’gơu đoọng zâla cha groong pr’lúh.

6 bêl crêê k’hir nắc tước ooy zr’lụ cơ sở y tế đoọng khám lâng pa choom cơnh ng’pa dứah. Cắh choom tự pa dứah cóh đong./.