Coh pazêng t’ngay n’nâu, Zr’lụ hay chơợ Chiến sĩ Gạc Ma, coh chr’val Cam Hải Đông, chr’hoong Cam Lâm, tỉnh Khánh Hoà năc đương hơnh deh bấc c’bhuh manuyh blo tơợ prang k’tiêc k’ruung chô bắt hương, hay chơợ apêê anh hùng liệt sĩ  lâh chêệt bil coh 35 c’moo ahay. P’căn Đỗ Thị Hà, ắt coh phường Cam Nghĩa, thành phố Cam Ranhm, tỉnh Khánh Hoà năc manuyh ta luôn tước ooy hay chơợ n’nậu. Ađoo năc k’điêl liệt sĩ Đinh Ngọc Doanh, lất chêệt bil coh g’luh tr’zâl lâng arọp coh 35 c’moo ahay. K’diic đơơh căh dzợ, bêl k’coon mơ 2 c’moo, p’căn Hà năc ắt cơnh đêêc, lướt pa bhrợ đoọng ha apêê n’lơơng, phụ hồ đoọng băn k’coon. Nâu cơy, k’coon pân đil công pậ banh, ơy tước ooy thành phố Hồ Chí Minh ắt mamông, muy ađoo ắt mamông coh đhr’nong đong liêm loom. P’căn Hà căh choom ha vil, bêl k’nặ lướt pa bhrợ ooy đảo, diic điêl đh’rưah lướt ooy chợ câl xa nấp đoọng ha k’coon pân đil t’mêê 14 c’xêê. Xang n’năc, anoo Doanh dzoóc ooy bhuông lâng căh dzợ chô. Năc tước bêl 14/3, p’căn Đỗ Thị Hà tước ooy zr’lụ hay chơợ Chiến sĩ Gạc Ma đoọng lêy ping xal, bắt hương hay k’diic lâng đồng đội:“Đoo bêl k’nặ tước t’ngay giỗ k’diic năc acu tước ooy đâu bắt hương, hay ađoo, đoọng r’vaih đoo bơơn têêm ngăn, đoọng acu doọ dzợ lâh hay coh loom. Acu lêy zr’lụ n’nâu têêm ngăn, bhuh xoọng, ta mooi du lịch, manuyh tước ooy đâu bắt hương, hay apêê grơơ nhool, liệt sĩ lâh chêệt bil đhị đảo Gạc Ma.”

Công đhị phường Cam Nghĩa, thành phố Cam Ranh vêy pr’loọng đong amoó Trần Thị Thuỷ, k’coon pân đil âng Anh hùng lực lượng vĩ trang – Liệt sĩ Trần Văn Phương. Xoọc đâu, Thủy xoọc năc quân nhân chuyên nghiệp pa bhrợ đhị Lữ đoàn 146- Đoàn Trường Sa. Đhị đâu bêl ahay năc đhị pa bhrợ âng Thiếu uý Trần Văn Phương bêl doọ ơy chêệt bil. Amoó Trần Thị Thuỷ xay moon, ping xal âng k’conh đay năc ta đơc coh đong tỉnh Quảng Bình, tu c’lâng p’rang ch’ngai, bh’rợ tr’nêng trơ vâng năc căh vêy ta luôn chô lêy piing xal k’conh. Tu cơnh đêêc, tươc bêl t’ngay 14/3, amoó Thuỷ năc tước ooy zr’lụ tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma đoọng bắt hương lâng lêy piing xal n’năl năc piing zazum âng k’coonh đay lâng đồng đội.

Amoó Trần Thị Thu Thuỷ công xay moon năc lêy pazêng ta la thư, bha ar bha tơ bâng k’conh pa bhướp đay đơc lơi:“N’hang âng k’conh cu vêy ta chô đơơng tơợ Trường Sa chô đớc đhị vel đong, xoọc đêêc, acu dợ k’tứi. Bêl lướt học năc acu tơợp n’năl ooy k’conh đay…. Coh đay ta luôn vêy bh’rợ bhui har ga măc pa bhlâng, t’bhlâng pa dưr acu t’bhlâng bhrợ bh’rợ âng k’conh. Xoọc đau kir âng k’conh day căh dzợ lâh bấc, vêy bêl pay pa gluh đoọng apêê k’coon, ch’chau ng’lêy, bhui har ooy k’conh pa bhrưo. Pân banh năc ting cơnh pa bhươp, pa dưt tinh conh truyền thống liêm pr’hay âng a bhướp.”

Zr’lụ Hay chơợ chiến sĩ Gạc Ma năc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ta đang moon đhanuôr prang coh k’tiêc k’ruung hêê lâng tơợ k’tiêc k’ruung n’lơơng ting chroi đoọng bhrợ têng, tơợp bhrợ tơợ c’xêê 3/2015, cr’chăl 1 liêm xang, đoọng đươi dua tơợ k’xêê 7/2017. Zr’lụ hay chơợ bhưah lâh 2,5 héc ta ắt đhị da ding lêy ooy biển Đông lâng 4 zr’lụ công trình bha lâng năc zr’lụ tượng đài, zr’lụ piing xal, zr’lụ quảng trường lâng bảo tàng Gạc Ma…

Coh m’pâng Zr’lụ hay chơợ, bha lâng năc zr’lụ tượng đài “Vòng tròn bất tử”, xay p’căh bh’rợ coh t’ngay 14/3/1988, apêê chiến sĩ lâng cuốc xẻng k’đhơợng coh têy năc đương zâl k’rơ pa bhlâng arọp gluh mút đoọng zư lêy đảo Gạc Ma. Arọp coh t’tun đươi súng, cha răh ga măc k’rơ tước penh apêê chiến sĩ căh vêy súng cha răh coh a chặc bhrợ 64 cán bộ, chiến sỹ lâh chêệt bil. T’cooh Đặng Ngọc Tùng, bêl ahay năc Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao Động Việt Nam xay moon, đoo bêl lướt pa bhrợ ooy zr’lụ đảo Trường Sa, pơ loong pô đăng hay bh’rợ Gạc Ma, ađoo năc chơợ hay pa bhlâng, a chăc apêê anh hùng liệt sĩ năc ắt coh biển ga măc, pr’loọng đong, manuyh bhuh xoọng rơơm kiêng đơơng k’coon ta đhi chô ooy đhăm k’tiêc âng k’căn. Cr’noọ năc ắt vaih coh đoo, coh t’tun năc ađoo xay moon ooy Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam vêy cr’noọ bhrợ zr’lụ hay chơợ Chiến sĩ Gạc Ma. T’cooh Đặng Ngọc Tùng hay cớ:“100% apêê coh Ban chấp hành Công đoàn Việt Nam năc zêng mr’cơnh cr’noọ xa nay lâng bh’rợ n’năc, bhrợ bh’rợ ta đang moon đhanuôr prang k’tiêc k’ruung chroi đoọng bhrợ zr’lụ hay chơợ Gạc Ma. Lâng c’la cu, coh cr’chăl tước ooy Khánh Hoà lâng chr’năp bhlâng năc coh t’ngay 14 c’xêê 3 năc tước ooy Khành Hoá đoọng bhrợ bh’rợ lướt lêy apêê chiến sỹ. Đoo bêl tước năc zêng hay pa bhlâng.”

Tơợ bêl pa bhrợ tước nâu cơy, Zr’lụ hay chơợ Chiến sĩ Gạc Ma ơy đương hơnh deh m’pâng ức manuyh nuyh tước lêy. Lâh apêê đồng đội, bhuh xoọng apêê liệt sĩ năc dzợ vêy bấc apêê sinh viên, học sinh, manuyh pa bhrợ, manuyh k’tiêc k’ruung hêê ắt mamông coh k’tiêc k’ruung n’lơơng… Bấc bhlâng năc coh pazêng t’ngay bhiệc bhan ga măc lâng cr’chăl 14/3. Tơợ tr’nơơp c’xêê 3 tước nâu cơy, zập t’ngay, Zr’lụ hay chơợ n’nâu tước hơnh deh 10 c’bhuh ta mooi năc pazêng đơn vị, trường học tước bắt hương. Xoọc đâu, tỉnh Khánh Hoà ra văng bhrợ Bảo tàng Trường Sa đăn đhị Zr’lụ hay Chiến sĩ Gạc Ma. T’cooh Võ Duy Trúc, Trưởng Ban zư lêy Zr’lụ hay chơợ chiến sĩ Gạc Ma, Liên đoàn Lao dộng tỉnh Khánh Hoà xay moon, đhị đâu năc dưr vaih muy zr’lụ công trình văn hoá ghít biển đảo, hay g’lêêh c’rơ pazêng lang manuyh Việt ơy grơơ nhool zâl arọp abhuy zư lêy chủ quyền biển đảo âng k’tiêc k’ruung:“Pazêng c’bhuh ta mooi, apêê ta đhâm c’mor, trường học, pazêng lang ta đhâm c’mor, pazêng cr’nhăng manuyh bêl ơy n’năl ooy zr’lụ n’nâu năc apêê đoo tước bấc pa bhlâng, bh’rợ bắt hương hay chơợ vêy ta bhrợ ta nih pa bhlâng. Zr’lụ n’nâu la lua năc dưr vaih zr’lụ lịch sử đoọng ha manuyh Việt Nam, đươi tơợ bh’rợ hay chơợ, pazêng pr’học lịch sử đhị Zr’lụ hay chơợ năc pa dưr cr’noọ xa nay zư lêy chủ quyền biển, đảo âng k’tiêc k’ruung./.”

35 năm sự kiện Gạc Ma

Hôm nay, ngày 14/3, tròn 35 năm sự kiện Gạc Ma, 64 chiến sĩ Hải quân Nhân dân Việt Nam anh dũng hy sinh để bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc tại quần đảo Trường Sa. Thời gian thấm thoắt trôi nhưng trận chiến Gạc Ma không bao giờ quên trong tâm khảm người Việt Nam. Ngày nay, truyền thống anh dũng, kiên cường tiếp tục được vun đắp, các thế hệ hôm nay và mai sau sẵn sàng hy sinh để bảo vệ từng tấc đất, bãi biển của Tổ quốc.

Những ngày này, Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma, ở xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa đón thêm nhiều đoàn từ khắp cả nước về thắp hương, tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống 35 năm trước. Bà Đỗ Thị Hà, nhà ở phường Cam Nghĩa, thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa là người thường xuyên đến Khu tưởng niệm này. Bà là vợ của liệt sĩ Đinh Ngọc Doanh, hy sinh trong trận chiến 35 năm trước. Chồng mất sớm, khi con gái mới 2 tuổi, bà Hà quyết định ở vậy, làm thuê, phụ hồ để nuôi con. Bây giờ, con gái đã lớn, chuyển vào thành phố Hồ Chí Minh sinh sống, mình bà sống trong căn nhà tình nghĩa. Bà Hà không thể quên, trước ngày lên đường ra đảo, vợ chồng cùng nhau đi chợ mua đồ cho con gái mới 14 tháng tuổi. Sau đó, anh Doanh lên tàu và ra đi mãi mãi. Cứ đến dịp 14/3, bà Đỗ Thị Hà lại ra Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma để thăm nom, thắp hương tưởng nhớ chồng và đồng đội:“Mỗi lần gần giỗ chồng, tôi cũng đến nơi đây thắp hương, tưởng nhớ anh ấy, cho linh hồn của anh ấy ấm áp, cho tôi vơi bớt nỗi trong lòng. Tôi thấy nơi đây rất ấm áp, thân nhân, khách du lịch người tới đây thắp hương, tưởng nhớ các anh hung, liệt sĩ đã hi sinh tại đảo Gạc Ma.” 

Cũng tại phường Cam Nghĩa, thành phố Cam Ranh có gia đình chị Trần Thị Thủy, con gái của Anh hùng lực lượng vũ trang - liệt sĩ Trần Văn Phương. Hiện nay, Thủy là quân nhân chuyên nghiệp công tác tại Lữ đoàn 146- Đoàn Trường Sa. Đây từng là nơi công tác của Thiếu úy Trần Văn Phương trước lúc hy sinh. Chị Trần Thị Thủy cho biết, mộ bố ở quê nhà tỉnh Quảng Bình, vì đường sá xa xôi, công tác bận rộn nên không thường xuyên về viếng mộ. Vì thế, đến dịp 14/3, chị Thủy lại đến Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma để thắp nhang và coi đó như phần mộ chung của bố mình và đồng đội. Chị Trần Thị Thủy không khỏi xúc động khi lật xem từng lá thư, cuốn sổ của bố mình để lại:“Hài cốt của bố tôi được chuyển từ Trường Sa về an táng tại quê nhà, lúc đó, tôi đang còn bé. Đi học, tôi bắt đầu tìm hiểu về bố của mình. Trong mình luôn có niềm tự hào rất lớn, thôi thúc phải đi theo để nối nghiệp bố. Bây giờ kỷ vật của bố không còn nhiều, thỉnh thoảng mang ra cho các con xem để các cháu tự hào về ông. Lớn lên noi gương ông, phát huy theo truyền thống tốt đẹp của ông.”

Khu Tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phát động đồng bào trong và ngoài nước đóng góp xây dựng, khởi công từ tháng 3/2015, giai đoạn 1 được hoàn thành, đi vào hoạt động từ tháng 7/2017. Khu tưởng niệm rộng hơn 2,5 héc ta nằm trên đồi cao nhìn ra biển Đông với 4 cụm công trình chính là cụm tượng đài, khu mộ gió, khu quảng trường và bảo tàng Gạc Ma…

Giữa Khu tưởng niệm, nổi bật là hình ảnh cụm tượng đài “Vòng tròn bất tử”, tái hiện hình ảnh ngày 14/3/1988, các chiến sĩ với cuốc xẻng trên tay đã anh dũng chống trả quyết liệt, đánh bật đối phương ra nhiều lần để bảo vệ đảo Gạc Ma. Địch sau đó dùng hỏa lực mạnh tấn công các chiến sĩ tay không làm 64 cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Ông Đặng Ngọc Tùng, nguyên Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao Động Việt Nam cho biết, mỗi lần đi công tác tại quần đảo Trường Sa, thả những vòng hoa tưởng niệm sự kiện Gạc Ma, ông cứ đau đáu, thân xác các anh hùng liệt sĩ phải nằm lại biển cả, gia đình người thân vẫn mong muốn đưa con em về lại đất mẹ. Hình ảnh đó cứ day dứt để rồi ông đề xuất với Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ý tưởng xây dựng Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma. Ông Đặng Ngọc Tùng nhớ lại:“100% thành viên Ban chấp hành Công đoàn Việt Nam đều tán thành ủng hộ chủ trương đó, tổ chức cuộc vận động nhân dân cả nước đóng góp xây dựng Khu tưởng niệm Gạc Ma. Riêng cá nhân tôi, dịp vào Khánh Hòa và đặc biệt vào dịp 14 tháng 3 tôi đều ra Khánh Hòa tổ chức lễ viếng các chiến sỹ. Mỗi lần ghé thăm cảm xúc đều bồi hồi xúc động.”

Từ khi đi vào hoạt động đến nay, Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma đã đón hơn nửa triệu lượt khách đến thăm viếng. Ngoài đồng đội, thân nhân các liệt sĩ còn có đông đảo sinh viên, học sinh, người lao động, Việt kiều… Đông nhất là vào những ngày lễ lớn và dịp 14/3. Từ đầu tháng 3 đến nay, mỗi ngày, Khu tưởng niệm này đón trên 10 đoàn khách là các đơn vị, trường học đến dâng hương. Hiện nay, tỉnh Khánh Hòa chuẩn bị xây dựng Bảo tàng Trường Sa nằm bên cạnh Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma. Ông Võ Duy Trúc, Trưởng Ban quản lý Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma, Liên đoàn Lao động tỉnh Khánh Hòa cho biết, tại đây sẽ hình thành một cụm công trình văn hóa đậm chất biển đảo, ghi nhớ công ơn những thế hệ người Việt đã anh dũng chiến đấu bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc:“Những đoàn khách, đoàn thanh niên, trường học, các thế hệ trẻ, các đoàn cá nhân khi biết địa điểm này thì họ đến viếng rất đông, việc dâng hương tưởng niệm được tổ chức rất trang trọng. Nơi đây thực sự trở thành địa chỉ đỏ cho các thế hệ người Việt Nam, thông qua việc tưởng niệm, các bài học lịch sử tại Khu tưởng niệm, hun đúc tinh thần, ý chí bảo vệ về chủ quyền biển, đảo của đất nước./.”