T’coóh Hoàng Nhỏ, cóh chr’val Hải Ninh, chr’hoong Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, nắc k’conh liệt sĩ Hoàng Văn Tuý, chêết bil đhị bêl zêl penh cóh Gạc Ma c’moo 1988. T’coóh chêết bil bêl t’ngay 9 Tết Quý Mão t’mêê đâu. K’zệt c’moo hanua, hân đhơ zr’nắh cắh cậ tr’mung z’zăng lấh nắc tước t’ngay giỗ k’coon đay-liệt sĩ Hoàng Văn Tuý, nắc t’coóh Nhỏ cung bhrợ a’pướih ch’na liêm zâp, âng đơơng đhị toor biển đoọng zước pa chô r’vai âng 64 liệt sĩ Gạc Ma. Xoọc đâu t’coóh lấh bil, đhiệp 95 c’moo tu t’coóh đhưr, bhiệc giỗ 64 liệt sĩ Gạc Ma dzợ bơơn apêê k’coon cha châu âng t’coóh lêy zư bhrợ ta luôn.

Bêl dzợ ma mung, t’coóh Nhỏ ta luôn p’too moon k’coon cha châu zư lêy lâng bhrợ bhiệc nâu zâp c’moo, cắh ha mơ choom ha vil lơi. Zâp c’moo chẵn cơnh 5 c’moo, 10 c’moo t’ngay bil nắc pr’loọng đông t’coóh Nhỏ lướt cậ ooy biển đơơng a’pướih ch’na zước pa chô r’vai liệt sĩ Hoàng Văn Tuý lâng 63 đồng đội âng k’coon đay lấh chêết bil đhị Gạc Ma.

P’căn Hoàng Thị Loàn, 60 c’moo, k’coon n’đil âng t’coóh Hoàng Nhỏ cóh vel Tân Định, chr’val Hải Ninh, chr’hoong Quảng Ninh moon, t’ngay zâp liệt sĩ chêết bil nắc 14/3/1988, crêê t’ngay 27 c’xêê 1 âm nắc pr’loọng đông lêy pay t’ngay âm lịch đoọng bhrợ giỗ nâu, ha dợ t’ngay 14/3 dương lịch zâp c’moo, pr’loọng đông bắt hương pa chô r’vai. C’moo đâu, k’conh lấh bil hân đhơ cơnh đêếc t’coóh lâng k’coon cha châu nắc k’rang lêy bhrợ a’pướih ch’na giỗ 64 liệt sĩ chêết bil đhị đảo Gạc Ma. A’pướih bhuốih chr’nắp bhlâng, tu cóh đâu vêy đợc 64 p’ngan lâng 64 đôi đhuốh. Ting cơnh p’căn Hoàng Thị Loàn, râu chêết bil âng đha đhi Hoàng Văn Tuý lâng 63 liệt sĩ nắc râu bil bal ga mắc bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc, râu chêết bil nâu dưr váih râu hâng hơnh truyền thống cách mạng, pr’loọng đông ta luôn p’too pa choom k’coon cha châu cắh ha mơ choom ha vil râu bhrợ têng, chêết bil ga mắc chr’nắp âng zâp apêê lang lướt l’lăm ahay:“Pr’loọng đông ting ặt p’too pa choom, p’têết cớ đoọng zâp lang ha y chroo năl ooy xa nay t’ruíh Gạc Ma, ooy va va lướt bộ đội cóh đảo Trường Sa, lướt tước Gạc Ma xang nặc crêê ta tông pay đảo lâng chêết bil cóh đảo. Đợ ha y lứch lang âng đay nắc vêy tước lang k’coon cha chây ting t’ngay c’xêê nâu lêy bhrợ giỗ, hay k’noọ tước t’ngay zêl penh đhị Gạ Ma.”

C’moo 1988, lấh 300 apêê lính vel đông cóh tỉnh Quảng Bình lướt bhrợ bh’rợ cóh quần đảo Trường Sa, 13 chiến sĩ chêết bil đhị Gạ Ma. Tước cậ t’ngay 14/3 zâp c’moo, zâp pr’loọng đông zêng bhrợ a’pướih ch’na bhuốih cáih, pa chô r’vai apêê liệt sĩ, chính quyền vel đông cung lưm ta moóh, p’too p’zương, hay k’noọ tước zâp pr’loọng đông liệt sĩ ooy đợ t’ngay nâu.

T’coóh Nguyễn Văn Thống, cóh vel Nhân Nam, chr’val Nhân Trạch, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình c’moo n’nắc ahay ơy đh’rứah lâng bấc đồng đội lướt bhrợ pa dưr đảo Gạc Ma. T’coóh Thống cung nặc mưy ooy cắh vêy bấc apêê dưr chô xang bêl zêl penh n’nắc ahay. Lấh 35 c’moo lướt zi lấh, hân đhơ cơnh đêếc, cr’noọ ooy t’ngay zêl penh cóh đảo Gạc Ma ta luôn n’léh váih ooy cr’noọ pr’lêy âng đoo. Nắc mưy râu lịch sử cắh ha mơ choom ha vil lâng cắh ngai choom ha vil. Zâp c’moo, đăn tước cậ t’ngay 14/3, đợ cựu binh Gạc Ma, đhi noo bhúh xoọng zâp apêê liệt sĩ lấh chêết bil đhị Gạc Ma bhrợ zâp bh’rợ hay k’noọ 64 anh hùng liệt sĩ Gạc Ma. C’moo đâu, t’coóh Thống lâng bấc cựu binh Gạc Ma chô cớ đhị toor biển Thiên Cầm cóh tỉnh Hà Tĩnh đh’rứah xay moon cớ đợ cr’chăl zr’nắh zr’dô, ting t’đang a’chặc âng 64 anh hùng liệt sĩ lấh chêết bil bêl t’ngay 14/3/1988, bắt hương, p’loong pô cóh biển, zước pa chô r’vai lêy chô ooy Trường Sa chắp nhêr. Bhiệc hay k’noọ nâu vêy bhuốih, pa chô r’vai 64 liệt sĩ Gạc Ma, hi dưm nắc p’loong pô đăng đhị toor biển.

Cr’liêng mắt âng t’coóh Nguyễn Văn Thống ting kiêng rêên bêl hay k’noọ ooy 64 đồng đội âng t’coóh lấh chêết bil. Hân đhơ zi lấh 35 c’moo nắc c’léh pr’dzoọng ooy đồng đội ta luôn ặt đăn lâng t’coóh. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Văn Thống, hay k’noọ tước zâp apêê liệt sĩ Gạc Ma nắc bh’rợ lêy chô ooy tơơm ríah, xrặ cớ ooy ha y chroo, p’têết truyền thống “ôộm đác hay tước tu toọm” liêm chr’nắp kr’bhâu c’moo, lấh mơ nắc pa xoọng cr’noọ tr’kiêng ooy biển đảo, chắp kiêng k’tiếc k’ruung tước zâp lang đhanuôr Việt Nam:“Đhi noo đồng đội bhrợ pa dưr Ban liên lạc cựu binh Gạc Ma. Zâp c’moo tr’lưm, bhrợ bhiệc bhan p’loong pô đăng, hay k’noọ, tước piing xal liệt sĩ bắt hương. Bhiệc bhiệc hay k’noọ, tất lang hay tước đợ t’ngay c’xêê k’ay zr’nắh, hay tước đợ đồng đội âng đay lấh chêết bil. Ha dang cắh vêy bhrợ ga mắc nắc bhrợ k’tứi, rơơm bhrợ ha cơnh đoọng k’coon cha châu ha y chroo năl tước t’ngay chr’nắp nâu, bộ đội Hải quân chêết bil đoọng zư đảo, đoọng zâp lang t’tưn năl liêm ghít lấh mơ.”

Ooy bh’rợ âng đay, t’coóh Phan Xuân Dạch, c’moo đâu 80 c’moo, ắt cóh chr’val Quảng Tân, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình vêy lấh 10 c’moo ặt bhrợ cóh đảo Trường Sa. T’coóh Phan Xuân Dạch bêl ahay nắc Chủ nhiệm Chính trị Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân, Chính uỷ Trung đoàn Công binh 83 Hải quân ahay. Nâu đoo nắc 2 đơn vị bhrợ bh’rợ pa dưr lâng zư lêy Quân đảo Trường Sa.

Lâng t’coóh, chiến dịch CQ 88, bhiệc dưr váih cóh đảo đhêl Gạc Ma ting ặt váih cóh cr’noọ cắh ha mơ choom ha vil. Ooy đợ apêê lính đảo, đồng đội âng t’coóh Dạch lấh chêết bil đhị Gạc Ma, vêy 13 cha nặc mr’đoo vel bhươl Quảng Bình. Ooy đợ apêê nâu vêy Thiếu uý Trần Văn Phương bêl doọ ơy bil nắc dzợ k’đhơợng nhâm ta la cờ Tổ quốc lâng g’roóh moon: “Zăng chêết bil ha dợ cắh ha mơ đoỌng bil đảo, đợc a’ham âng cu bhrợ t’bhrông lấh mơ ta la cờ Tổ quốc lâng truyền thống âng Quân chủng Hải quân”.

Bêl k’noọ lướt ooy Gạc Ma, Thiếu uý Phương chấc lêy lưm đoọng chào Thủ trưởng Phan Xuân Dạch. Cắh bhr’nêy nắc bêl pr’lứch hơơn t’coóh Dạch lưm manứih mr’đoo vel lâng đay chắp nhêr bhlâng. T’coóh Phan Xuân Dạch đoọng năl, a’đay lâng đợ apêê lính Trường Sa bêl đêếc ahay dzợ ta luôn lêy bhrợ tr’lưm, giao lưu, xay moon cớ ooy cr’chăl grơơ nhool, zr’nắh zr’dô lâng lấh mơ nắc đoọng hay k’noọ tước đợ đồng đội lấh chêết bil, zư lêy chủ quyền biển đảo ma bhưy chr’nắp âng k’tiếc k’ruung:“Đồng chí Trần Văn Phương nắc mr’đoo vel lâng cu, bêl k’noọ lướt ooy đảo, bêl bơơn độp bh’rợ nắc vêy lướt ooy phòng cu lâng moon “Chào ava, acu lướt”, loom luônh pa bhlâng chắp nhêr, liêm ta níh, choom moon cơnh nắc k’coon âng đay, kiêng rêên. Dưr lướt ha dợ chêết bil, xơợng moon Phương lâng bấc đồng đội bil cóh đảo, acu hay a’dô apêê đhi noo bấc bhlâng. Lấh mơ, đồng chí Phương, cắh bhr’nêy bêl k’noọ lướt nắc tr’lưm pr’lứch hơơn.”

35 c’moo lướt zi lấh, tu bhiệc Gạc Ma c’xêê 3/1988 ting ặt váih râu cr’ay da dô bhlâng. 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Nhân dân Việt Nam grơơ nhool pazưm đh’rứah t’bhlâng zư lêy biển đảo vel bhươl nắc đoo tượng đài bhrợ đoọng râu chr’nắp liêm ha bấc lang manứih lính ha y chroo cóh truíh c’lâng zư lêy, bhrợ đoọng ha k’tiếc k’ruung ặt váih liêm, cắh ha mơ choom bil pất./.

35 năm sự kiện Gạc Ma: Từ đất liền hướng về phía Gạc Ma,

vái vọng hương hồn liệt sĩ

Ngày 14 tháng 3 năm nay là tròn 35 năm kể từ khi xảy ra sự kiện bi tráng Gạc Ma và sự hy sinh anh dũng của 64 chiến sĩ Hải quân Nhân dân Việt Nam. Máu các anh hòa cùng biển cả, tạo thành một tượng đài bất tử về chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tình yêu biển đảo Tổ quốc. 35 năm trôi qua nhưng ký ức bi tráng về các anh hùng liệt sĩ Gạc Ma không thể xóa nhòa, đó là một phần lịch sử không thể nào quên và không ai được quên. Những người lính năm ấy ra Gạc Ma và may mắn trở về, những thế hệ trẻ tiếp bước cha anh làm nhiệm vụ giữ biển đảo và người dân Việt Nam luôn nhớ về sự kiện Gạc Ma, thắp nén tâm nhang tưởng nhớ những người lính hy sinh cho Tổ Quốc trường tồn.

Cụ ông Hoàng Nhỏ, ở xã Hải Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, là cha liệt sĩ Hoàng Văn Túy, hy sinh trong trận hải chiến Gạc Ma 1988. Ông qua đời vào Mùng 9 Tết Quý Mão vừa qua. Mấy chục năm qua, dù cực khổ hay khấm khá thì đến ngày giỗ con mình- liệt sĩ Hoàng Văn Túy, cụ Nhỏ cũng làm mâm cơm đầy đủ, đưa ra bờ biển vái vọng 64 liệt sĩ Gạc Ma. Nay cụ vừa mất ở tuổi 95 do tuổi già sức yếu, việc giỗ 64 liệt sĩ Gạc Ma vẫn được các con cháu của cụ thực hiện.

Lúc còn sống, cụ Nhỏ luôn căn dặn con cháu giữ gìn và thực hiện việc này hàng năm, không bao giờ được quên. Vào các năm chẵn như 5 năm, 10 năm ngày mất là gia đình cụ Nhỏ ra biển bày mâm cơm vái vọng liệt sĩ Hoàng Văn Túy và 63 đồng đội của con trai hy sinh tại Gạc Ma.

Bà Hoàng Thị Loàn, 60 tuổi, con gái cụ Hoàng Nhỏ ở thôn Tân Định, xã Hải Ninh, huyện Quảng Ninh tâm sự, ngày các liệt sĩ hy sinh 14/3/1988 nhằm ngày 27 Tháng Giêng nên gia đình chọn ngày âm lịch để làm giỗ, còn ngày 14/3 dương lịch hàng năm, gia đình thắp hương vái vọng. Năm nay, bố đã mất nhưng bà và con cháu lo chu toàn mâm giỗ 64 liệt sĩ hy sinh tại đảo Gạc Ma. Mâm cúng đặc biệt khi trên bàn có đúng 64 cái bát và 64 đôi đũa. Theo bà Hoàng Thị Loàn, sự hy sinh của em trai Hoàng Văn Túy cùng 63 liệt sĩ là nỗi đau mất mát rất lớn. Nhưng cũng chính sự hy sinh này trở thành niềm tự hào truyền thống cách mạng, gia đình luôn dạy bảo con cháu không được quên sự hy sinh cao cả của các thế hệ đi trước:"Gia đình cứ truyền lại, nối tiếp cho các thế hệ sau về câu chuyện Gạc Ma, về người bác đi bộ đội ra đảo Trường Sa, ra Gạc Ma rồi bị chiếm đảo và hy sinh ngoài đảo. Rồi sau này hết thế hệ mình thì có con, cháu theo ngày tháng này để tổ chức ngày giỗ, tưởng niệm ngày hải chiến Gạc Ma.”

Còn nhớ năm 1988, hơn 300 người lính quê ở tỉnh Quảng Bình lên đường làm nhiệm vụ ở quần đảo Trường Sa, 13 chiến sĩ hy sinh trong hải chiến Gạc Ma. Cứ đến ngày 14/3 hàng năm, các gia đình đều làm mâm giỗ cúng vọng 64 liệt sĩ, chính quyền địa phương cũng thăm hỏi động viên, tri ân các gia đình liệt sĩ trong những ngày này.

Ông Nguyễn Văn Thống, ở thôn Nhân Nam, xã Nhân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình năm đó đã cùng bao đồng đội ra xây dựng đảo Gạc Ma. Ông Thống cũng là một trong số ít người trở về sau trận chiến không cân sức năm ấy. Đã 35 năm trôi qua nhưng ký ức về trận chiến ngoan cường trên đảo Gạc Ma luôn hiện hữu trong tâm trí ông. Đó là một phần lịch sử không thể nào quên và không ai được quên. Hàng năm, gần đến ngày 14/3, những cựu binh Gạc Ma, thân nhân các liệt sĩ hy sinh tại Gạc Ma tổ chức các hoạt động tưởng niệm 64 anh hùng liệt sĩ Gạc Ma. Năm nay, ông Thống cùng nhiều cựu binh Gạc Ma trở về bãi biển Thiên Cầm ở tỉnh Hà Tĩnh cùng nhau ôn lại những giây phút hào hùng, lần lượt gọi tên 64 anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vào ngày 14/3/1988, thắp nén hương thơm, kết bè hoa tươi thả ra biển, vái vọng về hướng Trường Sa thân yêu. Lễ tưởng niệm có nghi thức tế lễ, vái vọng 64 liệt sĩ Gạc Ma, buổi tối tổ chức thả hoa đăng tại bãi biển.

Đôi mắt ông Nguyễn Văn Thống rưng rưng khi nhớ về 64 đồng đội của ông đã hy sinh. Dù đã 35 năm trôi qua nhưng hình bóng đồng đội luôn gần gũi bên ông. Theo ông Nguyễn Văn Thống, tri ân các liệt sĩ Gạc Ma là hoạt động hướng về nguồn cội, viết tiếp tương lai, nối tiếp truyền thống "uống nước nhớ nguồn" tốt đẹp hàng nghìn năm, đặc biệt tiếp thêm tình yêu biển đảo, yêu Tổ quốc đến các thế hệ người dân Việt Nam:“Anh em đồng đội thành lập Ban liên lạc cựu binh Gạc Ma. Hàng năm gặp gỡ, làm lễ thả hoa đăng, tưởng niệm, đến nghĩa trang liệt sĩ thắp hương. Làm lễ để tri ân, tưởng niệm, mãi nhớ đến những ngày tháng đau thương, nhớ đến những đồng đội của mình đã hy sinh. Nếu không tổ chức lớn được thì tổ chức nhỏ, mong muốn làm sao để con em thế hệ sau này biết đến ngày tháng bi hùng đó, bộ đội Hải quân hy sinh để giữ đảo, để các thế hệ hiểu được.”

Trong cuộc đời binh nghiệp, ông Phan Xuân Dạch, năm nay tròn 80 tuổi, ở xã Quảng Tân, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình có hơn 10 năm gắn bó với quần đảo Trường Sa. Ông Phan Xuân Dạch nguyên là Chủ nhiệm Chính trị Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân, nguyên Chính ủy Trung đoàn Công binh 83 Hải quân. Đây là 2 đơn vị thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Quần đảo Trường Sa.

Với ông, chiến dịch CQ 88, sự kiện trên đảo đá Gạc Ma mãi là ký ức không bao giờ quên. Trong số những người lính đảo, đồng đội của ông Dạch đã anh dũng hy sinh ở Gạc Ma, có 13 người là đồng hương Quảng Bình. Trong những người này có Thiếu úy Trần Văn Phương trước lúc hy sinh vẫn giữ chặt lá cờ Tổ Quốc và hô lớn: "Thà hy sinh chứ không chịu mất đảo, hãy để cho máu của mình tô thắm lá cờ Tổ Quốc và truyền thống của Quân chủng Hải quân"

Trước khi lên đường ra Gạc Ma, Thiếu úy Phương tìm gặp để chào Thủ trưởng Phan Xuân Dạch. Nào ngờ đó là lần cuối cùng ông Dạch gặp người đồng hương mà ông luôn quý mến. Ông Phan Xuân Dạch cho biết, ông và những người lính Trường Sa ngày ấy vẫn thường xuyên tổ chức gặp gỡ, giao lưu, ôn lại quá khứ hào hùng một thời và đặc biệt hơn là để tưởng nhớ đến những đồng đội đã anh dũng hy sinh, bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ Quốc:“Đồng chí Trần Văn Phương là người đồng hương, trước lúc đi đảo, khi nhận được nhiệm vụ thì có lên phòng tôi, nói “Chào bác, cháu đi”, tình cảm hết sức thân thương và rất tình cảm, có thể nói như là người con của mình, rưng rưng nước mắt. Ra chiến trận rồi hy sinh, nghe tin Phương mất và cùng nhiều đồng đội mất ở ngoài đảo, mình thương tất cả anh em lắm. Đặc biệt đồng chí Phương, không ngờ trước lúc ra đi thì gặp nhau mà lại là lần gặp gỡ cuối cùng.”

35 năm trôi qua, sự kiện Gạc Ma tháng 3/1988 mãi là vết hằn đau thương nhưng bi tráng. 64 cán bộ, chiến sỹ Hải quân Nhân dân Việt Nam dũng cảm kết thành vòng tròn bất tử quyết tâm bảo vệ biển đảo quê hương sẽ là tượng đài truyền cảm hứng cho biết bao thế hệ người lính mai sau trên hành trình giữ đảo, hy sinh cho Tổ Quốc trường tồn./.