Đợ apêê thầy, cô lêy câm oih, zêệ ch’na cha ra diu đoọng ha pêê học trò. Coh k’coong ch’ngai, apêê giáo viên bâc bêl căh mưy ăt pa choom chữ năc dzợ k’rang lêy đoọng ch’na cha, bh’nêch bêch, c’rơ tr’mung lâng chơơc lêy zư apêê học sinh ăt pa choom cr’liêng chữ.

Bêl plêệng căh ơy brương, coh đông zr’nêệ âng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông ơy jôông cát oih. Vêy ngai lêy bhrợ bhơi r’veh, vêy ngai ra văng bánh phở, vêy ngai câm oih, ting tr’pac bh’rợ đoọng đơơh loon đoọng k’ha riêng apêê học sinh cha ra diu.

Mưy t’ngay âng đợ apêê giáo viên coh đâu năc tơợp đơơh lâh mơ lâng xa nưl cha gâr âng trường.

Cô Dương Thị Kiều, giáo viên chủ nhiệm lớp 1A2, tơợ đông tươc ooy trường mơ 5km. Zâp t’ngay, tơợ 4 giờ ra diu, cô ơy lươt xe máy tươc ooy trường đoọng đh’rưah lâng apêê thầy cô lơơng ra văng đoọng ch’na cha ha học sinh. Bh’rợ tơợp lêy bhrợ bêl dzợ k’năm, hân đhơ cơnh đêêc, apêê họ sinh vêy bơơn cha đợ ch’na pưih yêm lăm bêl moot coh lớp. Cô Dương Thị Kiều moon:“Hân đhơ ga lêêh buôn kiêng bêch năc cung bhui har tu học sinh vêy bơơn cha ra diu lâng lươt học liêm zâp lâh”.

K’dâng 6 giờ ra diu, học sinh tơợp lươt ooy trường. Vêy apêê a’đhi năc k’căn k’conh âng đơơng lâng xe máy, vêy apêê a’đhi lươt dzung tơợ đông tươc ooy trường mơ bơr pêê cây số. Bêl ra diu năc cha phở. Đợ tô phở pưih vêy pay đoọng ooy apêê học sinh cha. Cha xang, apêê a’đhi chô ooy lớp, tơợp mưy t’ngay học t’mêê.

Lâng học sinh coh k’coong ch’ngai, ch’na cha bêl ra diu căh nặc mưy râu lêy cha t’vêy. Nâu đoo năc dzợ râu bhrợ đoọng ha zâp apêê a’đhi năc vêy c’rơ đoọng lêy học, lâh mơ năc lâng đợ apêê ch’ngai đông, lươt dzung ch’ngai tươc ooy trường. Bâc học sinh âng trường năc acoon a’đhi manưih acoon coh. Pr’ăt tr’mung coh pr’loọng đông dzợ bâc zr’nắh k’đhạp, vêy bơơn cha liêm zâp bêl ra diu cơnh đâu năc căh vêy buôn. A’đhi Y kim Ngân, học sinh lớp 5A5, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông moon:“Ch’na cha coh đâu yêm bhlâng. Bêl đâu acu cha bún lâng chả, cha xang năc lươt ooy lớp học bài”.

Đăh hoọng đợ bêl cha ra diu nâu năc râu chrooi đoọng âng bâc apêê giáo viên coh trường. Thầy giáo Lê Tấn Thức, giáo viên Thể dục, bơr c’moo ting por z’zêệ coh đâu. Tơợ 4 giờ ra diu, thầy đh’rưah lâng apêê thầy cô lơơng năc lêy zêệ bhrợ, ra văng đac pưih đoọng bhrợ phở, pac đoọng ch’na cha ha zâp apêê học sinh. Bh’rợ nâu căh vêy ăt ooy chuyên môn dạy, ha dợ lâng đợ giáo viên coh k’coong ch’ngai cơnh thầy Lê Tấn Thức, nâu đoo năc mưy râu bh’rợ chr’năp tu học sinh:“Acu cung ăt coh tập thể nâu, năc acu zooi đoọng đh’rưah lêy zêệ bhrợ ha pêê a’châu cha, đoọng apêê k’bhộ. Học sinh coh đâu ra diu buôn lêy căh lâh bơơn cha cha, năc nhà trường lêy bhrợ cơnh đâu apêê bhui har bhlâng. Acu cung bhui har”.

Trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông xoọc vêy 902 học sinh, ooy đâu 665 apêê a’đhi vêy bơơn đươi chính sách bán trú. Chính sách zooi đoọng zâp bêl cha đhâng. Ha dợ ooy đâu, căh vêy học sinh n’đoo cung vêy pr’đơợ cha bêl ra diu liêm zâp bêl k’noọ moot học. Vêy apêê a’đhi đông ch’ngai, lươt dzung mơ 7-8km. Lâng đợ apêê học sinh nâu, bhiệc tươc ooy trường crêê giờ năc liêm chr’năp bhlâng, vêy bơơn cha ra diu năc choom.

Tơợ râu liêm chr’năp nâu, nhà trường lêy bhrợ đoọng ha học sinh cha ra diu. Bh’rợ nâu năc zư lêy bhrợ tơợ c’moo học 2025-2026 lâng năc ooy c’moo học nâu. Bâc học sinh manưih acoon coh năc đợ bêl cha ra diu nâu vêy ta zư đợc liêm zâp, căh mưy thầy cô chrooi đoọng c’rơ bh’rợ năc apêê k’căn k’conh cung đh’rưah ting chrooi đoọng. Zâp ra diu âng đơơng k’coon tươc ooy trường, bơr pêê apêê k’căn k’conh học sinh âng đơơng oih đoọng ooy trường. Đợ oih nâu ra pặ liêm ghit, vaih pr’đươi pr’dua đoọng apêê thầy cô lêy câm oih, zêệ bhrợ đợ ch’na cha ra diu yêm pưih đoọng ha học sinh.

Râu chrooi đoọng nâu hân đhơ căh râu ga măc chr’năp, năc đoọng lêy râu ting chrooi bhrợ đh’rưah âng apêê thầy cô, zâp ngai đh’rưah ting chrooi đoọng, đoọng zâp bêl ra diu apêê học sinh vêy râu cha lăm bêl moot học.

Đợ bhiệc bhrợ nâu cung năc mưy c’lâng âng đơơng tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW âng Bộ Chính trị đăh pa dưr pa xơc giáo dục lâng đào tạo ooy pr’ăt tr’mung. Nghị quyết năl ghit bhrợ pa dưr giáo dục, têêm ngăn pr’đơợ học tập liêm ma mơ đoọng ha zâp ngai. Coh đhr’nông trường k’coong ch’ngai nâu, râu liêm ma mơ nâu năc tơợp lâng đợ râu liêm tr’đăn bh;âng: mưy g’luh cha ra diu liêm zâp, mưy giáo viên tươc ooy trường tơợ 4 giờ ra diu, căh cậ mưy pa nọ oih âng apêê k’căn k’conh học sinh âng đơơng. Zâp ngai chrooi đoọng m’bứi đoọng đợ apêê học sinh năc acoon a’đhi manưih acoon coh vêy pa xoọng pr’đơợ tươc ooy trường, học tập liêm choom.

Tơợ 4 tươc 5 giờ ra diu, k’dâng 7 tươc 10 giáo viên lêy chô z’zêệ pa bhrợ. Xang 5 giờ, đợ giáo viên ting pâh zêệ bhrợ bâc tươc 20 cha nặc. Đợ râu cha’na cha lêy ra văng lăm lâng âng đơơng tươc ooy trường ch’ngai lâh 30km. Ch’na cha ting tr’xăl zâp t’ngay đoọng học sinh vêy bơơn cha bâc cơnh. Râu buôn bơơn lêy năc apêê học sinh ting lươt học liêm zâp lâh. Đợ apêê a’đhi bêl ahay ta luôn lươt học zi lưa, đhêy học năc xoọc đâu dưr lươt học liêm đơơh lâng zâp lâh mơ đoọng đơơh loon cha ra diu. Lâng đợ học sinh đông ch’ngai, mưy chu cha yêm coh trường năc zooi đoọng apêê a’đhi vêy pa xoọng c’rơ lêy ăt học ooy mưy t’ngay liêm choom.

Hân đhơ cơnh đêêc, đoọng vêy đợ râu cha ra diu nâu, apêê thầy cô cung lêy xăl lâng đợ cr’chăl đhêy ăt âng đay. 4 giờ ra diu câm oih, k’dâng 6 giờ năc đương lêy apêê học sinh. Tươc 7 giờ, bêl apêê học sinh cha xang, apêê thầy cô lêy pay rau đợc pa liêm zâp râu xang năc vêy tươc ooy lớp, soạn bài, zư lêy c’rơ học sinh. Mưy t’ngay bhrợ bhiệc âng giáo viên tu cơnh đêêc năc ting đanh lâh. Hân đhơ cơnh đêêc, coh đông zr’nêệ trường k’coong ch’ngai nâu, đợ đh’rông oih cung dzợ tr’ang, tu vêy đợ apêê học trò lêy bơơn cha k’bhộ đoọng tươc ooy lớp, lêy zư pa liêm c’rơ đoọng apêê lêy pa choom chữ.

Cô giáo Hồ Thị Thuỳ Vân, Hiệu trưởng trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông moon, bhiệc zêệ đoọng cha cha bêl ra diu nâu zr’năh bhlâng, ha dợ cung năc vêy zooi đoọng ha học sinh k’rơ, học liêm zâp lâng choom lâh mơ:“Bêl bhrợ bh’rợ nâu, apêê thầy cô cung zr’năh bhlâng, ha dợ năc apêê học sinh vêy c’rơ, kiêng lươt ooy trường lâng học cung liêm choom lâh, nâu đoo năc râu hơnh deh bhlâng âng apêê thầy cô ăt pa bhrợ coh k’coong ch’ngai nâu”./.

4 GIỜ SÁNG, THẦY CÔ VÙNG CAO QUẢNG NGÃI NHÓM LỬA LO BỮA ĂN CHO HỌC TRÒ

4 giờ sáng, khi núi rừng còn chìm trong giá lạnh, một bếp lửa đã đỏ lên ở Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi (huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum cũ). Những người thầy, người cô lặng lẽ nhóm lửa, nấu từng bữa sáng cho học trò. Ở vùng cao, người giáo viên nhiều khi không chỉ đứng lớp dạy chữ, mà còn lo từng bữa ăn, giấc ngủ, sức khỏe và tìm cách giữ học sinh ở lại với con chữ.

Khi trời còn chưa sáng, trong căn bếp của Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông đã đỏ lửa. Người sơ chế thực phẩm, người chuẩn bị bánh phở, người nhóm bếp, chia nhau từng phần việc để kịp bữa sáng cho hàng trăm học sinh.

Một ngày của những giáo viên nơi đây bắt đầu sớm hơn nhiều so với tiếng trống trường.

Cô Dương Thị Kiều, giáo viên chủ nhiệm lớp 1A2, nhà cách trường khoảng 5 km. Hằng ngày, từ 4 giờ sáng, cô đã đi xe máy đến trường để cùng đồng nghiệp chuẩn bị bữa ăn cho học sinh. Công việc bắt đầu khi trời còn tối, nhưng đổi lại, học trò có thêm một bữa sáng nóng hổi trước khi vào lớp. Cô Dương Thị Kiều nói:“Tuy hơi mệt hay buồn ngủ tí nhưng mà rất là vui vì học sinh có một bữa ăn sáng để cho các em đi học đầy đủ hơn”.

Khoảng 6 giờ sáng, học sinh bắt đầu đến trường. Có em được cha mẹ đưa đi bằng xe máy, có em đi bộ từ những khu dân cư cách trường vài cây số. Bữa sáng hôm nay là phở. Những tô phở nóng lần lượt được trao tận tay học sinh. Ăn xong, các em trở về lớp, bắt đầu một ngày học mới.

Với học sinh vùng cao, một bữa sáng ở trường không đơn thuần là chuyện ăn uống. Đó còn là nguồn năng lượng để các em đủ sức học tập, nhất là với những em nhà xa, phải đi bộ nhiều cây số đến trường. Đa số học sinh của trường là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Điều kiện gia đình còn nhiều khó khăn, việc có một bữa sáng đầy đủ trước khi đến lớp không phải lúc nào cũng dễ dàng. Em Y Kim Ngân, học sinh lớp 5A5, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông bày tỏ:“Đồ ăn ở đây ngon lắm. Hôm nay con ăn bún với chả, ăn xong con lên lớp học bài”.

Phía sau những bữa sáng ấy là sự góp sức của nhiều giáo viên trong trường. Thầy giáo Lê Tấn Thức, giáo viên Thể dục, đã hai năm tham gia phụ bếp. Từ 4 giờ sáng, thầy cùng đồng nghiệp sơ chế thực phẩm, chuẩn bị nước, trụng phở, chia suất ăn cho học sinh. Công việc không nằm trong chuyên môn giảng dạy, nhưng với những giáo viên vùng cao như thầy Lê Tấn Thức, đó là một phần công việc vì học trò:“Thầy cũng ở khu tập thể đây, nên thầy hỗ trợ cùng bếp để nấu cho các cháu bữa ăn sáng, cho các em no bụng. Học sinh ở đây buổi sáng thường ít được ăn sáng, nên nhà trường tổ chức như thế này các cháu rất vui. Thầy cũng vui lây theo”.

Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông hiện có 902 học sinh, trong đó 665 em thuộc diện được hưởng chính sách bán trú. Chính sách hỗ trợ chủ yếu dành cho bữa ăn trưa. Trong khi đó, không phải học sinh nào cũng có điều kiện ăn sáng đầy đủ trước khi đến lớp. Có em nhà cách trường nhiều km, có em phải đi bộ 7-8 km. Với những học sinh này, chuyện đến trường đúng giờ đôi khi bắt đầu từ một việc rất giản dị: có một bữa ăn sáng.

Từ thực tế đó, nhà trường tổ chức bữa sáng cho học sinh. Mô hình được duy trì từ năm học 2025-2026 và tiếp tục trong năm học này. Đa số học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số nên để những bữa sáng được duy trì đều đặn, không chỉ có thầy cô góp sức mà phụ huynh cũng chung tay. Mỗi sáng đưa con đến trường, một số phụ huynh mang theo những bó củi góp cho nhà trường. Những bó củi mộc mạc được xếp bên căn bếp, trở thành nhiên liệu để các thầy cô nhóm lửa, nấu những bữa ăn sáng nóng hổi cho học sinh.

Sự góp sức ấy không lớn về vật chất, nhưng cho thấy sự đồng hành của phụ huynh với nhà trường. Từ bó củi của người dân đến những giờ đứng bếp của thầy cô, tất cả cùng góp lại để mỗi buổi sáng, học sinh có thêm một bữa ăn trước khi vào lớp.

Những việc làm giản dị ấy cũng là một cách đưa tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo vào cuộc sống. Nghị quyết xác định xây dựng nền giáo dục mở, bảo đảm cơ hội học tập công bằng, bình đẳng cho mọi người. Ở ngôi trường vùng cao này, sự công bằng ấy bắt đầu từ những điều rất gần gũi: một bữa sáng đủ đầy, một giáo viên đến trường từ 4 giờ sáng, hay một bó củi phụ huynh mang theo khi đưa con đến lớp. Mỗi người góp một phần để những học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số có thêm điều kiện đến trường, học tập và trưởng thành.

Từ 4 đến 5 giờ sáng, khoảng 7 đến 10 giáo viên trực tiếp nấu nướng. Sau 5 giờ, số giáo viên tham gia phục vụ tăng lên khoảng 20 người. Thực phẩm được chuẩn bị từ trước và vận chuyển từ nơi cung cấp cách trường hơn 30 km. Thực đơn thay đổi từng ngày để học sinh có những bữa ăn đa dạng. Điều dễ nhận thấy là chuyên cần của học sinh được cải thiện. Những em trước đây thường xuyên đi học muộn, thậm chí có em vắng học vì không muốn đến trường, nay chủ động thức dậy, đi học sớm để kịp ăn sáng. Với những học sinh nhà xa, một bữa ăn nóng tại trường giúp các em có thêm sức khỏe và tinh thần để bắt đầu ngày học.

Nhưng để có những bữa sáng ấy, các thầy cô phải đổi bằng chính thời gian nghỉ ngơi của mình. 4 giờ sáng nhóm lửa. Khoảng 6 giờ đón học sinh. Đến 7 giờ, khi học trò kết thúc bữa sáng, các thầy cô thu dọn nhà ăn rồi trở lại với công việc chuyên môn: lên lớp, soạn bài, chăm sóc học sinh. Một ngày làm việc của giáo viên vì thế dài thêm vài giờ. Nhưng trong căn bếp ngôi trường vùng cao, những ngọn lửa vẫn được nhóm lên mỗi sáng, bởi phía trước là những học trò cần được ăn no để đến lớp, cần được chăm sóc để tiếp tục con đường học chữ.

Cô giáo Hồ Thị Thuỳ Vân, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông tâm sự, việc tổ chức bữa sáng khiến giáo viên vất vả hơn, nhưng đổi lại học sinh khỏe mạnh, chuyên cần và có kết quả học tập tốt hơn:“Khi tổ chức hoạt động này, các thầy cô cũng rất vất vả, nhưng bù lại học sinh khỏe mạnh, thích đến trường và kết quả học tập được nâng lên, đó là hạnh phúc lớn nhất của người thầy, người cô công tác ở vùng sâu, vùng xa”./.