Ơy ta luôn pa tơợ ahay, zâp bêl g’lúh lứch tuần, đhị phòng sinh hoạt truyền thống âng trường THPT A Lưới nắc ting chr’va xưl cớ đợ pr’hát xa nưl Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu âng zâp apêê pr’zợc học sinh ooy cau lạc bộ pr’hát xa nưl âng nhà trường chi ớh. Zêng lêy zâp tiết mục âng apêê tự lêy bhrợ, pa choom, vêy apêê giáo viên ting pa choom đoọng lâng ta moóh đắh da dích bha bhướp, k’conh k’căn đay. Câu lạc bộ pr’hát xa nưl âng trường THPT A Lưới bhrợ pa dưr ooy bấc c’moo hanua, ting t’ngay ting t’pấh bấc ơl học sinh bhriêl ta bách đắh pr’hát xa nưl ting pấh pa choom, ooy đâu bấc lêy apêê a’đhi acoon cóh. A’đhi Nguyễn Đỗ Thắng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ pr’hát xa nưl trường THPT A Lưới đoỌng năl: Câu lạc bộ bhrợ pa dưr đợ pr’hát pr’múa ty chr’nắp âng đhanuôr zâp acoon cóh vel đông đoọng chi ớh p’cắh zâp bêl sinh hoạt ngoại khoá âng nhà trường. Bhiệc nâu cắh mưy zooi đoọng apêê pr’zợc bơơn pa choom chi ớh pr’hát xa nưl, nắc dzợ chrooi pa xoọng zư lêy văn hoá ty ahay âng acoon cóh đay:“Câu lạc bộ âng zi bhrợ ting lêy đhị râu chắp kiêng pr’hát xa nưl âng apêê pr’zợc, ta luôn bhrợ đợ g’lúh sinh hoạt đoọng zư lêy bh’rợ. Azi bhrợ pa dưr đợ pr’hát xa nưl, ooy đâu p’ghít lêy đợ pr’hát pr’múa ty ahay âng acoon cóh, cơnh lêy đơơng pa dzoọc bh’rợ taanh Zèng ooy sân khấu, cắh cậ bhrợ pa dưr cớ đợ pr’hát pr’múa cơnh múa bhiệc bhan taanh Zèng, hát đợ pr’hát acoon cóh Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu... đoọng choom zư lêy pr’hoọm ty chr’nắp âng acoon cóh.”

C’moo học nâu, trường THPT A Lưới vêy k’noọ 850 học sinh, ooy đâu 70% apêê a’đhi nắc manứih acoon cóh. Tu cơnh đêếc, đh’rứah lâng bhiệc pa dưr dal chất lượng dạy lâng học, nhà trường ta luôn p’ghít lêy bhrợ zâp bh’rợ đoọng zooi học sinh năl liêm ghít lấh mơ lâng chắp kiêng lấh mơ văn hoá âng acoon cóh đay. Lấh mơ bhiệc pazưm cr’liêng xa nay đắh văn hoá vel đông moót ooy zâp môn học, nhà trường bhrợ zâp bh’rợ ngoại khoá, lêy nâu đoo nắc môn học cắh choom cắh vêy. Đoàn trường THPT A Lưới cung ta luôn bhrợ đợ g’lúh pấh lêy chi ớh, chấc lêy năl zâp đhị k’cir lịch sử, văn hoá đhị vel đông; bhrợ zâp g’lúh thi đắh k’tiếc k’ruung, acoon manứih A Lưới... Cô Nguyễn Thị Thu Hằng, Hiệu trưởng trường THPT A Lưới moon ghít, zư lêy lâng pa dưr đợ râu chr’nắp văn hoá đhanuôr zâp acoon cóh bơơn ta lêy nắc mưy bh’rợ chr’nắp, cr’chăl bhiệc dạy lâng học âng nhà trường:“Zâp bh’rợ âng nhà trường, lấh mơ nắc zâp bh’rợ đoàn trường bhrợ cơnh sinh hoạt dứp cờ cắh cậ bh’rợ ngoại khoá zâp c’xêê zêng âng đơơng zâp cr’liêng xa nay cơnh zư lêy p’rá, chữ xrặ, xa nập xập, pr’hát xa nưl... âng đhanuôr zâp acoon cóh. Zâp g’lúh thi khoa học cấp trường nắc bh’rợ âng apêê a’đhi moon p’cắh cung crêê tước bhiệc pa choom p’rá Pa Cô xang nặc văn hoá ch’na đh’nắh A Lưới. T’mêê đâu, nhà trường ơy bhrợ g’lúh thi “Chr’nắp liêm văn hoá A Lưới đhị râu lêy âng apêê đha đhâm c’moor”. Ooy g’lúh thi nâu ơy zooi đoọng apêê a’đhi năl liêm ghít lấh mơ đắh văn hoá, ch’na đh’nắh, k’tiếc k’ruung âng A Lưới.”

Đhị trường THCS Quang Trung, chr’hoong A Lưới, đh’rứah lâng bhiệc p’too p’zương apêê thầy cô giáo lâng học sinh xập xa nập ty chr’nắp tơợ Zèng, nhà trường nắc bhrợ pa dưr zâp câu lạc bộ văn hoá, pr’hát xa nưl ty chr’nắp t’pấh bấc giáo viên lâng học sinh pấh bhrợ. Lấh mơ, bấc c’moo hanua, đhị tiết chào cờ tơợp tuần âng giáo viên lâng học sinh cóh đâu nắc t’pấh bấc apêê a’đhi ting chi ớh p’cắh đợ pr’hát pr’múa ty chr’nắp, hân đhơ đợ xa nay t’ruíh bh’lêê bh’la âng Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu cắh cậ đọc đợ bài thơ âng apêê a’đhi kiêng. Ting cơnh cô Trần Thị Tỷ Muội, Hiệu trưởng trường THCS Quảng Trung, zêng đợ bh’rợ nâu ơy chrooi pa xoọng zooi đoọng học sinh năl liêm ghít lấh mơ đắh văn hoá ty chr’nắp âng a’conh a’bhướp đay ahay:“Ooy chương trình âng khối 6, 7 vêy tiết học chấc lêy năl bấc râu, apêê a’đhi bơơn thầy cô đoọng lướt lêy chi ớh zâp đhị k’cir lịch sử, văn hoá cóh vel đông chr’hoong A Lưới. Cr’chăl nâu, nhà trường cung bhrợ zâp câu lạc bộ cơnh nắc câu lạc bộ nghệ thuật, pa zêng pr’đươi mỹ thuật lâng pr’hát xa nưl. Câu lạc bộ nâu sinh hoạt zâp c’xêê mưy chu. Đắh mỹ thuật nắc apêê a’đhi pấh xrặ tranh đắh k’tiếc k’ruung, acoon manứih A Lưới, đắh pr’hát xa nưl nắc cô giáo pa choom đoọng ha pêê a’đhi zâp pr’hát xa nưl âng Huế lâng đợ pr’hát xa nưl zâp acoon cóh.”

Chr’hoong k’coong ch’ngai A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế dzợ vêy lấh 80% đhanuôr acoon cóh, ooy đâu lấh mơ nắc manứih Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều... Ooy đợ c’moo hanua, vel đông nâu ơy lêy bhrợ liêm choom đợ râu chr’nắp lêim ơy váih, đợ pr’hoọm văn hoá ty pazưm lâng pa dưr pa xớc du lịch. Ha dợ ngành Giáo dục lâng Đào tạo chr’hoong ơy bhrợ liêm choom bh’rợ thi đua “Bhrợ pa dưr trường học liêm ta níh, học sinh zay ta bách”. Tơợ đêếc, ting t’ngay ting clan bhứah liêm đợ bhiệc bhrợ pr’hay, liêm choom đắh zư lêy lâng pa dưr chr’nắp văn hoá ty âng đhanuôr zâp acoon cóh. T’coóh Hồ Văn Khởi, Trưởng phòng Giáo dục lâng Đào tạo chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đoọng năl, Phòng Giáo dục k’đươi moon zâp trường bhrợ đoọng ha giáo viên lâng học sinh xập đợ áo dài íh bhrợ lâng Zềng zâp bêl chào cờ tơợp tuần lâng zâp g’lúh bhiệc bhan, bh’rợ ngoại khoá... Zâp trường cung pazưm lâng cấp uỷ, chính quyền vel đông xay moon, pa dưr dal c’năl bh’rợ âng k’căn k’conh lâng học sinh đắh zư lêy, pa dưr pr’hoọm văn hoá ty chr’nắp âng zâp acoon cóh pazưm lâng pa dưr pa xớc du lịch vel bhươl:“Bhiệc zư lêy lâng pa dưr pa xớc chr’nắp văn hoá ty âng đhanuôr zâp acoon cóh xoọc đâu nắc ngành giáo dục lâng đào tạo bhrợ liêm choom. Azi t’moót ooy zâp xa nay bh’rợ giáo dục vel đông zâp bhiệc bhan ga mắc chr’nắp âng đhanuôr đoọng xay moon lâng học sinh. Bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng cung p’ghít zâp bh’rợ ty chr’nắp âng đhanuôr cơnh taanh Zèng, t’taanh dz’dzặc. Lấh mơ, zâp trường zêng t’moót ooy chương trình đoọng học sinh chấc lêy năl zâp k’cir, đhị pấh lêy chi ớh pr’hay chr’nắp âng A Lưới, đoọng zooi zâp apêê a’đhi năl ghít lấh mơ đắh văn hoá ty chr’nắp âng acoon cóh đay./.”

A Lưới: Bảo tồn văn hóa truyền thống từ trường học

Xác định vai trò, trách nhiệm của giáo dục trong gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, trong những năm qua, ngành Giáo dục và Đào tạo huyện vùng cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đã xây dựng nhiều môn học ngoại khóa, thành lập các câu lạc bộ văn hóa truyền thống trong các trường học. Qua đó, giúp học sinh hiểu biết sâu sắc hơn về văn hóa truyền thống của dân tộc mình, góp phần cùng chính quyền địa phương gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa đồng bào các dân tộc thiểu số.

Đã thành thông lệ, mỗi dịp cuối tuần, tại phòng sinh hoạt truyền thống của trường THPT A Lưới lại vang lên những làn điệu dân ca Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu do các bạn học sinh trong câu lạc bộ âm nhạc của nhà trường biểu diễn. Hầu hết các tiết mục đều do các em tự dàn dựng, tập luyện thông qua hướng dẫn của giáo viên và tham khảo từ ông bà, cha mẹ mình. Câu lạc bộ âm nhạc của trường THPT A Lưới thành lập trong nhiều năm qua, ngày càng thu hút đông đảo học sinh có năng khiếu âm nhạc tham gia, trong đó, phần lớn các em là người dân tộc thiểu số. Em Nguyễn Đỗ Thắng, Chủ nhiệm CLB Âm nhạc trường THPT A Lưới cho biết: Câu lạc bộ xây dựng những tiết mục hát múa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở địa phương để biểu diễn trong các hoạt động ngoại khóa của nhà trường. Điều này không chỉ giúp các bạn thỏa mãn niềm đam mê âm nhạc, mà còn góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc mình:“Câu lạc bộ của chúng em hoạt động dựa trên niềm đam mê, yêu thích âm nhạc của các bạn, thường xuyên tổ chức những buổi sinh hoạt để duy trì hoạt động. Chúng em xây dựng những tiết mục văn nghệ, trong đó, chú trọng những tiết mục múa hát mang tính truyền thống, mang đậm bản sắc dân tộc, như là mang sản phẩm dệt Zèng lên sân khấu, hay là dựng lại những bài múa như múa lễ hội dệt Zèng, rồi hát dân ca Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu…để có thể lưu truyền bản sắc văn hóa của dân tộc.”

Năm học này, trường THPT A Lưới có gần 850 học sinh, trong đó, 70% các em là người dân tộc thiểu số. Vì vậy, cùng với việc nâng cao chất lượng dạy và học, nhà trường luôn chú trọng tổ chức các hoạt động nhằm giúp học sinh thêm hiểu biết và yêu hơn văn hóa của dân tộc mình. Ngoài việc lồng ghép nội dung về văn hóa địa phương vào các môn học, nhà trường tổ chức các hoạt động ngoại khóa, xem đây là môn học bắt buộc. Đoàn trường THPT A Lưới cũng thường xuyên tổ chức những buổi tham quan, dã ngoại, tìm hiểu các di tích lịch sử, văn hóa tại địa phương; tổ chức các cuộc thi về phong cảnh, con người A Lưới… Cô Nguyễn Thị Thu Hằng, Hiệu trưởng trường THPT A Lưới khẳng định, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số được xem là một nhiệm vụ quan trọng bên cạnh công tác dạy học của nhà trường:“Tất cả các hoạt động của nhà trường, nhất là các hoạt động đoàn trường tổ chức như sinh hoạt dưới cờ hoặc hoạt động ngoại khóa hàng tháng đều đưa các nội dung như là bảo tồn tiếng nói, chữ viết, trang phục, âm nhạc… của đồng bào các dân tộc vào. Các cuộc thi khoa học cấp trường thì đề tài các em đưa ra cũng liên quan đến việc dạy tiếng Pa Cô rồi văn hóa ẩm thực A Lưới. Mới đây, nhà trường đã tổ chức cuộc thi “Nét đẹp văn hóa A Lưới qua lăng kính thanh niên”. Qua cuộc thi này đã giúp các em hiểu biết hơn về văn hóa, ẩm thực, phong cảnh của A Lưới.”

Tại trường THCS Quang Trung, huyện A Lưới, cùng với việc khuyến khích các thầy cô giáo và học sinh mặc trang phục truyền thống từ thổ cẩm Zèng, nhà trường thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ truyền thống thu hút nhiều giáo viên và học sinh tham gia. Đặc biệt, nhiều năm qua, tiết chào cờ đầu tuần của giáo viên và học sinh nơi đây đã trở nên lôi cuốn khi các em được biểu diễn những tiết mục hát múa truyền thống, kể những câu chuyện cổ tích Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu hay đọc những bài thơ mà các em yêu thích. Theo cô Trần Thị Tỷ Muội, Hiệu trưởng trường THCS Quang Trung, tất cả những hoạt động này đã góp phần giúp học sinh hiểu hơn về văn hóa truyền thống của ông cha mình:“Trong chương trình của khối 6,7 có tiết học trải nghiệm, các em được thầy cô cho tham quan, trải nghiệm các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn huyện A Lưới. Bên cạnh đó, nhà trường cũng tổ chức các câu lạc bộ như là câu lạc bộ nghệ thuật, bao gồm mỹ thuật và âm nhạc. Câu lạc bộ này sinh hoạt mỗi tháng một lần. Về mỹ thuật thì các em được tham gia vẽ tranh về phong cảnh, con người A Lưới, về âm nhạc thì cô giáo dạy cho các em các làn điệu ca Huế rồi những làn điệu dân ca các dân tộc thiểu số.”

Huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế có hơn 80% dân số là đồng bào các dân tộc thiểu số, trong đó, chủ yếu là người Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều… Trong những năm qua, địa phương này đã khai thác hiệu quả tiềm năng thế mạnh, bản sắc văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch. Riêng ngành Giáo dục và Đào tạo huyện đã triển khai tích cực phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Từ đó, ngày càng lan tỏa những cách làm hay, sáng tạo trong gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số. Ông Hồ Văn Khởi, Trưởng Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, Phòng Giáo dục yêu cầu các trường tổ chức cho giáo viên và học sinh mặc áo dài may bằng thổ cẩm Zèng vào tiết chào cờ đầu tuần và các dịp lễ, hoạt động ngoại khóa… Các trường cũng phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương tuyên truyền, nâng cao nhận thức của phụ huynh và học sinh về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của các dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng:“Việc bảo tôn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số hiện nay ngành giáo dục và đào tạo làm rất tốt. Chúng tôi đưa vào các chương trình giáo dục địa phương các lễ hội lớn của đồng bào để giới thiệu với học sinh. Hoạt động dạy nghề cũng chú trọng các nghề truyền thống của đồng bào như dệt Zèng, đan lát. Ngoài ra, các trường đều đưa vào chương trình cho học sinh trải nghiệm các di tích, điểm tham quan của A Lưới, để giúp các em hiểu hoen về văn hóa truyền thống của dân tộc mình./.”