Ta luôn zâp c’xêê, tô gộ Zơrâm coh chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam bhrợ têng sinh hoạt. Bâc bêl, t’cooh vel Zơrâm Năng dzợ k’đươi c’bhuh cảnh sát c’lâng p’rang ting pâh. Đhị đâu, Thiếu tá Phan Văn Quang, Đội trưởng Đội Cảnh sát c’lâng p’rang, Công an chr’hoong Nam Giang xay truih đơơh tươc đha nuôr đhr’năng Yêm têêm c’lâng p’rang coh vel đong. Đh’rưah pa căh đợ cha nup clip ooy apêê g’luh bhrêy tăh c’lâng p’rang, apêê ngai lươt lêt bha lang c’lâng ta đoọng, căh pơng pr’nơng bảo hiểm bêl ting pâh c’lâng p’rang… G’luh xay truih pa zum n’nâu liêm pr’hay lâh cơnh lâng c’năt t’mooh t’ơơi Luật Yêm têêm c’lâng p’rang, đợ đhr’năng bêl lươt lum apêê cr’lă t’nil truih c’lâng… T’cooh Zơrâm Năng xay moon: “ Zâp c’xêê bêl sinh hoạt tô gộ, azi zêng xay truih cr’liêng xa nay Luật C’lâng p’rang moot đoọng p’too pa choom ca coon cha chau.”

Thiếu tá Phan Văn Quang xay truih, prang chr’hoong vêy 3 tô gộ k’đhơợng lêy ooy yêm têêm vel đong năc Tơngôn, Alăng lâng Zơrâm. Đoọng xay truih pháp luật Yêm têêm c’lâng p’rang tươc lâng đha nuôr đơơh bhlâng, Đội Cảnh sát c’lâng p’rang Công an chr’hoong Nam Giang âi p’loon apêê tô gộ ma k’dhơợng lêy lâng c’bhuh k’noọ 50 t’cooh vel, ma nưih bâc ngai chăp coh zâp vel đoọng t’bhlâng xay truih, ha dưr dal c’năl xơợng đươi pháp luật yêm têêm c’lâng p’rang ha đha nuôr. Zâp tô gộ ma k’đhơợng lêy zêng bhrợ pa dưr apêê  hương ước, quy ước liêm ghit, đoọng pa đhep, p’too moon ca coon cha chau. P’rá âng apêê t’cooh vel ta luôn bơơn đha nuôr xơợng đươi. Tu cơnh đêêc, c’bhuh Cảnh sát c’lâng p’rang âi p’loon bơr râu đâu đoọng bhrợ 10 g’luh xay truih, pay đoọng lâh 2.500 ta la bha ar. Căh muy xay truih tươc zâp vel bhươl lâng zâp đha nuôr, Đội Cảnh sát c’lâng p’rang Công an chr’hoong Nam Giang dzợ pa zum lâng apêê đơn vị trường học xay truih tươc apêê a đhi học sinh zâp câp… Thiếu tá Phan Văn Quang, Đội trưởng Đội Cảnh sát c’lâng p’rang, Công an chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam k’đươi moon:“K’đươi apêê cơ quan ban ngành moot xay truih đoọng ha pêê học sinh coh zr’lụ ch’ngai bha dăh n’nâu xơợng bhrợ liêm bh’rợ ting pâh c’lâng p’rang.”

Ha dang đhị trung tâm thành phố, thị trán – đhị ta luôn vêy c’bhuh chức năng đương goon, ch’mêêt lêy, bh’rợ apêê đha đhâm xa dơơr bọo xe máy lươt ra vach âi vêy xiêr m’bứi năc coh apêê c’lâng âng muy bơr chr’val ch’ngai bha dăh công dzợ apêê p’niên đhêêng 11-12 c’moo, vêy ngai p’niên lâh lươt xe máy chở đơơng 2-3 cha năc mr’đoo duur lâng lươt ta bach bhlâng. Đhị tỉnh Lào Cai, đhr’năng n’nâu năc dâng 70-80% p’niên ting pâh c’lâng p’rang đh’rưah lâng ma nưih đong căh pơng pr’nơng bảo hiểm, p’niên tơợ 10 c’moo ooy dup căh pơng pr’nơng pa bhlâng bâc. Ting a móo Sùng Thị Cở, đha nuôr chr’val Sín Chéng, chr’hoong Si Ma Cai, bh’rợ xay truih căh choom z’lâh lơi apêê ca conh ca căn, ma nưih ga rứa t’ha đoọng apêê đoo choom ha dưr dal c’năl ooy apêê dhr’năng cr’pân truih c’lâng, tơợ đêêc vêy cơnh bhrợ cr’đơơng tươc c’năl âng p’niên xa dơơr:“Cơnh lâng c’la cu, acu lêy xay truih pa bhlâng liêm glăp lâng đha nuôr coh đâu, tu coh đâu a đhi a moó công căh âi năl ooy Luật c’lâng p’rang.”

T’mêê ha nua, Thủ tướng Chính phủ âi xră pa gluh Quyết định ơơi đoọng Bh’rợ xa nay zêl, cha groong bhrêy tăh ha p’niên k’tứi cr’chăl 2021-2030. Xooc, Bộ Giao thông Vận tải xooc bhrợ pa dưr kế hoạch zêl lâng cha groong bhrêy tăh ha p’niên k’tứi. Kế hoạch bơơn xay bhrợ đhị apêê zr’lụ, coh đêêc vêy apêê tỉnh da ding ca coong, xay moon tươc bâc râu xa nay cơnh: Bh’rợ xay truih cơnh lâng p’niên k’tứi, học sinh k’đhơợng nhâm yêm têêm c’lâng p’rang bêl tươc trường lâng ting pâh lươt c’lâng moon pa zum, bh’rợ pơng pr’nơng bảo hiểm, chọ pa nhâm tr’nơt yêm têêm năc đợ xa nay crêê tươc bh’rợ đơơng âng học sinh (xe ô tô đơơng âng, đơơng chô, bhuông, ra kit), xa nay ooy yêm têêm zr’lụ trường học tơợ zr’lụ đô thị tươc vel đong da ding ca coong.

Đoọng k’đhơợng nhâm yêm têêm ha p’niên da ding ca coong moon la lay lâng đha nuôr moon pa zum coh cr’chăl ting pâh c’lâng p’rang, lâh đhị c’lâng bh’rợ bhrợ bhr’lâ hạ tầng, c’lâng bh’rợ chr’năp bhlâng công năc đoo xay truih p’too pa choom. N’đhơ cơnh đêêc, bh’rợ xay truih ha dang năc muy bhrợ têng t’vêy, căh vêy bh’nơơn dal. Apêê cơ quan chức năng choom pa chăp ch’mêêt lêy pr’đơợ la lay c’lâng p’rang âng ting zr’lụ, ting vel đong đoọng bhrợ pa dưr bh’rợ xa nay xay truih la lay, pa choom đoọng đợ z’hai, đhr’năng liêm ghit. T’cooh Phạm Đăng Bốn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Lào Cai xay moon:“K’rong ooy xay truih đoọng ha cán bộ, tơợ cán bộ xay truih tươc hội viên ng’cơnh choom c’năl liêm lâh ooy yêm têêm c’lâng p’rang, pa bhlâng năc t’mêê đâu a zi xay truih đhộ ooy chỉ thị 100, ooy apêê chế tài lâng xay bhrợ chế tài, ng’cơnh choom bơơn xay bhrợ apêê bhrợ lêt. Bâc c’moo đăn đâu bhrợ lêt âi xiêr m’bứi r’dợ lâng vêy râu liêm choom, tươc đâu azi bhrợ t’bhưah xay truih tươc apêê câp chr’hoong./.”

Các kiến thức kỹ năng tham gia giao thông an toàn

 Công tác tuyên truyền pháp luật về An toàn giao thông (ATGT) đối với người dân các tỉnh miền núi còn gặp nhiều khó khăn do địa hình, rào cản ngôn ngữ… Tuy nhiên, nhờ chủ động và đổi mới các giải pháp tuyên truyền, tinh thần chấp hành pháp luật về ATGT của bà con, các em học sinh cũng đã được thay đổi đáng kể.

Đều đặn hàng tháng, tộc họ Zơ Râm ở xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam tổ chức sinh hoạt. Nhiều hôm, già làng Zơ Râm Năng còn mời lực lượng cảnh sát giao thông tham dự. Tại đây, Thiếu tá Phan Văn Quang, Đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông, Công an huyện Nam Giang thông tin nhanh đến bà con tình hình ATGT trên địa bàn. Đồng thời, chiếu những hình ảnh minh họa về các vụ tai nạn giao thông, các trường hợp đi sai làn đường quy định, không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông... Buổi tuyên truyền lồng ghép này sôi nổi hơn với phần hỏi đáp Luật An toàn giao thông đường bộ, những tình huống khi lưu thông gặp biển báo cấm trên đường… Già Zơ Râm Năng chia sẻ: “Mỗi tháng khi sinh hoạt tộc họ, chúng tôi đều đưa nội dung tuyên truyền Luật Giao thông đường bộ vào để giáo dục con cháu”.

 Thiếu tá Phan Văn Quang thông tin, toàn huyện có 3 dòng họ tự quản về an ninh trật tự là Tơ Ngôl, A Lăng và Zơ Râm. Để chuyển tải pháp luật ATGT đến với bà con nhanh nhất, Đội CSGT Công an huyện Nam Giang đã tranh thủ các tộc họ tự quản và đội ngũ gần 50 già làng, người có uy tín ở từng thôn để đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức chấp hành pháp luật an toàn giao thông cho người dân. Mỗi tộc họ tự quản đều xây dựng các hương ước, quy ước cụ thể, để răn đe, giáo dục con cháu. Tiếng nói của các già làng luôn được cộng đồng làng tuân thủ. Do đó, lực lượng CSGT đã tranh thủ hai yếu tố trên để tổ chức 10 đợt tuyên truyền, phát hơn 2.500 tờ rơi. Không chỉ tuyên truyền đến tận thôn bản và từng người dân, Đội CSGT Công an huyện Nam Giang còn phối hợp với các đơn vị trường học tổ chức truyền thông đến các em học sinh các cấp... Thiếu tá Phan Văn Quang, Đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông, Công an huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đề nghị:“Đề nghị các cơ quan ban ngành vào cuộc tuyên truyền cho các em học sinh ở vùng sâu vùng xa này thực hiện tốt việc tham gia giao thông.”

Nếu tại trung tâm thành phố, thị trấn - nơi thường xuyên có lực lượng chức năng chốt trực, kiểm soát, hình ảnh trẻ vị thành niên “cưỡi” xe máy di chuyển có phần hạn chế thì trên các cung đường thuộc một số xã vùng sâu, vùng xa vẫn có trường hợp những đứa trẻ chỉ tầm 11 - 12 tuổi, thậm chí nhỏ hơn đi xe máy chở theo 2 - 3 bạn cùng trang lứa lưu thông với tốc độ nhanh. Tại tỉnh Lào Cai, thực tế hiện nay là khoảng 70 – 80% trẻ tham gia giao thông cùng người thân không đội mũ bảo hiểm, trẻ từ 10 tuổi trở xuống không đội mũ rất phổ biến. Theo chị Sùng Thị Cở, người dân xã Sín Chéng, huyện Si Ma Cai, công tác tuyên truyền không nên bỏ qua đối tượng phụ huynh, người trưởng thành để họ có thể nâng cao nhận thức về những mối nguy hiểm trên đường, từ đó gián tiếp tác động đến nhận thức của con trẻ:“Đối với bản thân tôi, tôi thấy tuyên truyền rất phù hợp với đồng bào dân tộc trên này, vì trên này chị em cũng chưa biết về Luật Giao thông đường bộ.”

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định phê duyệt Chương trình phòng, chống tai nạn thương tích cho trẻ em giai đoạn 2021 - 2030. Hiện, Bộ Giao thông Vận tải đang xây dựng kế hoạch phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em. Kế hoạch được triển khai tại tất cả các khu vực, trong đó có các tỉnh miền núi, đề cập đến nhiều vấn đề như: công tác tuyên truyền đối với trẻ em, học sinh đảm bảo ATGT khi tới trường và tham gia giao thông nói chung, vấn đề đội mũ bảo hiểm, thắt dây an toàn, ghế trẻ em, những vấn đề liên quan đến đảm bảo phương tiện chuyên chở học sinh (xe ô tô đưa, đón, phương tiện thủy, đò ngang), vấn đề an toàn khu vực trường học từ khu đô thị đến địa phương vùng cao.

Để đảm bảo an toàn cho trẻ em miền núi nói riêng và người dân nói chung trong quá trình tham gia giao thông, bên cạnh giải pháp cải tạo cơ sở hạ tầng, biện pháp quan trọng nhất vẫn là tuyên truyền, giáo dục. Thế nhưng, việc tuyên truyền nếu chỉ thực hiện theo kiểu “đánh đồng”, chung chung, hiệu quả sẽ không cao. Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu đặc thù giao thông, đường sá của từng vùng, từng địa phương để xây dựng chương trình tuyên truyền riêng, đào tạo những kỹ năng, tình huống cụ thể. Ông Phạm Đăng Bốn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Lào Cai nêu ý kiến:“Tập trung vào tuyên truyền cho cán bộ, từ cán bộ tuyên truyền đến hội viên nông dân làm sao nhận thức tốt hơn về trật tự an toàn giao thông, đặc biệt mới đây chúng tôi tuyên truyền  đi sâu vào chỉ thị 100, về các chế tài và xử lý chế tài, làm sao xử lý được các vi phạm. Những năm gần đây vi phạm đã giảm dần và có hiệu quả nhất định, tới đây chúng tôi mở rộng tuyên truyền tới các cấp huyện./.”