Coh pazêng t’ngay n’nâu, lướt truih c’lâng coh pazêng chr’hoong Đại Lộc, Duy Xuyên lâng thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, bấc ngai căh dzợ bơơn lêy đhr’năng xe ga măc chở đơơng chuáh ha rưng ha grực bhrợ t’avih pui pai, đác hooi bing c’lâng. C’lâng tước ooy pazêng zr’lụ bhrợ chuáh lâng zr’lụ n’toh đơc chuáh coh pazêng chr’hoong Đại Lộc, Duy Xuyên năc la nguah căh lâh vêy xe gluh mót. Dzoong đhị zung Giao Thuỷ, n’đăh chr’val Đại An, chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam lêy ooy k’ruung Thu Bồn năc đhiệp ng’bơơn lêy bơr pêê bhuông dziếu chúah, xa lan căh vêy ngai k’đhơợng p’đhiêr đhêy ắt đhị ch’nang đác. Coh toor k’ruung bấc xe pếch chuáh công đhêy ắt đhị zr’lụ n’toh đớc chúah căh vêy manuyh. Nắc coh lâh 1 c’xêê ahay, 2 ch’nang k’ruung đhị aral zung Giao Thuỷ năc “công trường pếch pay chuáh bấc pa bhlâng”, đơơng âng chúah xây dựng đoọng ha tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng lâng ha tỉnh Thừa Thiên Huế, xoọc đâu năc đhiệp muy bơr bha nụ chuáh m’bứi pa bhlâng. Coh pợ k’tứi đhị zr’lụ k’rong đơc chuáh đhị aral zung Giao Thuỷ, muy t’cooh Nguyễn Viết Xân ắt coh cr’noon Phú Phước, chr’val Đại An, chr’hoong Đại Lộc ắt đương zư lêy máy móc. T’cooh Xân hay cớ, tơợ t’ngay 15 c’xêê 12 âm c’moo Nhâm Dần, bh’rợ pếch pay chuáh, đơơng âng chuáh đhị đâu năc đhêy, k’nặ 10 cha năc manuyh pa bhrợ coh đâu năc đhêy pa bhrợ: “Nắc xoọc đâu coh đâu la nguah cớ, ng’moon la lua cậ nắc xoọc đâu căh vêy chuáh nắc đhanuôr coh đâu căh vêy bh’rợ. Bấc apêê bhrợ đong tước ooy đâu ta mooh câl chuáh năc căh ng’pa câl, vêy đong xoọc ta bhrợ căh ơy xang nắc đhêy bhrợ têng, tu căh vêy chuáh ng’bhrợ. Chr’nắp âng chúah xoọc đâu ng’xơợng apêê moon tước 500 r’bhâu đồng coh muy mét khối nắc chr’nắp dzoóc dal cơnh vàng nắc công căh vêy đoọng câl đươi.”

Muy c’xêê ahay, 4 đhị bhrợ chuáh (ơy vêy ta đoọng bhrợ têng) vêy đợ chuáh đhị tỉnh Quảng Nam, coh đêêc vêy 3 đhị bhrợ chuáh coh chr’hoong Đại Lộc, 1 đhị chr’hoong Duy Xuyên đhêy pa bhrợ, bhrợ đợ chuáh đhị tỉnh Quảng Nam dưr ta bhúch. Bấc doanh nghiệp xây dựng lâng manuyh xây đong ắt coh chr’hoong Duy Xuyên, Đại Lộc xoọc k’rang pa bhlâng, tu căh vêy chuáh xây dựng, chr’năp âng chuáh crêê ta pa dzoóc dal tơợ 400 tước 500 r’bhâu đồng muy mét khối, bấc lâh muy pâng t’piing lâng l’lăm Tết. Đong ắt đăn đhị zr’lụ bhrợ chuáh coh cr’noon Phú Lạc, chr’val Duy Hoà, chr’hoong Duy Xuyên năc anoo Phạm Đức Phúc k’rang bhlâng tu căh bơơn câl chuáh bêl t’ngay bhrợ đong ắt k’nặ tước ặ:“Acu ơy lêy t’ngay bhrợ móng bhrợ đong, dzợ 1 c’xêê dzợ năc bhrợ đong ắt, ha dzợ xoọc đâu chêêc câl chuáh apêê đoo pa câl 500 r’bhâu đồng muy mét khối. Pa bhlâng bấc zên, căh bool lêy chr’năp âng chuáh dưr dzoóc dal cơnh đêêc. Đhr’năng n’nâu năc ng’tơơi t’ngay bhrợ đong ắt, tu ng’tước ooy pazêng zr’lụ pa câl chuáh coh đâu ta mooh câl đớc, c’xêê t’tun năc bhrợ đong ắt, nắc công căh ngai pân moon pa câl đơc l’lăm.”

Xoọc đâu căh ơy vêy số liệu xay moon đợ chuáh ta bhúch coh bh’rợ xây dựng đhị thị trường, năc pazêng apêê pa câl chuáh n’đăh Bắc tỉnh Quảng Nam zêng k’rang tu căh vêy zập hàng, chr’nắp nắc dzoóc dal pa bhlâng. C’la muy zr’lụ pa câl chuáh ga mắc bhlâng đhị thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam xay moon, k’nặ 10 c’moo pa câl pr’đươi xây dựng, căh bool dưr ắt lâng đhr’năng cơnh đâu. L’lăm Tết, zr’lụ pa câl chuáh nắc dzợ pa bhrợ cơnh c’xu, hân đhơ cơnh đêêc xang bêl pa câl hàng coh tr’nơơp c’moo năc đhêy pa bhrợ, tu zr’lụ pa câl năc đhiệp muy a năm mỏ đương đoọng chuáh đhị chr’hoong Đại Lộc, năc nâu cơy công ơy đhêy pa bhrợ 1 c’xêê n’nâu: “Chr’nắp dzoọc dal năc tu căh vêy chuáh, bhrợ t’vaih râu ta bhúch năc pazêng xe ga măc tước ooy tỉnh n’lơơng đoọng chở chô đơơng chuáh, p’xoọng zên đơơng âng, năc pa dzoóc chr’năp dzoóc dal. Nắc ng’đương zr’lụ bhrợ chuáh pa bhrợ cớ nắc apêê pa câl vêy choom pa câl cớ, coh cr’chăl n’nâu căh râu bơơn pa câl, tu n’tơợ bơơn zên chroót đoọng ha công nhân. L’lăm ahay zr’lụ pa câl vêy 17 cha năc công nhân, nâu cơy dzợ 3 cha năc hơợ ặ pa bhrợ, nắc dzợ k’rang zên lãi vặ tơợ ngân hàng dzợ.”

Cắh ơy n’năl ha mơ bấc dự án, công trình xây dựng tơợ zên k’rong bhrợ zazum đhị tỉnh Quảng Nam năc đhêy bhrợ têng tu ta bhúch chuáh xây dựng, ha dzợ coh râu la lua cậ năc bấc doanh nghiệp xây dựng đhị tỉnh n’nâu xoọc lum zr’năh k’đhap bêl cr’noọ bh’rợ xây dựng đhêy bhrợ têng. Bấc dự án vêy zên k’rong bhrợ k’nặ 100 tỷ đồng năc căh ha tơợ ng’chêêc lêy đoọng vêy 3m3 chuáh coh muy t’ngay bhrợ ha k’ha riêng manuyh pa bhrợ, máy móc pr’đươi căh choom pa bhrợ.

Bấc doanh nghiệp xây dựng lâng đhanuôr đhị tỉnh Quảng Nam k’rang, hau tu 4 đhị bhrợ chuáh ga măc bhlâng coh chr’hoong Đại Lộc, Duy Xuyên, năc zr’lụ chuah bấc bhlâng coh vel đong dưr đhêy pa bhrợ? Vêy hay căh bh’rợ k’rong đớc hàng đoọng pa dzoóc chr’nắp?

Lâng đhr’năng dưr ta bhúch chuáh xây dựng đhị vel đong, t’cooh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam p’too moon Sở Tài nguyên lâng Môi trường lâng pazêng cơ quan crêê tước năc ch’mêệt lêy lâng xay moon pazêng xa nay bh’rợ đoọng nhâm mâng bh’rợ tr’nêng. Ha bu t’ngay 20/2, Sở Tài Nguyên lâng Môi trường tỉnh Quảng Nam ơy vêy bha ar xay moon bh’rợ tr’nêng đoọng ha UBND tỉnh n’nâu bh’rợ đoọng chêêc lêy, pếch pay chuáh, đhâl t’tứi coh cr’loọng k’rung. Ting cơnh xa nay xay moon âng Sở n’nâu, số bha ar đoọng pếch pay chuáh crêê ta pa xiêr coh zập c’moo, tỉnh Quảng Nam xoọc đâu dzợ mơ 13 zr’lụ pếch pay chuáh vêy ta đoọng bhrợ têng; năc đơơh hân ng’bhrợ pazêng bha ar bha tơ, đơơh bhrợ bh’rợ đấu giá quyền pếch pay chuáh, đhâl k’tưí coh cr’loọng k’ruung đhị pazêng zr’lụ ơy ta moon quy hoạch lâng nhâm mâng zập zêng pr’đơợ đoọng bha ar choom chêêc lêy n’năl. T’cooh Nguyễn Hồng Quang, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon ghít, tỉnh nắc vêy đợ bh’rợ rơợng griing đoọng bhrợ t’vaih râu liêm crêê bh’rợ pếch pay khoáng sản đhị vel đong:“Ta đang moon pazêng c’la zr’lụ bhrợ chuáh coh xoọc đâu bhrợ têng bh’rợ pếch pay chuáh lâng pa câl ting cơnh đợ bấc vêy ta moon ghít coh bha ar bha tơ đoọng bhrợ têng. Căh choom bhrợ đhr’năng căh pếch pay chuáh đoọng bhrợ t’vaih đhr’nanưg ta bhúch căh la lua, đoọng ta bơơn pa dzoóc chr’năp âng chuáh. Nắc t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ ch’mêệt lêy bh’rợ xay p’căh chr’năp lâng pa câl ting cơnh chr’nắp ơy ta xay p’căh.”./.

Hàng loạt mỏ đóng cửa: Cát tại Quảng Nam khan hiếm, giá tăng gấp đôi

        Thời điểm này, tỉnh Quảng Nam đang đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, thúc đẩy tiến độ triển khai các dự án trọng điểm trên địa bàn. Tuy nhiên, ngay từ đầu năm, cát xây dựng bỗng khan hiếm một cách bất thường do nhiều mỏ dừng hoạt động. Nguồn cung khan hiếm, giá cát được đẩy lên mức cao chưa từng thấy khiến doanh nghiệp xây dựng và người dân có nhu cầu xây dựng điêu đứng.

Những ngày này, đi dọc những con đường ở các huyện Đại Lộc, Duy Xuyên và thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, nhiều người không còn thấy cảnh xe tải chở cát nối nhau chạy ầm ầm mang theo bụi mù mịt, nước chảy tràn mặt đường. Đường dẫn đến các mỏ và bãi tập kết cát ở các huyện Đại Lộc, Duy Xuyên thưa vắng phương tiện vào ra. Đứng trên cầu Giao Thuỷ, phía xã Đại An, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam nhìn xuống sông Thu Bồn chỉ còn thấy vài tàu hút cát, xà lan không người lái đang neo đậu tạm bợ. Trên bờ nhiều xe múc nằm trơ trọi giữa những bãi tập kết cát không một bóng người. Mới hơn 1 tháng trước, 2 bến thủy nội địa dưới chân cầu Giao Thủy từng là “công trường khai thác khổng lồ”, cung cấp cát xây dựng cho tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng và cả tỉnh Thừa Thiên Huế, giờ chỉ còn vài đụn cát nhỏ nhoi. Trong lán trại nhỏ nằm trên bãi cát dưới chân cầu Giao Thuỷ, một mình ông Nguyễn Viết Xân ở thôn Phú Phước, xã Đại An, huyện Đại Lộc ở lại trông coi máy móc. Ông Xân nhớ lại, từ ngày 15 tháng Chạp năm Nhâm Dần, việc khai thác, vận chuyển cát tại đây tạm ngừng, gần 10 lao động tại bãi tạm nghỉ việc: “Giờ khung cảnh vắng lại, đìu hiu, nói thật là giờ không có cát thì người dân ở đây không có việc làm. Nhiều người làm nhà đến đây hỏi thăm cát mà không bán, có nhiều nhà đang làm dở phải dừng vì có cát đâu mà làm. Cát bữa nay nghe nói lên đến 500 ngàn đồng/m3 thì đắt như vàng mà cũng không có để mua.”

Một tháng qua, 4 mỏ cát (đã được cấp phép khai thác) có trữ lượng lớn tại tỉnh Quảng Nam, trong đó có 3 mỏ tại huyện Đại Lộc, 1 mỏ tại huyện Duy Xuyên dừng hoạt động khiến nguồn cát tại tỉnh Quảng Nam khan hiếm. Nhiều doanh nghiệp xây dựng và người xây nhà ở các huyện Duy Xuyên, Đại Lộc đứng ngồi không yên vì không có cát xây dựng, giá cát bị “thổi” lên 400 ngàn đồng đến 500 ngàn đồng/m3, tăng gấp đôi so với thời điểm trước Tết. Nhà nằm sát bên mỏ cát tại thôn Phú Lạc, xã Duy Hòa, huyện Duy Xuyên nhưng anh Phạm Đức Phúc sốt ruột vì không tìm được nguồn cung ứng cát trong khi ngày khởi công xây nhà đã rất cận kề:“Tôi đã chọn ngày khai móng làm nhà, còn 1 tháng nữa là làm nhà mà chừ đi mua vật liệu cát họ nói bán 500 ngàn/m3. Kinh, chưa bao giờ thấy giá cát tăng cao như vậy. Tình hình này chắc phải dời thời gian làm nhà lại, vì đến các đại lý cát ở đây để đặt cọc trước, tháng sau làm nhà mà không ai dám nhận cọc.”

Hiện chưa có số liệu thống kê lượng cát thiếu hụt cho xây dựng trên thị trường, nhưng hầu hết các đại lý cát phía Bắc tỉnh Quảng Nam đều than thở vì thiếu hàng, giá lại cao ngất ngưởng. Chủ một đại lý cát ở thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cho hay, gần 10 năm kinh doanh vật liệu xây dựng, chưa bao giờ rơi vào hoàn cảnh khó khăn như hiện nay. Trước Tết, đại lý vẫn hoạt động bình thường, tuy nhiên sau khi bán mở hàng đầu năm lại phải đóng cửa vì đại lý chỉ có 1 mỏ cung ứng cát tại huyện Đại Lộc nhưng đã dừng hoạt động 1 tháng nay:“Giá tăng lên do không có nguồn cát gây khan hiếm nên những xe vận tải phải đến những tỉnh khác để lấy cát về, thêm giá vận chuyển nên đẩy giá cao thêm. Phải chờ mỏ cát hoạt động lại thì đại lý mới có thể mở cửa, thời điểm này không thể buôn bán được vì tiền đâu trả lương cho công nhân. Lúc trước đại lý có 17 công nhân, bây giờ chỉ còn 3 người làm việc để duy trì, cầm cự còn lo tiền lãi vay ngân hàng nữa.”

Chưa xác định được bao nhiêu dự án, công trình xây dựng từ nguồn vốn đầu tư công tại tỉnh Quảng Nam phải dừng thi công vì khan hiếm cát xây dựng, nhưng thực tế là nhiều doanh nghiệp xây dựng tại tỉnh này đang điêu đứng khi kế hoạch xây dựng bị ngưng trệ. Nhiều dự án có vốn đầu tư gần 100 tỷ đồng nhưng không thể tìm nổi nguồn cung ứng 3 m3 cát/ ngày khiến hàng trăm nhân công, máy móc thiết bị không thể hoạt động.

        Nhiều doanh nghiệp xây dựng và người dân tại tỉnh Quảng Nam băn khoăn, vì sao 4 mỏ cát có trữ lượng lớn tại các huyện Đại Lộc, Duy Xuyên, chiếm thị phần rất lớn trên địa bàn lại dừng hoạt động?. Có hay không tình trạng găm hàng để “thổi giá”?

        Trước thực trạng khan hiếm cát xây dựng trên địa bàn, ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đã chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường và các cơ quan liên quan khẩn trương rà soát và đề xuất giải pháp ổn định tình hình. Chiều ngày 20/2, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam đã có văn bản báo cáo, tham mưu UBND tỉnh này việc cấp phép thăm dò, khai thác cát, sỏi lòng sông. Theo báo cáo của Sở này, số giấy phép khai thác cát giảm mỗi năm, tỉnh Quảng Nam hiện còn 13 mỏ cát có giấy phép khai thác; cần khẩn trương thực hiện các hồ sơ, thủ tục sớm tổ chức đấu giá quyền khai thác cát, sỏi lòng sông tại những khu vực đã được phê duyệt quy hoạch và đảm bảo điều kiện để cấp giấy phép thăm dò. Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam khẳng định, tỉnh sẽ có những biện pháp cứng rắn để thiết lập lại trật tự việc khai thác khoáng sản tại địa phương:“Yêu cầu các chủ mỏ cát hiện nay phải thực hiện việc khai thác và bán theo trữ lượng cho phép quy định rõ trong giấy phép khai thác. Cấm tình trạng không khai thác để tạo ra tình trạng khan hiếm giả tạo nhằm đẩy giá. Sẽ đẩy mạnh việc thanh tra, kiểm tra việc niêm yết giá và bán theo giá niêm yết.”./.