Bâc c’moo a hay, âi tươc câ hân boo tuh boo, lâh 60 pr’loọng đha nuôr coh vel Abanh 2, chr’val Tr’hy, chr’hoong k’noong k’tiêc Tây Giang ta luôn ăt k’rang k’pân. Tơợ zên bh’rợ xa nay ra pă đha nuôr da ding ca coong ăt ma mông âng tỉnh Quảng Nam, chính quyền chr’val Tr’hy bhrợ pa hop đha nuôr, chơơc lêy k’tiêc bhrợ vel t’mêê. Pêê c’moo yêm têêm ăt ma mông đhị t’mêê, t’cooh Riah Nứa bhrợ p’xoọng muy đhr’nong đong ha ca coon n’jưih. T’cooh Riah Nứa, vel Abanh 2, chr’val Tr’hy bhui har moon, cơnh đêêc năc cr’noọ cr’niêng bơơn choh đong đhị dal liêm âng đha nuôr Cơ Tu tơợ a hay năc âi dưr vaih la lua:“L’lăm a hay, boo tuh buôn ăt vaih bhrợ cr’pân ha đha nuôr tu hr’lang hr’câh k’tiêc. Nâu câi nhà nước zooi đoọng đâc ooy đâu bhrợ đong, ăt ma mông yêm têêm, đha nuôr zâp ngai hâng hơnh.”

Tơợ c’moo 2017, tỉnh Quảng nam xră pa gluh Nghị quyết 12 ra pă đha nuôr da ding ca coong ăt ma mông. Ting n’năc, zâp pr’loọng chô ăt đhị t’mêê bơơn zooi đoọng k’tiêc ăt, zên bhrợ đong pa zêng zên năc 125 ưc đồng. G’đach đhr’năng đha nuôr lơi vel t’mêê chô ăt cớ vel ty, đha nuôr bơơn chơơih pay k’tiêc bhrợ vel, chơơih pay pr’đhang đong liêm glăp lâng đhr’niêng bh’rợ đha nuôr. Apêê bh’rợ cơnh trường học, đac ch’ngaach, c’lâng p’rang zêng bơơn bhrợ t’mêê. Râu chr’năp cớ năc đhăm ăt t’mêê choom p’têêt lâng choh bêêt mâng đanh. Đha nuôr bơơn ra pă đoọng zâp k’tiêc bhrợ têng đăn vel t’mêê. T’cooh Lê Hoàng Linh, Bí thư Đảng ủy chr’val Tr’hy, chr’hoong Tây Giang đoọng năl:“C’lâng xa nay n’nâu năc cr’noọ Đảng crêê loom đha nuôr. Bêl bhrợ zr’lụ đha nuôr ăt ma mông azi bơơn đơp râu mr’cơnh loom âng đha nuôr, nâu đoo năc râu chr’năp đoọng bhrợ têng chính sách liêm buôn.”

7 c’moo ha nua, tỉnh Quảng Nam âi k’rong bhrợ k’ha riêng tỷ đồng đoọng ra pă lâh 7 r’bhâu pr’loọng đong ting bha nụ đha nuôr da ding ca coong ăt ma mông. C’moo 2021, tỉnh Quảng Nam xră pa gluh Nghị quyết 23, năc t’bhlâng ra pă đha nuôr ăt ma mông ha lâh 7800 pr’lọong cơnh lâng zên k’rong bhrợ k’noọ muy r’bhâu tỷ đồng. T’cooh Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đoọng năl: N’đhơ dzợ bâc râu zr’năh k’đhap coh xơợng bhrợ lâng căh zâp k’tiêc ăt ma mông yêm têêm, c’lâng bhrợ têng k’zih t’piing lâng xa nay xay moon, n’đhơ cơnh đêêc apêê vel đong xooc xay bhrợ liêm choom bhlâng: “Azi ra pă đha nuôr ăt ma mông năc tr’nơơp choom k’đhơợng nhâm râu yêm têêm âng đha nuôr, bêl ahêê ra pă k’rong muy đhị căh câ chooi da dooc. Râu bơr năc choom bhrợ t’vaih c’lâng bhrợ cha ha đha nuôr, apêê choom vêy râu pa chô dal lâh mơ  bêl chô ăt đhị t’mêê.”

Đhị 9 chr’hoong da ding ca coong âng tỉnh Quảng Nam, xooc vêy k’noọ 10 r’bhâu pr’loọng đong vêy cr’noọ pa tơơi đha nuôr tươc đhị đhăm t’mêê. Apêê choom bơơn ra pă ăt coh zr’lụ hr’lang hr’câh, tuh bhlong, zr’lụ k’tiêc k’bunh k’đhap k’ra, đha nuôr ma mông coh crâng chr’năp. Đhr’năng la lua đoọng lêy, bêl đha nuôr bơơn ma mông đhị vel t’mêê, k’rong pa zum muy đhi, chính quyền buôn k’rong bhrợ apêê hạ tầng chr’năp lâh mơ. Quy hoạch cớ zr’lụ ăt ma mông ha đha nuôr da ding ca coong n’jưah bơơn g’đach boo tuh, hr’lang hr’câh, n’jưah bơơn pa xiêr đha rưt nhâm mâng./.

Hiệu quả từ sắp xếp dân cư khu vực miền núi Quảng Nam

 Địa bàn miền núi tỉnh Quảng Nam luôn đối mặt với nỗi lo sạt lở đất, lũ ống, lũ quét. Mỗi năm, thiên tai làm hư hại hàng ngàn ngôi nhà, hàng chục người thiệt mạng. Điều đáng nói là những ngôi làng vùng núi nằm ở địa bàn hiểm trở, việc cứu hộ, cứu nạn trong mùa lũ lụt gặp nhiều khó khăn, trở ngại. Trước thực tế này, năm 2017, tỉnh Quảng Nam đã ban hành Nghị quyết 12 về sắp xếp dân cư miền núi dựa vào cộng đồng. Qua hơn 5 năm thực hiện, những ngôi làng được tái định cư không chỉ an toàn trước thiên tai mà đời sống vật chất, tinh thần của bà con đã thay đổi theo hướng tích cực.

Những năm trước, cứ đến mùa mưa lũ, hơn 60 hộ dân ở làng Abanh 2, xã Tr’hy, huyện biên giới Tây Giang luôn nơm nớp lo sợ. Từ nguồn vốn chương trình sắp xếp dân cư miền núi của tỉnh Quảng Nam, chính quyền xã Tr’hy tổ chức họp dân, chọn đất dựng làng mới. Ba năm ổn định ở nơi tái định cư, ông Ríah Nứa làm thêm ngôi nhà cho gia đình con trai. Ông Ríah Nứa, Làng Abanh 2, xã Tr’hy phấn khởi bảo rằng, thế là, mơ ước được dựng nhà nơi cao ráo của bà con Cơ Tu bao năm nay đã đã thành hiện thực:“Trước đây, mưa bão thiên tai đe dọa bà con lo sợ sạt lở. Chừ nhà nước hỗ trợ lên đây làm nhà, ở ổn định nơi ăn chốn ở bà con mừng lắm.”

Từ năm 2017, tỉnh Quảng Nam ban hành Nghị quyết 12 sắp xếp dân cư khu cực miền núi. Theo đó, mỗi hộ tái định cư được hỗ trợ mặt bằng, tiền vật liệu và các công trình phụ trợ khác với tổng kinh phí 125 triệu đồng. Tránh tình trạng người dân bỏ làng tái định cư về lại làng cũ, người dân được chọn đất lập làng, chọn mẫu nhà phù hợp với truyền thống văn hóa của bà con. Các thiết chế như trường học, nước sạch, đường sá đều được xây dựng mới. Điều quan trọng nữa là tái định cư phải gắn liền với định canh. Người dân được bố trí đủ đất sản xuất gần làng mới. Ông Lê Hoàng Linh, Bí thư Đảng ủy xã Tr’Hy, huyện Tây Giang cho biết:“Chủ trương này là ý Đảng hợp với lòng dân. Khi làm khu dân cư chúng tôi nhận được sự đồng thuận của người dân, đây là yếu tố để thực hiện chính sách rất thuận lợi.”

7 năm qua, tỉnh Quảng Nam đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng để sắp xếp hơn 7 ngàn hộ gia đình theo từng cụm tuyến dân cư ở miền núi. Năm 2021, tỉnh Quảng Nam ban hành Nghị quyết 23, tiếp tục sắp xếp dân cư cho hơn 7800 hộ với tổng mức đầu tư gần một ngàn tỷ đồng. Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết: Mặc dù còn nhiều vướng mắc trong thực hiện và thiếu đất tái định cư an toàn, tiến độ có chậm so với kế hoạch đề ra, nhưng các địa phương đang triển rất có hiệu quả: “Chúng tôi sắp xếp dân cư là đầu tiên phải đảm bảo tính mạng của người dân, khi chúng ta sắp xếp tập trung hoặc xen kẻ. Thứ 2 là phải tạo sinh kế cho người dân, họ phải được thu nhập cao hơn khi được sắp xếp.”

Tại 9 huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam, hiện có gần 10 ngàn hộ gia đình có nhu cầu di dời đến nơi ở mới. Đối tượng cần được sắp xếp nằm trong vùng thiên tai, khu vực có địa bàn hiểm trở, người dân sống trong rừng phòng hộ. Thực tế cho thấy, khi người dân được tái định cư ở làng mới, tập trung hơn, chính quyền dễ đầu tư các hạ tầng thiết yếu. Quy hoạch lại dân cư miền núi vừa phòng tránh thiên tai, giảm nghèo bền vững./.