Tỉnh Hà Giang bơơn xay moon năc vel đong vêy bấc pr’đơợ liêm đoọng pa dưr tơơm za nươu chr’năp. Nắc ma nuyh Tày, lâng c’rơ pa zay z’lâh đha rựt, a moó Lê Thị Hồng Liễu ơy chêêc lêy, pa choom ta môh, pa têệt lâng bấc a pêê a đhi moó lơơng pa dưr tơơm za nươu ơy vêy coh vel đong. Tơợ ơy bhrợ t’vaih HTX t’bhưah zr’lụ choh tơơm za nươu, a moó ơy bhrợ xưởng têng trà thảo mộc pa câl đoọng ha t’mooi du lịch. Nâu kêi, đợ bh’nơơn âng HTX bơơn đơơng pa câl ooy thị trường Nhật Bản lâng bơơn đhanuôr k’tiếc k’ruung nâu đươi dua bấc. Bấc cơnh bhrợ t’mêê, tước nâu keei HTX âng a moó ơy zooi k’nặ 30 pa bhrợ pân đil, bấc bhlầng năc đhanuôr acoon coh, vêy bhiệc bhrợ lâng pa chô bh’nơơn tệêm ngăn.

Amoó Lê Thị Hồng Liễu, GĐ HTX za nươu Sơn Ý, chr’val Đạo Đức, chr’hoong Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang đoọng năl: “Tơơ đhr’năng lalua năc vel đong năc da ding ca coong. Rau bơr năc dưp gâm âng crâng liêm buôn đoọng choh bhrợ. Tơợ ahay ahêê căh pa ghit pazêng zr’lụ nâu. Tu cơnh đêêc, a zi ơy chêêc năl lâng bhrợ têng vêy pa chô bh’nơơn dal. Xoọc đâu vêy 4 bh’nơơn bh’rợ âng zi bhrợ ơy zươc đoọng pa zưm pa câl đăh k’tiếc k’ruung lơơng. Coh k’tiếc k’ruung hêê nắc a zi k’rong pa câl đhị zr’lụ đăn.”

Xọoc đâu prang tỉnh Hà Giang vêy 1.500 rau za nươu, pay lâh 39% đợ za nươu âng prang k’tiếc k’ruung. Hà Giang ơy năl ghit, tơơm za nươu năc 1 coh 5 chr’noh bha lầng âng tỉnh. Nâu đoo năc pr’đơợ chr’năp bhlầng đoọng Hà Giang pa zay dưr vaih năc zr’lụ bha lầng âng k’tiếc k’ruung đăh pa dưr tơơm za nươu pa têệt lâng pa xiêr đha rựt đhị apêê chr’hoong 30a. Tơợ đêêc, bấc đhanuôr ơy r’dợ xăl cơnh bhrợ têng, tơợ bhrợ la leh ma much xăl bhrợ k’rong, pa dưr tơơm za nươu bơơn pay ting hân noo, pa chô bh’nơơn dal. T’cooh Vũ Tiến Hiếu, PGĐ Sở Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xơc vel bhươl tỉnh Hà Giang đoọng năl: “Rau muy năc năl ghit k’bhuh choh tơơm za nươu crêê liêm lâng đoọng pa dưr t’bhưah dhăm choh đhị tỉnh Hà Giang. Rau bơr năc zooi apêê doanh nghiệp, doanh nghiệp hợp tác xã ting pâh choh bhrợ, t’vaih t’nooi chr’năp cơnh lâng tơơm za nươu. Râu pêê năc xay moon apêê cơ chế, chính sách lêy cha mêệt pa zêng t’nooi pa têệt đoọng pa dưr bhrợ têng lâng k’rong câl bh’nơơn.”

Xọoc đâu, tỉnh Hà Giang ơy quy hoạch zr’lụ choh bhrợ tơơm za nươu lâng pa căh pazêng chính sách zooi pa têệt pa zưm ha rêê đhuôch, ting t’nooi chr’năp, t’pâh bấc doanh nghiệp coh tỉnh lâng tỉnh lơơng tươc k’rong choh bhrợ lâng công nghệ t’mêê, liêm, bhrợ cơnh pr’đơợ pa dưr đanh mâng.

Apêê doanh nghiệp bêl k’rong choh bhrợ tơơm za nươu đhị Hà Giang, năc bơơn zooi 100% lãi suấ vặ zên bấc bhlầng nắc 500.000.000 đồng muy bhươn, cr’chăl zooi  năc 36 c’xêê. Chr’năp bhlầng, Hội đồng Nhân dân tỉnh Hà Giang pa căh nghị quyết số 209 zooi bhrợ têng, bhrợ têng bấc bhlầng 15 tỷ đồng đoọng ha muy đong máy bhrợ za nươu, zooi 30% zên vặ k’tiếc choh, zr’lụ choh bhrợ đoọng ha pêê đong máy đơc đhị vel đong, coh cr’chăl 60 c’xêê.

Muy coh pazêng doanh nghiệp k’rong bhrợ ooy ha rêê đhuôch đhị Hà Giang năc công ty cổ phần za nươu Bông sen Vàng. Bơơn rau zooi t’vaih pr’đơợ âng apêê sở, ngành lâng cấp ủy chính quyền vel đong, doanh nghiệp nâu ơy k’rong đong máy bhrợ têng za nươu lâng quy mô 2000m2 bơơn pr’đơợ GACP. Nâu đoo năc apêê j’niêng, pr’đơợ kỹ thuật tệêm ngăn, bh’nơơn dal âng Tổ chức Y tế bha lang k’tiếc (WHO).

Lâng c’lâng bh’rợ đanh đươnh, tỉnh Hà Giang ơy quy hoạch zr’lụ choh bhrợ tơơm za nươu. Bơơn lêy pazêng rau liêm choom năc đoo, Công ty cổ phần pa dưr lâm nghiệp lâng môi trường Việt Nam cung ơy k’rong bhrợ công nghệ dal, m’ma chr’noh, pa dưr dal bh’nơơn ha rêê dhuôch. T’cooh Cao Văn Quỳnh, PGĐ Công ty Cổ phâng pa dưr lâm nghiệp lâng Môi trường Việt Nam đoọng năl: “Ting cơnh xay moon năc đăhza nươu vêy xoọc đâu âng Việt Nam pay đoọng đươi dua năc mơ 20%. Rau muy dzợ năc leh vaih tơợ bh’nơơn apêê cr’noọ bh’rợ choh n’loong, choh crâng, đơơng chô bh’nơơn căh lâh, tu cơnh đêêc năc a zi pay choh za nươu coh gâm âng crâng, pa xoọng za nươu đoọng ha Việt Nam, đợ za nươu vêy năl ghit tơơm riah. Rau bơr dzợ năc đoọng pa dưr dal bh’nơơn bhrợ têng, choh crâng đoọng ha đhanuôr, đơơng chô rau liêm choom đăh kinh tế”.

Lâng pr’đơợ pa dưr tơơm za nươu âng tỉnh Hà Giang, ha dợ êêh rau lưch apêê doanh nghiệp k’rong bhrợ đăh đâu, zêng vêy pa chô bh’nơơn. Tu cơnh đêêc, năc lêy pa xoọng bấc rau đoọng ha doanh nghiệp ha dưr, cơnh zên k’rong bhrợ cơ sở hạ tầng, chr’năp bhlầng năc rau pa zưm bhrợ đh’rưah bhlưa 4 đăh: Đăh khoa học-đăh k’đhơợng lêy-doanh nghiệp lâng đhanuôr, năc bh’rợ pa dưr vêy ha dưr đanh mâng./.

BÀI 2: LÀM THẾ NÀO ĐỂ THU HÚT CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU TƯ VÀO VÙNG ĐỒNG BÀO DTTS&MN?

Để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nhiều chính sách lớn được Đảng, Nhà nước ban hành như: Nghị định 57 Quy định chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nông thôn; Quyết định 68 về Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ từ năm 2016 đến 2025 và Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bên cạnh đó, nhiều địa phương đã ban hành chính sách đặc thù hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nông thôn với các dự án khuyến khích đầu tư, danh mục sản phẩm nông nghiệp chủ lực cấp tỉnh. Đến nay, cả nước đã có hơn 50.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, để thu hút lực lượng doanh nghiệp vào lĩnh vực này không phải là điều dễ dàng, nhất là tại các khu vực miền núi, bởi nông nghiệp là ngành chịu nhiều tác động rủi ro của thiên tai dịch bệnh. Do vậy, để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp cần phải có những giải pháp quyết liệt và đồng bộ.

Tỉnh Hà Giang được đánh giá là địa phương có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển cây dược liệu quý. Là người con dân tộc Tày, với ý thức vươn lên thoát nghèo, chị Lê Thị Hồng Liễu đã tìm tòi học hỏi, liên kết với nhiều chị em phụ nữ khác phát triển cây dược liệu sẵn có tại địa phương. Sau khi thành lập hợp tác xã mở rộng vùng nguyên liệu, chị đã lập xưởng chế biến thành các loại trà thảo mộc bán cho khách du lịch. Giờ đây, sản phẩm dược liệu của hợp tác xã đã được xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản và được người dân xứ sở hoa anh đào đón nhận. Nhiều cách làm mới, sáng tạo, đến nay hợp tác xã của chị đã giúp gần 30 lao động nữ, chủ yếu là người đồng bào, có việc làm và thu nhập ổn định. Chị Lê Thị Hồng Liễu, GĐ HTX dược liệu Sơn Ý, xã Đạo Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang cho biết: “Xuất phát từ những thực tế trên địa bàn mình là toàn đồi núi là nhiều. Thứ hai là dưới tán rừng thì lợi thế của chúng tôi là rất là nhiều. Chúng ta đã bỏ qua ở cái chỗ tận thu ở những cánh rừng như thế. Vì thế, tôi cũng đã đi tìm hiểu những cây nó mang lại hiệu quả kinh tế là rất cao. Hiện tại là có 4 sản phẩm của chúng tôi là đã có đối tác để đăng ký để hợp tác để xuất bán ra ngoài thị trường nước ngoài. Trong nước, chúng tôi tập trung vào những sản phẩm tại chỗ. Thứ nhất là dầu gội đầu dược liệu chúng tôi sản xuất tại đây là những nguyên liệu có 21 loài thảo mộc tại địa phương này luôn”.

Hiện toàn tỉnh Hà Giang có trên 1.500 loài dược liệu, chiếm hơn 39 % số loài dược liệu của cả nước. Hà Giang đã xác định, cây dược liệu là một trong 5 cây trồng chủ lực của tỉnh. Đây là tiền đề quan trọng để Hà Giang nỗ lực phấn đấu trở thành vùng trọng điểm quốc gia về phát triển cây dược liệu gắn với xóa đói giảm nghèo ở các huyện 30 a. Từ vị thế đó, nhiều nông dân cũng đang dần thay đổi cách thức tư duy sản xuất manh mún nhỏ lẻ để thành vùng nguyên liệu tập trung, đưa cây dược liệu vào cơ cấu mùa vụ, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Ông Vũ Tiến Hiếu, Phó GĐ sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Hà Giang cho biết: “Thứ nhất là xác định đối tượng cây trồng cây dược liệu được phù hợp và ưu tiên phát triển, hoàn thiện các quy trình kỹ thuật để tổ chức trồng, chăm sóc cây dược liệu trên địa bàn tỉnh Hà Giang. Thứ hai, đó là hỗ trợ các doanh nghiệp, doanh nghiệp hợp tác xã tham gia vào tổ chức sản xuất, sơ chế, chế biến, tạo thành chuỗi giá trị đối với cây dược liệu. Thứ ba là tham mưu các cơ chế, chính sách thẩm định những chuỗi liên kết để tổ chức liên kết sản xuất bao tiêu thụ”.

Hiện tỉnh Hà Giang đã quy hoạch vùng sản xuất cây dược liệu và đưa ra những chính sách hỗ trợ liên kết nông nghiệp, theo chuỗi giá trị, thu hút nhiều doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đến đầu tư trồng, chế biến dược liệu với công nghệ cao, dây chuyền hiện đại, đáp ứng với những tiêu chuẩn khắt khe phát triển bền vững lâu dài.

Các doanh nghiệp khi đầu tư phát triển dược liệu ở Hà Giang, sẽ được hỗ trợ 100% lãi suất vay vốn để xây dựng vườn ươm giống, với mức vay vốn được hỗ trợ lãi suất tối đa là 500.000.000 đồng một vườn, thời gian hỗ trợ 36 tháng. Đặc biệt, Hội đồng nhân dân tỉnh Hà Giang ban hành Nghị quyết số 209 hỗ trợ sản xuất, chế biến tối đa 15 tỷ đồng cho một nhà máy chế biến dược liệu, hỗ trợ 30% tiền thuê đất trồng, vùng nguyên liệu cho các nhà máy chế biến đặt tại địa phương, trong thời gian 60 tháng.

Một trong những doanh nghiệp đầu tư mạnh vào nông nghiệp tại Hà Giang là công ty cổ phần dược liệu Bông Sen Vàng. Được sự hỗ trợ tạo điều kiện của các sở, ngành và cấp ủy chính quyền địa phương, doanh nghiệp này đã đầu tư nhà máy chế biến dược liệu với quy mô 2.000 mét vuông đạt tiêu chuẩn GACP. Đây là các nguyên tắc, tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm đảm bảo an toàn, chất lượng và hiệu quả của dược liệu của Tổ chức y tế thế giới (WHO). 

 Với chiến lược phát triển lâu dài, tỉnh Hà Giang đã quy hoạch vùng sản xuất cây dược liệu có trọng tâm trọng điểm. Nhận thấy được những thuận lợi đó, Công ty cổ phần phát triển nông lâm nghiệp và môi trường Việt Nam cũng đã đầu tư dây chuyền sản xuất công nghệ cao, giống cây trồng, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Ông Cao Văn Quỳnh, Phó GĐ Công ty cổ phần phát triển nông lâm nghiệp và môi trường Việt Nam cho biết: “Theo báo cáo thì về nguồn dược liệu hiện tại thì của Việt Nam mới cung cấp được khoảng 20 % nguồn dược liệu để chế biến. Thứ hai nữa là xuất phát từ cái việc là hiệu quả của các mô hình trồng cây lâm nghiệp, trồng rừng, đem lại hiệu quả rất thấp đó, cho nên là công ty đã đầu tư vào lĩnh vực đấy để cung cấp một phần nhỏ về nguồn dược liệu cho Việt Nam, thuốc nó có nguồn gốc. Cái thứ hai nữa là để nâng cao hiệu quả sản xuất lâm nghiệp cho người dân, mang lại lợi ích kinh tế”.

Với tiềm năng phát triển cây dược liệu của tỉnh Hà Giang, nhưng không phải tất cả các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này đều thành công. Vì vậy, rất cần thêm nhiều yếu tố để doanh nghiệp phát triển, như nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng, đặc biệt là sự phối hợp đồng bộ giữa 4 nhà: Nhà khoa học- Nhà quản lý-Nhà doanh nghiệp và Nhà nông, thì việc phát triển mới bền vững./.