Đông trùng hạ thảo (dzợ ta moon nắc hạ thảo đông trùng, trùng thảo) nắc mưy râu tri chặt váih đhị zâp cr’liêng âng râu ặt ta tơ cóh k’tiếc. Nâu đoo nắc mưy râu zanươu Đông y zooi đoọng zư padứah cr’ay lâng bhrợ pa dưr c’rơ tr’mung. Đông trùng hạ thảo vêy 2 cơnh tự váih lâng manứih hêê tự bhrợ t’váih tợợ nhộng tằm cắh cậ bhrợ t’váih men xốp, bhrợ váih tri đhị râu pazưm âng a’tuông t’viêng, grúh cr’liêng a’tứch, cha nêếh...

Băn chóh tri đông trùng hạ thảo tơợ cha nêếh ha roo ha rêê nắc đoo bhiệc tơợp bhrợ cha chr’nắp pr’hay âng diịc điêl p’niên Ao Thị Như Ý lâng Đỗ Văn Thảo cóh thị trấn Trà Xuân, chr’hoong Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi.

Amoó Ao Thị Như Ý nắc thạc sĩ sinh học thực nghiệm, ha dợ k’diịc nắc anoo Đỗ Văn Thảo ơy vêy ting bơơn pa bhrợ đhị zâp đông bhrợ t’váih m’ma đông trùng hạ thảo cóh Hàn Quốc. C’moo 2022, lâng zên k’rong bhrợ tr’nơợp lấh 300 ực đồng, diịc điêl p’niên nâu bhrợ pa dưr đông bhrợ tri đông trùng hạ thảo Núi Cà Đam. Bh’nơơn pr’đươi tri đông trùng hạ thảo bơơn băn t’váih đhị pr’đươi cha nêếh ha roo ha rêê âng đhanuôr Cor. Bhiệc băn chóh, bhrợ t’váih tri đông trùng hạ thảo lưn lơớp, liêm ghít, têêm ngăn vệ sinh ch’na đh’nắh. Đông bhrợ tri đông trùng hạ thảo Núi Cà Đam xoọc băn chóh 1.000 tọ tri, đợ mơ liêm choom k’dâng 80%. Bh’nơơn pr’đươi chr’nắp liêm, bơơn bấc ngai đươi dua kiêng đươi. Amoó Ao Thị Như Ý moon, cr’noọ bh’rợ băn chóh tri đông trùng hạ thảo tơợ cha nêếh ha roo ơy bơơn ch’ner 3 đhị g’lúh thi tơợp bhrợ cha xăl t’mêê liêm choom tỉnh Quảng Ngãi c’moo 2022: “Xọoc đâu bh’nơơn pr’đươi ha roo ha rêê xoọc ting m’bứi, đhanuôr cắh vêy đhị pa câl nắc cắh dzợ chóh ha roo ha rêê. Ooy bh’nơơn pr’đươi đông trùng hạ thảo, acu kiêng p’cắh bh’nơơn pr’đươi âng vel đông, pa dưr chr’nắp dal lấh mơ đợ bh’nơơn pr’đươi âng đhanuôr.”

Ơy ting pa choom n’đắh ngành Y, xang nặc pa choom đắh Sư phạm hân đhơ cơnh đêếc, xang tốt nghiệp, 5 c’moo lăm ahay, pân đil manứih H’re Phạm Thị Y Hoà nắc rạch chô ooy vel đông cóh vel Teng, chr’val Ba Thành, chr’hoong Ba Tơ tơợp bhrợ cha lâng bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh ty chr’nắp. Lâng cr’noọ cr’niêng đh’rứah lâng râu bhriêl ta bách, đhị râu bhai lâng pr’chăm ooy n’đoóh a’doóh âng manứih H’re, Y Hoà tự lêy bhrợ pa dưr bấc xa nập t’mêê liêm. Zâp bh’nơơn pr’đươi âng Y Hoà p’cắh moon cóh mạng xã hội bơơn bấc ngai câl đươi. Tơợ đêếc, Y Hoà ơy k’đươi zâp apêê a’mế, apêê a’moóh cóh vel ting por taanh bhrợ bh’nơơn pr’đươi tơợ n’đoóh a’doóh vel Teng, âng đơơng ooy thị trường k’dâng 1.000 pr’đươi pr’dua zâp c’moo.

N’đoóh a’doó âng Y Hoà lâng pân đil vel Teng bơơn zâp apêê bhrợ lêy cóh cr’loọng k’tiếc p’ghít tước, pay câl, pay bhrợ xa nập p’cắh đhị tang chi ớh p’cắh thời trang bha lang k’tiếc. C’xêê 10/2021, n’đoóh a’doóh âng vel Teng g’lúh tr’nơợp bơơn p’cắh đhị Triển lãm bha lang k’tiếc-EXPO 2020 ta bhrợ đhị Dubai, Ấn Độ. L’lăm đêếc, c’moo 2019, bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh âng manứih H’re cóh vel Teng, chr’val Ba Thành, chr’hoong Ba Tơ bơơn ta moon nắc k’cir Văn hoá phi vật thể k’tiếc k’ruung. Pân đil H’re Phạm Thị Y Hoà zâp t’ngay đh’rứah lâng đhanuôr cóh vel đông pazưm têy zư lêy văn hoá ty chr’nắp lâng t’bhlâng lêy bhrợ pa dưr cr’noọ cr’niêng truíh c’lâng bhrợ cha âng đay: “Bêl zâp pr’đơợ, azi bhrợ mưy đông đh’rơơng lalay đoọng ha đhanuôr H’re, đợc p’cắh đợ n’đoóh a’doóh đoọng zâp ngai pấh lêy. Đhị đâu nắc pa zêng vêy n’đoóh a’doóh, taanh dzặc lâng zâp bh’rợ tr’nêng, pr’đươi pr’dua lơơng.”

Lâng bhiệc bhrợ lalay cơnh, bấc apêê pr’zợc p’niên manứih acoon cóh tỉnh Quảng Ngãi grơơ nhool bhrợ cha lâng bấc bh’rợ liêm choom, tr’nơợp vêy đơơng chô bh’nơơn, bhrợ đoọng bhiệc bhrợ, pa dưr thu nhập ha đhanuôr cóh vel đông. Câu lạc bộ đha đhâm c’moor tơợp bhrợ cha zr’lụ đhanuôr acoon cóh lâng k’coong ch’ngai Quảng Ngãi t’mêê glúh váih lâng 30 cha nặc tước tơợ 5 chr’hoong k’coong ch’ngai âng tỉnh. Nâu đoo nắc mưy câu lạc bộ k’rong pazưm lâng zooi đoọng bấc apêê pr’zợc đoàn viên, đha đhâm c’moor đhanuôr acoon cóh lâng k’coong ch’ngai pa dưr c’rơ, bh’riêl đắh bhrợ cha. T’coóh Trần Văn Mẫn, Trưởng Ban acoon cóh tỉnh Quảng Ngãi xay moon: “Azi lêy pa bhlâng chr’nắp vêy tổ chức nâu đoọng k’rong pazưm apêê đhi noo đha đhâm c’moor, đợ apêê vêy cr’noọ bhrợ cha. Azi vêy zooi đoọng ting ooy tổ chức nâu đoọng pa choom, pa dưr lâng bhrợ t’bhứah c’bhúh pa bhrợ nâu. Nắc đợ c’bhúh nâu zooi đoọng zâp đông k’rong bhrợ chô ooy vel đông, vêy c’bhúh nâu đoọng pazưm bhrợ đh’rứah. Bêl đêếc, azi nắc vêy bấc bh’rợ đoọng lêy zooi, bhrợ đhị bh’rợ lêy bhrợ cha cóh vel đông liêm choom lấh mơ.”

Zr’lụ đhanuôr acoon cóh lâng k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Ngãi vêy bấc râu liêm choom, bấc bh’nơơn pr’đươi chr’nắp cóh vel đông. Nâu đoo pr’đơợ liêm buôn đoọng zâp apêê pr’zợc p’niên grơơ nhool lêy bhrợ cha liêm choom. Hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu zâp dự án bhrợ cha đhị zr’lụ nâu dzợ bấc râu cắh liêm choom. T’coóh Võ Phiên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi moon, đợ apêê bhrợ cha dzợ p’niên bhrợ clan bhứah liêm ooy bhiệc bhrợ cha đoọng ha zâp apêê p’niên zr’lụ đhanuôr acoon cóh lâng k’coong ch’ngai: “Pa dưr cr’noọ cr’niêng tơợp bhrợ cha nắc mưy bhiệc bhrợ lêy bhrợ, bhrợ pa dưr râu chr’nắp ơy váih đoọng váih pr’đơợ c’lâng bhrợ pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung âng hêê ting t’ngay ting liêm lấh mơ. XoỌc đâu, bhiệc bhrợ cha nắc râu t’bhlâng âng c’la apêê đha đhâm c’moor, hân đhơ cơnh đêếc, pa bhlâng kiêng vêy râu ting zooi lướt đh’rứah âng hệ thống chính trị, đhanuôr, zâp doanh nghiệp lướt lăm... nắc bhrợ pr’đơợ đoọng ha zâp apêê pr’zợc p’niên tơợp bhrợ cha liêm choom”./.

Phong trào khởi nghiệp của thanh niên miền núi Quảng Ngãi

Đưa sản phẩm văn hoá truyền thống, nông sản bản địa, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm là cách làm kinh tế hiện nay của nhiều bạn trẻ ở miền núi tỉnh Quảng Ngãi. Với khát vọng làm giàu ngay trên quê hương, phong trào khởi nghiệp của thanh niên dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Ngãi đang lan toả khắp núi rừng nơi đây.

Đông trùng hạ thảo (hay còn gọi là hạ thảo đông trùng, trùng thảo) là một loại nấm ký sinh mọc trên các ấu trùng của côn trùng. Đây là một vị thuốc Đông y giúp chữa bệnh và hỗ trợ tăng cường sức khỏe. Đông trùng hạ thảo có 2 dạng tự nhiên và nhân tạo được nuôi cấy trên vật chủ là nhộng tằm hoặc lên men xốp, cấy nấm trên giá thể hỗn hợp đậu xanh, vỏ trứng, gạo…

Nuôi trồng nấm đông trùng hạ thảo trên giá thể gạo lúa rẫy là cách khởi nghiệp độc đáo của đôi vợ chồng trẻ Ao Thị Như Ý và Đỗ Văn Thảo ở thị trấn Trà Xuân, huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi.

Chị Ao Thị Như Ý là thạc sĩ sinh học thực nghiệm, còn chồng là anh Đỗ Văn Thảo đã từng làm việc tại các cơ sở sản xuất giống đông trùng hạ thảo ở Hàn Quốc. Năm 2022, với số vốn đầu tư ban đầu hơn 300 triệu đồng, đôi vợ chồng trẻ này thành lập cơ sở sản xuất nấm đông trùng hạ thảo Núi Cà Đam. Sản phẩm nấm đông trùng hạ thảo được nuôi cấy trên giá thể gạo lúa gẫy của đồng bào Cor. Quy trình nuôi trồng sản xuất nấm đông trùng hạ thảo khép kín, nghiêm ngặt, đảm bảo an toàn vệ sinh, thực phẩm. Cơ sở sản xuất nấm đông trùng hạ thảo Núi Cà Đam đang nuôi trồng 1.000 hũ nấm, tỷ lệ thành công khoảng 80%. Sản phẩm đạt chất lượng cao được người tiêu dùng đón nhận. Chị Ao Thị Như Ý cho biết, ý tưởng nuôi trồng nấm đông trùng hạ thảo trên giá thể gạo lúa rẫy đã đoạt giải 3 tại Cuộc thi Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo tỉnh Quảng Ngãi năm 2022. “Hiện nay sản lượng lúa rẫy đang giảm dần, người dân không có đầu ra nên không trồng lúa rẫy nữa. Thông qua sản phẩm đông trùng hạ thảo, tôi muốn quảng bá sản phẩm địa phương, nâng cao hơn giá trị đặc sản của đồng bào.”

 Từng theo học ngành Y, sau đó học Sư phạm nhưng sau khi tốt nghiệp, 5 năm trước đây, cô sơn nữ H’re Phạm Thị Y Hòa lại quay về quê ở làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ khởi nghiệp với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Với niềm đam mê và khiếu thẩm mỹ, trên chất liệu vải và hoa văn thổ cẩm của người H’re, Y Hòa tự tay thiết kế nhiều trang phục cách tân độc đáo. Các sản phẩm được Y Hoà giới thiệu trên mạng xã hội được người tiêu dùng chú ý, đặt hàng. Từ đó, Y Hòa đã huy động các mẹ, các chị em trong làng tham gia dệt, thiết kế sản phẩm từ thổ cẩm làng Teng, cung cấp cho thị trường khoảng 1.000 sản phẩm mỗi năm.

Sản phẩm thổ cẩm của Y Hoà và phụ nữ làng Teng được các nhà thiết kế trong nước chú ý, đặt hàng, chọn làm trang phục trình diễn tại sàn diễn thời trang quốc tế. Tháng 10/2021, sản phẩm thổ cẩm của làng Teng lần đầu tiên được giới thiệu ở Triển lãm Thế giới-EXPO 2020 diễn ra tại Dubai, Ấn Độ. Trước đó, năm 2019, nghề dệt thổ cẩm của người H’re ở làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Cô gái H’re Phạm Thị Y Hòa hàng ngày cùng với dân làng chung tay bảo tồn văn hoá truyền thống và tiếp tục dệt nên ước mơ trên hành trình khởi nghiệp của mình. “Khi đủ điều kiện, tôi sẽ làm một nhà sàn riêng cho không gian đồng bào H’re, trưng bày thổ cẩm, trải nghiệm cho cá nhân và cộng đồng. Không gian đó bao gồm thổ cẩm, đan lát và các hoạt động sản xuất…”

Với những cách làm khác nhau, nhiều bạn trẻ dân tộc thiểu số ở tỉnh Quảng Ngãi mạnh dạn khởi nghiệp với nhiều mô hình sáng tạo, độc đáo, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế, giải quyết công ăn việc làm, tăng thu nhập cho bà con dân làng.  Câu lạc bộ Thanh niên khởi nghiệp vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Quảng Ngãi vừa ra đời có 30 thành viên đến từ 5 huyện miền núi của tỉnh. Đây là một câu lạc bộ tập hợp và giúp đỡ nhiều bạn đoàn viên, thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phát huy sức trẻ, sáng tạo trong phát triển kinh tế. Ông Trần Văn Mẫn, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi đánh giá: “Chúng tôi thấy, rất cần thiết phải có tổ chức này để tập hợp lực lượng anh em thanh niên trẻ, những người khát khao được khởi nghiệp, được kinh doanh. Chúng tôi sẽ hỗ trợ thông qua tổ chức này để đào tạo, bồi dưỡng, nâng cấp và mở rộng lực lượng này. Chính lực lượng này sẽ hỗ trợ cho các nhà đầu tư khi đầu tư về địa phương, có lực lượng này để hợp tác cùng. Lúc đó, chúng tôi sẽ có nhiều mô hình để hỗ trợ, tạo môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh, hệ sinh thái khởi nghiệp ở địa phương sẽ tốt lên.”

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng, thế mạnh, nhiều sản phẩm đặc thù địa phương. Đây là điều kiện thuận lợi để các bạn trẻ mạnh dạn khởi sự kinh doanh và khởi nghiệp thành công. Tuy nhiên hiện các dự án khởi nghiệp ở khu vực này vẫn còn hạn chế. Ông Võ Phiên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, những tấm gương khởi nghiệp của các bạn trẻ đã có sức lan tỏa tinh thần khởi nghiệp cho các bạn trẻ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. “Chắp cánh ước mơ khởi nghiệp là một trong những việc cần làm, phải làm để tận dụng, biến lợi thế, tiềm năng thành cơ hội, tạo sự phát triển, mang lại miếng cơm, manh áo để cho cuộc sống chúng ta ngày càng tươi đẹp hơn. Hiện nay, việc khởi nghiệp là nỗ lực của chính bản thân thanh niên nhưng rất cần sự đồng hành của hệ thống chính trị, bà con, các doanh nghiệp đi trước… sẽ tạo điều kiện cho các bạn trẻ khởi nghiệp thành công”./.