Coh pazêng t’ngay x’rịa c’xêê 3, lướt truih c’lâng toor biển Võ Chí Công n’juôih dal k’nặ 70km tơợ thành phố Hội An tươc tang bhuông păr Chu Lai, chr’hoong Núi Thành, zập ngai công lêy râu tr’xăl âng zr’lụ n’đăh Đông Quảng Nam. Zr’lụ chuah bhoóc coh bêl ahay nâu cơy dưr vaih zr’lụ kinh tế bha lâng âng tỉnh Quảng Nam.

Bấc zr’lụ công nghiệp, zr’lụ kinh tế, tang bhuông păr, ch’nang biển đh’rưah lâng zr’lụ cha ơh bhui har, zr’lụ đhêy ắt dal cấp vêy ta bhrợ têng… K’nặ 80 c’moo ắt đh’rưah lâng zr’lụ chuah chr’val Bình Dương, chr’hoong Thăng Bình, đhăm k’tiêc 3 chu vêy ta cher đoọng ch’ner Anh hùng, t’cooh Võ Như Tín xay đoọng ha zi xơợng n’juông ca dao prá xay ooy zr’lụ chuah n’nâu âng vel đong đoo nắc “Ha dum cha clang ng’lướt bếch, ra diu công cha clang năc lướt pa bhrợ, đhâng công ng’cha clang đoọng doọ ha ul!”. Nắc nâu cơy zêng la lay cơnh. “Ha dang căh vêy dự án vêy ta bhrợ đhị đâu năc đhanuôr zi zập c’moo đhiệp n’năl bhrợ bh’rợ ch’choh b’băn cơnh ty đanh, pếch, poóc coh đhăm k’tiếc chuah n’nâu đoọng ta bơơn tr’mông năc căh vêy vaih râu liêm crêê đoọng bơơn bhrợ đong ắt liêm mâng cơnh đâu.”

C’lâng p’rang ting t’ngay liêm crêê vêy ta moon năc bh’rợ bha lâng đoọng kinh tế Quảng Nam dưr vaih k’rơ. Tỉnh Quảng Nam t’bhlâng k’rong c’rơ pa liêm, t’bhưah c’lâng lướt n’đăh Đông- Tây, pa hêệp bhlưa đồng bằng lâng da ding k’coong, đhr’đhuông c’lâng tr’câl tr’bhlêy hàng hoá tơợ Thái Lan, Lào, Campuchia, đơơng âng hàng hoá pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng.

Tr’nơơp c’xêê 3 bêl đêêc ahay, Bộ Giao thông- Vận tải bhrợ Dự án pa liêm C’lâng bhlâng 14E c’nặt ooy tỉnh Quảng Nam. C’lâng bhlâng 1A, c’lâng lướt đơơh Đà Nẵng- Quảng Ngãi lâng c’lâng Hồ Chí Minh. Nâu đoo năc muy coh pazêng c’lâng bha lâng pa têệt 2 zr’lụ Đông- Tây tỉnh Quảng Nam. C’lâng bhlâng 14E xang bêl vêy ta pa liêm, bhrợ t’bhưah năc pa xiêr đợ cr’chăl đơơng âng hàng hoá, ting pa dưr bh’rợ tr’câl tr’bhlêy bhlưa apêê tỉnh Tây Nguyên, zr’lụ Nam Lào, Đông Bắc Campuchia lâng Thái Lan lâng tỉnh Quảng Nam lâng apêê tỉnh toor biển Nam Trung Bộ.

C’moo 2023 n’nâu, bấc c’lâng p’rang bha lâng coh zr’lụ tỉnh Quảng Nam năc vêy ta bhrợ t’bhưah. Xang bêl tơớp bhrợ c’lâng bhlâng 14Em tỉnh Quảng Nam xay moon ooy Chính phủ đoọng bhrợ têng c’lâng lướt t’mêê tơợ Zr’lụ Kinh tế cửa khẩu Quốc tế Nam Giang tước ooy ch’nang biển Chu Lai. T’cooh Nguyễn Đỗ, chr’val Tam Xuân 2, chr’hoong Núi Thành, tỉnh Quảng Nam vêy lâh 10 c’moo bhrợ bh’rợ đơơng âng hàng chr’noh chr’bêệt, ta luôn lướt z’lâh c’lâng bhlâng 14E. T’cooh Đỗ rơơm kiêng c’lâng n’nâu xang bêl ta bhr’lậ pa liêm lâng đợ ga măc âng c’lâng ô tô cấp IV đồng bằng, cum c’lâng bhưah 9 mét năc zooi bh’rợ đơơng âng hàng hoá liêm buôn lâh mơ: “Năc zập bêl acu công lướt ooy c’lâng 14E n’nâu… C’lâng pa bhlâng hêệp, xe tải, xe chở keo năc pa bhlâng bấc. Ng’moon la lua cậ năc đoo bêl z’lâh xe chở keo lướt l’lăm năc acu k’pân pa bhlâng, đhr’năng vaih bhrêy tăh bấc pa bhlâng. Zập ngai công rơơm C’lâng bhlâng 14E đơơh vêy ta bhrợ t’bhưah đoọng đhanuôr lướt chô liêm buôn lâh mơ, kinh tế bơơn dưr vaih k’rơ lâh mơ.”

Lâh bh’rợ pa liêm c’lâng p’rang, tỉnh Quảng Nam năc dzợ pa liêm, bhrợ t’bhưah ch’nang đác đhậu lâng tang bhuông păr Chu Lai. Cr’noọ bh’rợ k’rong bhrợ muy hân luung ch’nang t’mêê đhị chr’hoong Núi Thành đoọng ha bhuông clơợng 5 bhạn tấn gluh mót đh’rưah lâng pazêng ch’nang, đong kho, tang lâng pazêng râu bh’rợ dịch vụ năc pa dưr ch’nang biển tỉnh Quảng Nam dưr vaih zr’lụ đơơng pa câl hàng hoá ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng t’mêê âng zr’lụ miền Trung. T’cooh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon: Bêl ơy vêy ch’nang đác đhậu năc bhrợ t’vaih râu liêm buôn âng bh’rợ hàng hoá gluh mọt, pa xiêr zên logistics, liêm buôn ha bh’rợ đương đớp hàng hoá chr’noh chr’bêệt tơợ Campuchia, Lào, Tây Nguyên chô ooy zr’lụ chế biến liêm choom lâh mơ coh Quảng Nam đoọng đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng. Ting cơnh t’cooh Lê Trí Thanh, bh’rợ k’rong bhrợ pa dưr ch’nang biển Quảng Nam ta luôn pa têệt lâng bh’rợ k’rong bhrợ pa dưr liêm choom pr’đươi tang bhuông păr Chu Lai lâng c’lâng p’rang tước ooy zr’lụ Đông- Tây 2, pa têệt lâng Lào- Thái Lan- Myanma. “Ch’nang biển, tang bhuông păr lâng c’lâng bộ pa têệt zr’lụ năc vêy ta bhrợ têng liêm mâng tơợ zên xã hội chroi đoọng. Tơợ đâu ng’tước ooy Myanma mơ 1.450km, pa xiêr mơ 500km c’lâng bộ t’piing lâng c’lâng kinh tế Đông – Tây ng’xay tơợ Myanma tước ooy Thái Lan, ooy Lào xang n’năc tước ooy c’lâng 9, tỉnh Quảng Trị đoọng chô tước ooy thành phố Đà Nẵng. Nâu đoo năc c’lâng choom pa têệt tih lâng Zr’lụ kinh tế bha lâng âng miền Trung.”

Ting cơnh t’cooh Nguyễn Văn Thắng, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, xoọc đâu tỉnh Quảng Nam vêy bấc râu liêm choom đoọng pa dưr logistics đươi ooy đợ c’lâng p’rang vêy ta bhrợ têng liêm mâng, ch’nang biển ơy vêy ta quy hoạch, k’rong bhrợ liêm mâng đh’rưah lâng pazêng zr’lụ công nghiệp, zr’lụ kinh tế xoọc dưr vaih k’rơ: “Tỉnh Quảng Nam ơy vêy râu dưr vaih k’rơ pa bhlâng ooy pazêng râu xa nay bh’rợ lâng bấc râu liêm choom, xay moon đơc năc vêy cớ ta đươi dua crêê cơnh. Vel đong n’nâu dưr vaih zr’lụ pa dưr k’rơ ha dang c’lâng p’rang vêy ta k’rang xay bhrợ liêm xang. Tơợ đêếc năc ting pa dưr k’rơ bh’rợ đơơng âng, nhâm mâng râu liêm crêê âng c’lâng p’rang, bhrợ t’vaih c’rơ chr’năp đoọng ha râu dưr vaih âng kinh tế - xã hội, nhâm mâng an ninh, quốc phòng âng tỉnh Quảng Nam lâng âng pazêng vel đong coh zr’lụ.”

Bêl pazêng c’lang p’rang vêy ta bhrợ têng liêm crêê năc bhrợ pr’đơợ ha vel đong pa dưr công nghiệp, du lịch lâng đươi dua liêm choom c’lâng Kinh tế Đông- Tây. Quảng Nam- đhăm k’tiêc “mâng loom, grơơ k’rơ, l’lăm zâl Mỹ” coh l’lăm ahay năc bhrợ cớ xa nay bh’rợ t’mêê coh c’lâng dưr vaih ha y chroo./.

Hệ thống giao thông đồng bộ giúp Quảng Nam bứt phá

48 năm sau ngày quê hương giải phóng, tỉnh Quảng Nam phát huy tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó của mảnh đất “trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ” để lập nên những kỳ tích mới trong tái thiết, xây dựng quê hương. Từ một trong những tỉnh nghèo nhất nước, giờ đây tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh Quảng Nam nằm ở top 10 cả nước, thu ngân sách đứng thứ 11 cả nước. Quảng Nam tập trung nguồn lực đầu tư hệ thống giao thông đường bộ theo trục Bắc – Nam, Đông - Tây cùng hệ thống sân bay và cảng biển đang dần hoàn thiện sẽ là đòn bẩy đưa kinh tế - xã hội của Quảng Nam tiếp tục bứt phá.

Những ngày cuối tháng 3, đi dọc đường ven biển Võ Chí Công dài gần 70 km từ thành phố Hội An đến sân bay Chu Lai, huyện Núi Thành, ai cũng dễ nhận ra sự thay đổi của vùng Đông Quảng Nam. Vùng cát trắng cằn cỗi năm xưa nay đã thành vùng động lực kinh tế của tỉnh Quảng Nam.

Nhiều khu công nghiệp, khu kinh tế, sân bay, cảng biển cùng khu vui chơi, khu nghỉ dưỡng cao cấp mọc lên... Gần 80 năm gắn bó với vùng cát xã Bình Dương, huyện Thăng Bình, mảnh đất 3 lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng, ông Võ Như Tín đọc cho chúng tôi nghe câu ca dao nói về vùng cát ngày nào của quê ông: “Tối ăn khoai đi ngủ, sáng ăn củ đi làm, trưa ăn khoai lang trừ bữa!”. Nhưng bây giờ thì khác xa rồi. “Nếu không có các dự án được đầu tư tại đây thì người dân chúng tôi quanh năm cũng chỉ biết làm nông nghiệp thô sơ, đào lên cuốc xuống trên vùng đất cát này để sống qua ngày thôi chứ không thể nào có điều kiện xây nhà cửa khang trang thế này.”

Hệ thống giao thông ngày càng đồng bộ được coi là giải pháp then chốt để kinh tế Quảng Nam cất cánh. Tỉnh Quảng Nam tiếp tục tập trung nguồn lực nâng cấp, mở rộng các trục giao thông Đông – Tây, rút ngắn khoảng cách giữa đồng bằng và miền núi, khai thông tuyến giao thương hàng hóa từ Thái Lan, Lào, Campuchia, đưa hàng hóa xuất khẩu sang các nước.

Đầu tháng 3 vừa qua, Bộ Giao thông - Vận tải thi công Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E đoạn qua tỉnh Quảng Nam. Quốc lộ 14E dài khoảng 90 km nối đường ven biển tỉnh Quảng Nam đến Quốc lộ 1A, đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi và đường Hồ Chí Minh. Đây là một trong những tuyến huyết mạch kết nối 2 vùng Đông - Tây tỉnh Quảng Nam. Quốc lộ 14E sau khi được nâng cấp, mở rộng sẽ rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, góp phần thúc đẩy giao thương giữa các tỉnh Tây Nguyên, vùng Nam Lào, Đông Bắc Campuchia và Thái Lan với tỉnh Quảng Nam và các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ.

Năm 2023 này , nhiều tuyến giao thông huyết mạch trên địa bàn tỉnh Quảng Nam tiếp tục được mở rộng. Sau khi khởi công Quốc lộ 14E, tỉnh Quảng Nam đề xuất Chính phủ cho chủ trương đầu tư tuyến đường mới từ Khu Kinh tế cửa khẩu Quốc tế Nam Giang đến cảng biển Chu Lai. Ông Nguyễn Đỗ, xã Tam Xuân 2, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam có hơn 10 năm làm nghề vận chuyển hàng nông sản, thường xuyên đi qua Quốc lộ 14E. Ông Đỗ hy vọng tuyến đường này sau khi cải tạo, nâng cấp với quy mô đường ô tô cấp IV đồng bằng, nền đường rộng 9 mét sẽ giúp việc vận chuyển hàng hoá thuận lợi hơn: “Gần như ngày nào tôi cũng đi qua đường 14E này... Đường quá chật hẹp, xe tải, xe chở keo thì quá nhiều. Nói thật là mỗi lần vượt qua xe chở keo đi trước thì tôi hồi hộp lo sợ, nguy cơ tai nạn giao thông là rất cao. Ai cũng mong chờ Quốc lộ 14E sớm được mở rộng để người dân đi lại thuận lợi, kinh tế được phát triển hơn.”

Ngoài hoàn thiện hệ thống giao thông đường bộ, tỉnh Quảng Nam còn tập trung nâng cấp, mở rộng cảng nước sâu và sân bay Chu Lai. Kế hoạch đầu tư một luồng cảng mới tại huyện Núi Thành cho tàu tải trọng 5 vạn tấn vào ra cùng hệ thống bến, kho bãi và hệ thống dịch vụ sẽ đưa hệ thống cảng biển tỉnh Quảng Nam trở thành cửa ngõ xuất khẩu hàng hóa mới của khu vực miền Trung. Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho rằng: Khi có cảng nước sâu sẽ giải quyết được bài toán về hàng hóa ra vào, giảm đáng kể chi phí logistics, đảm bảo khả năng đón luồng hàng nông nghiệp từ Campuchia, Lào, Tây Nguyên về các khu chế biến sâu ở Quảng Nam để xuất khẩu ra các nước. Theo ông Lê Trí Thanh, việc đầu tư phát triển hệ thống cảng biển Quảng Nam luôn gắn kết với việc đầu tư phát triển đồng bộ hệ thống sân bay Chu Lai và hệ thống giao thông qua hành lang Đông - Tây 2, kết nối với Lào - Thái Lan - Myama. “Cảng biển, sân bay và đường bộ liên vùng sẽ cùng được đầu từ đồng bộ từ nguồn vốn xã hội hóa. Từ đây qua đến Myama chỉ khoảng 1.450 km, rút ngắn được khoảng 500km đường bộ so với hành lang kinh tế Đông - Tây tính từ Myama qua Thái Lan, qua Lào sau đó qua Đường 9, tỉnh Quảng Trị để về đến thành phố Đà Nẵng. Đây là con đường có thể liên kết trực tiếp với Vùng Kinh tế trọng điểm miền Trung”.

Theo ông Nguyễn Văn Thắng, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, hiện tỉnh Quảng Nam có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển logistics dựa vào hệ thống đường bộ được đầu tư đồng bộ, cảng biển đã được quy hoạch, đầu tư bài bản kết hợp với các khu công nghiệp, khu kinh tế đang phát triển mạnh. “Tỉnh Quảng Nam đã có những bước bứt phá mạnh mẽ về mọi mặt với nhiều tiềm năng, lợi thế hứa hẹn sẽ tiếp tục được khai phá. Địa phương này sẽ trở thành động lực phát triển nếu hệ thống kết cấu hạ tầng, giao thông tiếp tục được quan tâm, đầu tư hoàn thiện. Qua đó sẽ góp phần nâng cao năng lực vận tải, đảm bảo an toàn giao thông, tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng của tỉnh Quảng Nam và các địa phương trong khu vực”.

 Khi hệ thống giao thông được đồng bộ sẽ tạo điều kiện cho địa phương phát triển công nghiệp, du lịch và khai thác tối đa tuyến Hành lang Kinh tế Đông - Tây. Quảng Nam- mảnh đất “Trung dũng- Kiên cường- Đi đầu diệt Mỹ” năm xưa sẽ viết tiếp bài ca mới trên hành trình đi tới./.