C’moo 1983, t’coóh Lò Văn Hiến chô đắh bộ đội lâng tơợp bhrợ têng cha cóh vel đông. Hân đhơ cơnh đêếc, t’coóh ting ặt k’rang k’noọ lêy váih k’tiếc bha đưn ha dợ chóh tơơm cha p’lêê cắh liêm choom, kinh tế pr’loọng đông ting ặt zr’nắh k’đhạp. Đợc bấc cr’chăl t’ngay lướt chấc lêy năl bấc đhị, chấc lêy c’lâng bhrợ cha, c’moo 1984 t’coóh moon lâng k’điêl vặ 10 ực đồng zên ngân hàng xang nặc k’rong câl 1 p’nong k’roóc căn, 7 p’nong acoon bé lâng bhrợ pa dưr c’roọl bh’năn. N’jứah băn t’bơơn m’ma lâng t’bơơn kinh nghiệm, c’moo n’đoo k’roóc a’căn nâu cung rứah pa xoọng 1 p’nong, ting ặt cơnh đêếc nắc t’nooi k’roóc âng pr’loọng đông k’noọ tước 40 p’nong. Bêl t’nooi k’roóc nâu dưr váih bấc, t’coóh nắc lêy pa câl lêệ ooy thị trường đoọng vêy zên k’rong băn lâng pa dưr pr’ắt tr’mung ta clơ liêm lấh mơ.

Đoọng têêm ngăn vêy ch’na đh’nắh têêm ngăn ha ta rí, k’roóc, t’coóh k’rong bhrợ 150 ực đồng câl lưới nam đoọng groong zr’lụ c’roọl nâu, bhứah lấh 15 hécta, groong chóh a’rong, chóh bhơi k’tang. Bêl a’rong bơơn 2 c’moo, nắc p’lóh bh’năn băn nâu đoọng moót cha. Ting ặt tr’xăl 2 c’moo chóh, mưy c’moo p’lóh đoọng moót cha, t’nooi ta rí k’roóc âng t’coóh zâp bêl cung vêy bhơi k’tang t’mêê đoọng cha. T’coóh Lò Văn Hiến moon:“Acu chóh a’rong cắh vêy pa câl, nắc đoọng đợc băn ta rí k’roóc. Cha mưy bhơi k’tang cắh choom mọ n’xiêng. Chóh mơ 2, 3 c’moo nắc a’rong pa pậ, p’lóh cậ ta rí k’roóc moót cha, n’jứah cha bhơi k’tang, n’jứah cha a’rong, a’ọc a’tứch acu cung p’lóh zêng cóh đêếc.”

Ting cơnh t’coóh Lò Văn Hiến, đoọng băn râu bh’năn liêm choom, zâp c’moo nắc lêy tiêm phòng zâp bêl đoọng ha ta rí, k’roóc đoọng zêl cha groong zâp râu pr’lúh cr’ay, lấh mơ nắc zâp cr’ay buôn dưr váih cơnh nhiệt thán, tụ huyết trùng, tr’loọ bhíh buum, tr’ploóc chr’coóp... Hân noo ha ọt cha cêết ra ngoóh nắc t’coóh pay bhai bạt cha groong pa liêm zr’lụ c’roọl bh’năn nâu, đoọng doọ choom boo đhí lêy moót, oó p’lóh ta rí k’roóc glúh ooy ngoai bêl t’ngay boo, cha crêết, bêl p’răng nắc vêy đoọng glúh cha cóh ngoai. Zâp tuần 2 chu, pr’loọng đông t’coóh Hiến âng đơơng đác khoáng pứih tơợ dzung da ding đơơng đoọng ha ta rí k’roóc ôộm, ha dang râu bh’năn âng pr’loọng đông doọ lưm pr’lúh cr’ay nắc dưr váih liêm đấh bhlâng:“Bêl plêệng cha cêết nắc cắt bhơi k’tang đoọng ta rí k’roóc cha, oó p’lóh ooy ngoai. Hân đhơ t’ngay boo cắh cậ p’răng, tước cậ hi dưm nắc lêy pa chô ta rí k’roóc ooy c’roọl.”

Ting lêy bhrợ cơnh bh’rợ chóh n’loong, t’váih crâng, c’moo 1991 pr’loọng đông t’coóh Hiến ting pấh lêy chóh 3 hécta tơơm Tếch, tước đâu nắc ơy choom bơơn bhrợ. Đh’rứah lâng nâu, t’coóh pếch a’bóc băn a’xiu, zâp c’moo pa chô k’dâng 6 tạ a’xiu. Pr’loọng đông dzợ bhrợ lấh 1 hécta ruộng chóh ha roo 2 hân noo, zâp c’moo pa chô k’dâng 16 tấn, pa chô zên k’noọ 120 ực đồng. Tơợ bhiệc b’băn, ch’chóh, lơi jợ đợ mơ zên pa glúh đươi l’lăm nắc pr’loọng đông t’coóh vêy pa chô lấh 500 ực đồng, bhrợ pa dưr đông đh’rơơng 2 tầng bhứah liêm vêy zâp râu pr’đươi chr’nắp cóh đông...

Zi lấh đha rứt, t’coóh Hiến doọ ha vil lêy zooi đợ pr’loọng đông lưm tr’mung zr’nắh k’đhạp, cắh váih zên bhrợ cha lơơng. Cơnh zâp pr’loọng đông t’coóh Cà Văn Hoán, pr’loọng đông amoó Lò Thị Chiến, anoo Lò Văn Diên, Lò Văn Liên cóh vel Mường Pia, chr’val Chiềng Hoa bơơn t’coóh Hiến zooi đoọng m’ma, zên, kinh nghiệm bhrợ cha ha dợ xoọc đâu zêng dưr zi lấh đha rứt. T’coóh Cà Văn Hoá, cóh vel Mường Pia lâng anoo Cà Văn Sanh, cóh vel Chông, chr’val Chiềng Hoa, chr’hoong Mường La, tỉnh Sơn La đoọng năl:“T’coóh Hiến lêy ngai lưm zr’nắh k’đhạp zêng zooi đoọng. Tu vêy t’coóh Hiến zooi đoọng năl pr’loọng đông zi vêy váih cơnh xoọc đâu, pr’ắt tr’mung têêm ngăn, k’coon bơơn học liêm ta níh. Tước đâu acu cung ơy chroót đoọng zên vặ âng t’coóh Hiến đoọng t’coóh zooi apêê lơơng zr’nắh k’đhạp.”

“Diịc điêl anoo Hiến bhrợ cha tơợ bhiệc b’băn. Tơợ băn ta rí, k’roóc pr’loọng đông anoo ơy zooi đoọng m’ma ha zâp pr’loọng lưm zr’nắh k’đhạp tu cắh zâp zên bhrợ cha, bhrợ pa xoọng bhiệc bhrợ, vêy pa xoọng zên pa chô ha pr’loọng đông.”

T’coóh Lò Văn Hiến chr’nắp liêm lâng đh’nớc âng đhanuôr cóh vel đông nâu buôn moon, nắc “Cựu chiến binh âng vel Mường”./.

Cựu chiến binh của bản Mường

Ở  xã vùng 3 Chiềng Hoa, huyện Mường La, tỉnh Sơn La, ai cũng biết ông Lò Văn Hiến, dân tộc Thái ở bản Mường Pia. Vì ông Hiến không chỉ là một trong những cựu chiến binh đi đầu trong phong trào phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo ở địa phương, mà còn giúp nhiều bà con còn khó khăn trong vùng vươn lên thoát nghèo.

Năm 1983, ông Lò Văn Hiến xuất ngũ trở về địa phương và bắt tay vào phát triển kinh tế gia đình. Tuy nhiên, ông trăn trở khi đất đồi có sẵn mà trồng cây ăn trái không hiệu quả, kinh tế gia đình khó khăn. Dành nhiều thời gian đi các nơi nghiên cứu, tìm tòi cách làm ăn,  năm 1984 ông bàn với vợ con vay 10 triệu đồng vốn ngân hàng rồi đầu tư mua 1 con bò cái, 7 con dê và xây dựng chuồng trại chăn nuôi. Vừa gây giống và tích luỹ kinh nghiệm, năm nào bò mẹ cũng đẻ thêm 1 con bê, cứ thế đến nay đàn bò của gia đình có gần 40 con. Khi đàn bò sinh sôi, ông lại xuất bán thịt ra thị trường để có nguồn thu tái đầu tư chăn nuôi và cải thiện đời sống.

Để đảm bảo có nguồn thức ăn quanh năm cho trâu, bò, ông đầu tư 150 triệu đồng mua lưới sắt để rào xung quanh trang trại 15 héc ta, rào khoanh vùng trồng sắn, trồng cỏ. Khi sắn củ được 2 năm, lúc đó mới thả đàn gia súc vào ăn cỏ, ăn sắn. Cứ luân phiên 2 năm trồng, một năm thả gia súc, đàn trâu, bò của ông lúc nào cũng có cỏ và sắn tươi ăn. Ông Lò Văn Hiến chia sẻ:“Tôi trồng sắn không bán mà để chăn nuôi trâu, bò. Ăn cỏ không sẽ không béo.  Trồng được 2, 3 năm củ sắn to mới thả cho trâu, bò vào ăn, vừa ăn cỏ, vừa ăn sắn, cả lợn gà tôi cùng thả vào đấy.”

Theo ông Lò Văn Hiến, để chăn nuôi đại gia súc mang lại liệu quả kinh tế, hàng năm phải tiêm phòng định kỳ cho trâu, bò để phòng chống dịch bệnh, nhất là các bệnh thường xảy ra như nhiệt thán, tụ huyết trùng, lở mồm long móng... Mùa đông giá rét ông dùng vải bạt quây kín chuồng trại, tránh gió lùa, không thả trâu, bò trong những ngày mưa, giá rét, khi trời hửng nắng mới thả cho đi ăn cỏ. Mỗi tuần 2 lần, gia đình ông Hiến chở nước khoáng nóng từ dưới chân núi lên cho trâu, bò uống nên đàn gia súc của gia đình ông không bị các bệnh vể đường ruột, phát triển tốt:“Khi trời mưa rét thì cắt cỏ cho trâu bò ăn, tuyệt đối không thả ra ngoài. Dù ngày mưa hay ngày nắng, cứ đến tối là phải lùa trâu, bò về chuồng.”

Hưởng ứng phong trào trồng cây, gây rừng, năm 1991 gia đình ông Hiến tham gia trồng 3 héc ta cây Tếch, đến nay đã cho khai thác. Cùng với đó, ông đào ao thả cá, mỗi năm thu về khoảng 6 tạ cá. Gia đình ông còn khai hoang hơn 1 héc ta ruộng cấy 2 vụ lúa, mỗi năm thu hoạch khoảng 16 tấn thóc, thu được gần 120 triệu đồng. Từ việc chăn nuôi gia súc, nuôi trồng thuỷ sản, trồng lúa 2 vụ,  trừ chi phí mỗi năm gia đình ông thu về hơn 500 triệu đồng, xây được căn nhà sàn 2 tầng khang trang có đầy đủ tiện nghi phục vụ cuộc sống...

Thoát nghèo, vươn lên khá giàu, ông Hiến không quên giúp đỡ những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, thiếu vốn sản xuất. Đơn cử như các hộ gia đình ông Cà Văn Hoán, gia đình chị Lò Thị Chiến, anh Lò Văn Diên, Lò Văn Liên ở bản Mường Pia, xã Chiềng Hoa được ông Hiến giúp đỡ giống, vốn, kinh nghiệm sản xuất chăn nuôi  giờ đã vượt qua đói nghèo. Ông Cà Văn Hoán, ở bản Mường Pia và anh Cà Văn Sanh, ở bản Chông, xã Chiềng Hoa, huyện Mường La, tỉnh Sơn La cho biết:“ Ông Hiến thấy ai khó khăn đều hỗ trợ. Nhờ có ông Hiến giúp nên gia đình tôi mới được như ngày hôm nay, kinh tế ổn định, con cái được học hành đến nơi, đến chốn. Đến nay tôi cũng đã trả lại số vốn vay của ông Hiến để ông còn giúp người khác còn khó khăn.”

"Vợ chồng anh Hiến làm kinh tế từ việc chăn nuôi gia súc. Từ chăn nuôi trâu, bò gia đình anh đã hỗ trợ con giống cho các gia đình hoàn cảnh khó khăn do thiếu vốn làm ăn, tạo thêm việc làm, có thêm thu nhập cho gia đình."

Ông Lò Văn Hiến thật xứng đáng với cái tên trìu mến mà bà con bản trên, xóm dưới thường gọi "Cựu chiến binh của bản Mường"./.