Vel bhươl du lịch Tà Lang, chr’val Bhalêê, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ắt truíh c’lâng Hồ Chí Minh ma bhưy chr’nắp. Đhị đâu dzợ zư đợc bấc c’léh bh’rợ văn hoá Cơ Tu chr’nắp cơnh: bh’rợ lêy bhrợ, chi ớh p’cắh zâp râu tr’coọ xa nưl ty chr’nắp, bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh... Ta mooi chô ooy đâu dzợ bơơn lêy zâp bh’rợ tr’mung zâp t’ngay âng đhanuôr, đh’rứah lâng đhanuôr lướt bơơn bhơi r’véh, đêếh a’băng, bơơn a’xiu, lêy zêệ bhrợ zâp râu ch’na đh’nắh âng đhanuôr cóh đâu. Anoo A Lăng Mít, cóh vel Tà Lang, chr’val Bhalêê, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: Pr’ắt tr’mung âng đhanuôr Cơ Tu bêl ahay nắc mưy bhrợ ha rêê, ting ặt ha ul đha rứt. C’moo 2018, anoo A Lăng Mít vêy bơơn Nhà nước zooi đoọng 40 ực đồng, pr’loọng đông vặ pa xoọng đoọng bhrợ pa liêm đông, bhrợ ting bh’rợ du lịch Homestay. Anoo A Lăng Mít moon, tơợ bêl bhrợ du lịch, pr’ắt tr’mung pr’loọng đông ta clơ liêm lấh mơ: “Bêl ta mooi chô chi ớh đhanuôr bhui har bhlâng, đông zi vêy 160 ta mooi chô pấh ặt. Ting t’ngay ting pa dưr pa xớc du lịch vel bhươl. Ta mooi chô ooy đâu nắc zêệ đoọng apêê cha cha, đhanuôr cóh vel đông cung vêy ting zooi. Bêl ahay bhrợ ha rêê cung cắh zâp cha, xoọc đâu bhrợ du lịch z’zăng lấh mơ.”

Vel bhươl du lịch Tà Lang bơơn Viện pa dưr pa xớc châu Á, Dự án Trường Sơn Xanh, Cơ quan pa dưr pa xớc Hoa Kỳ lâng Hội Du lịch Việt Nam zooi đoọng, ơy đoọng đhanuôr lêy bhrợ pa dưr lâng đương hơnh déh ta mooi tơợ c’moo 2019. T’coóh Pơ Loong Liên, Chủ tịch UBND chr’val Bhalêê, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: Tơợ bêl bhrợ du lịch, đhanuôr Cơ Tu cóh đâu năl liêm ghít lấh mơ đắh bhiệc zư lêy môi trường. Vel đông cung ơy k’rong bhrợ pa dưr Gươl t’mêê, bhrợ pa dưr zâp tổ dịch vụ ch’na đh’nắh ty chr’nắp, bhrợ pa dưr bh’rợ taanh dzặc, taanh n’đoóh a’doóh lâng zâp c’bhúh apêê bhrợ bh’noóch, prá pr’ma, ba boóch... âng manứih Cơ Tu: “Bêl ahay moon zr’nựm pr’ắt tr’mung âng đhanuôr dzợ zr’nắh k’đhạp, đợ mơ pr’loọng đha rứt dzợ bấc, đhanuôr g’nưm ooy bhrợ ha rêê, zên pa chô cắh têêm ngăn, bhrợ ma muúch. Tơợ bêl vêy du lịch pr’ắt tr’mung đhanuôr vêy tr’xăl liêm choom. Đhanuôr năl ghít đắh bhiệc bhrợ du lịch, ting pấh lêy zêệ bhrợ, t’nơớt chi ớh chiing cha gâr t’pấh ta mooi chô pấh lêy bấc lấh. Vêy bấc râu k’rang lêy âng cấp piing.”

T’coóh A Rất Blúi, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: Xang bêl pr’lúh Covid-19 bơơn lêy cha mêết, đợ mơ ta mooi chô pấh lêy chi ớh ooy Tây Giang dưr bấc cớ. Ta mooi chô ooy đâu lêy cha mêết cóh vel Tà Lang; lưm lêy crâng H’nguôih, crâng crệê dzrang, crâng pô na nuục... T’coóh A Rất Blúi moon, vel đông xoọc pazưm k’rong bhrợ pa dưr c’lâng c’tốch, bhrợ t’mêê zâp pr’đươi pr’dua du lịch đoọng t’pấh ta mooi: “Đợ mơ ta mooi chô pấh lêy zâp đhị du lịch ting bấc, du lịch lêy bhrợ pazưm lâng vel đông, pa zưm lâng apêê pa bhrợ đhị đêếc, lấh mơ nắc apêê đha đhâm c’moor cắh ơy vêy bhiệc bhrợ đoọng pa dưr dal c’năl bh’rợ zư lêy pr’hoọm văn hoá âng đay, zư lêy đhị ắt ma mung t’viêng liêm, áih. Lâng bhrợ pr’đơợ đoọng c’bhúh p’niên lâng zâp pr’loọng đông doọ lướt pa bhrợ ch’ngai, choom pa bhrợ đhị đêếc. Tơợ zâp pr’đươi pr’dua âng vel đông đoọng bhrợ ha ta mooi lâng bhrợ pa chô zên ha pr’loọng đông liêm choom lấh.”

Tỉnh Quảng Nam xoọc xay bhrợ bh’rợ “Zooi padưr pa xớc du lịch k’coong ch’ngai tước c’moo 2025”, t’bhlâng tước c’moo 2025, zâp chr’hoong k’coong ch’ngai hơnh déh 600 r’bhâu g’lúh ta mooi chô lêy chi ớh zâp c’moo; pa chô tơợ du lịch bơơn k’dâng 1,2 tỷ đồng, bhrợ đoọng bhiệc bhrợ ha 4.500 apêê pa bhrợ. T’coóh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đoọng năl: “Đắh pa dưr du lịch k’coong ch’ngai, azi ơy t’pấh doanh nghiệp k’rong bhrợ đắh du lịch ting cr’noọ bh’rợ 5 sao cóh zr’lụ Đông Giang. XoỌc đâu t’bhlâng pa dưr pa xớc zâp đhị vel đông lơơng vêy đhr’năng bhrợ du lịch liêm choom lấh mơ. Pa đhang moon cơnh Tây Giang, zr’lụ Tây âng chr’hoong Đại Lộc, Nam Giang, Bắc Trà My... choom dưr váih zr’lụ liêm choom lêy bhrợ du lịch ga mắc chr’nắp chô ặt cóh vel bhươl. Cr’chăl nâu, ahêê lêy pazưm moon pa choom đoọng zâp HTX, zâp doanh nghiệp lêy bhrợ đh’rứah lâng zâp pr’loọng đông đoọng váih zâp bh’rợ du lịch nông nghiệp hữu cơ, du lịch vel bhươl, pazưm lâng văn hoá vel đông âng đhanuôr acoon cóh k’coong ch’ngai./.”

 Đồng bào Cơ Tu Quảng Nam làm du lịch homestay

Mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng tại vùng miền núi của tỉnh Quảng Nam đang ngày càng trở nên hấp dẫn, thu hút khách du lịch tới tham quan trải nghiệm. Qua đó, góp phần cải thiện sinh kế, nâng cao thu nhập cho  đồng bào nơi đây.

Làng du lịch cộng đồng Tà Lang, xã Bhalêê huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nằm trên trục đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Nơi đây còn lưu giữ nhiều dấu ấn văn hoá Cơ Tu đặc sắc như: nghề chế tác, trình diễn các loại nhạc cụ độc đáo, nghề dệt thổ cẩm truyền thống…Du khách tới đây còn được trải nghiệm các hoạt động sinh hoạt thường ngày của bà con, cùng người dân lên rừng hái rau, bẻ măng, xuống suối bắt cá, tự tay sơ chế những món ăn truyền thống của đồng bào. Anh A Lăng Mít, ở thôn Tà Lang, xã Bhalêê, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Cuộc sống của đồng bào Cơ Tu trước đây phụ thuộc chính vào nương rẫy nên cái nghèo, cái đói cứ đeo bám.  Năm 2018, anh A Lăng Mít được Nhà nước hỗ trợ 40 triệu đồng, gia đình vay mượn thêm để cải tạo lại ngôi nhà làm mô hình du lịch homestay. Anh Alăng Mít khoe, từ khi làm du lịch, cuộc sống gia đình anh khấm khá hơn: “Thời gian khách đến bà con rất vui mừng, nhà tôi có 160 khách tới lưu trú rồi. Ngày càng phát triển du lịch cộng đồng bà con cũng đỡ. Khách đến có nấu ăn cho khách, bà con trong làng đỡ. Trước đây làm rẫy mà mất mùa thì không có ăn, nay làm du lịch cuộc sống đỡ hơn.”

Láng du lịch sinh thái cộng đồng Tà Lang được Viện Phát triển châu Á, Dự án Trường Sơn xanh, Cơ quan phát triển Hoa Kỳ và Hội Du lịch Việt Nam hỗ trợ, chính thức bàn giao cho cộng đồng khai thác và phục vụ du khách năm 2019. Ông Pơ Lang Liên, Chủ tịch UBND xã Bhalêê, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Từ khi làm du lịch, đồng bào Cơ Tu nơi đây ý thức hơn việc bảo vệ môi trường. Địa phương cũng đã đầu tư xây dựng Gươl mới, thành lập các tổ dịch vụ ẩm thực truyền thống, khôi phục nghề đan lát, dệt thổ cẩm và các đội hát Lý, nói Lý, hát giao duyên… của người Cơ Tu: “Trước đây nói chung đời sống của bà con còn khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn chiếm ở mức cao, bà con chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, thu nhập không ổn định, canh tác còn manh mún. Từ khi có du lịch đời sồng bà con có thay đổi hẳn. Bà con nhận thức được về vấn đề du lịch  tham gia ẩm thực, múa cồng chiêng nhằm thu hút du lịch về ngày càng đông. Cũng nhờ sự quan tâm của cấp trên.”

Ông Arất Blúi, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Sau khi dịch bệnh Covid-19 được kiểm soát, lượng khách du lịch đến Tây Giang tăng trở lại. Khách đến chủ yếu tham quan, trải nghiệm Làng du lịch cộng đồng Tà Lang; thăm rừng Pơ mu, rừng lim, rừng hoa đỗ Quyên cổ…Ông Arất Blúi cho rằng, địa phương đang tập trung đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, dịch vụ, làm mới sản phẩm du lịch để thu hút du khách: “Lượng khách đối với các điểm du lịch tứng bước nâng lên, du lịch nói chung và du lịch cộng đồng, thứ nhất gắn với bản địa, gắn với lao động tại chỗ, nhất là thanh thiếu niên mà chưa có việc làm để nâng cao nhận thức để bảo vệ bản sắc văn hoá đặc trưng của mình, bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp. Đồng thời, tạo cho lực lượng trẻ và các hộ gia đình không đi lao động xa, có thể lao động tại chỗ. Từ các sản phẩm của địa phương để phục vụ cho du khách và tạo thu nhập cho gia đình của họ tốt hơn.”

Tỉnh Quảng Nam đang triển khai Đề án “Hỗ trợ phát triển du lịch miền núi đến năm 2025”, phấn đấu đến năm 2025, các huyện miền núi đón 600.000 lượt khách du lịch mỗi năm; thu nhập từ du lịch đạt khoảng 1,2 tỷ đồng, tạo việc làm trực tiếp cho 4.500 lao động. Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết: “Về phát triển du lịch khu vực miền núi, chúng tôi đã thu hút doanh nghiệp đầu tư về du lịch tiêu chuẩn 5 sao ở khu vực Đông Giang. Giờ tiếp tục phát triển các địa bàn khác có khả năng khai thác du lịch tốt nữa. Ví dụ Tây Giang, vùng Tây của huyện Đại Lộc, Nam Giang, Bắc Trà My…hoàn toàn trở thành khu vực tiềm năng khai thác du lịch lớn về sinh thái về nghỉ dưỡng. Bên cạnh đó, chúng ta phải tập trung hướng dẫn cho các HTX, các doanh nghiệp khởi nghiệp cùng với các hộ gia đình để hình thành các loại hình du lịch nông nghiệp hữu cơ, du lịch sinh thái, du lịch gắn với văn hoá bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số miền núi./.”