K’nặ 10 c’moo bhrợ têng, rau liêm choom lâng chr’năp âng atao nhâm mâng zooi pr’ăt tr’mông âng đhanuôr k’bhộ ngăn lâh mơ, bâc pr’loọng đong bơơn t’bil lơi đharựt, choh đong t’mêê, câl xe. Chính quyền lâng doanh nghiệp xoọc đh’rưah lâng đhanuôr đoọng tơơm atạo dưr vaih tơơm bhrợ cha nhâm mâng lâh mơ ha zr’lụ k’tiêc gooh griing n’nâu.

Năc muy coh pazêng pr’loọng đong l’lăm xăl lâh 1,5 héc ta đhăm choh abhoo căh lâh liêm năc choh atao tơợ c’moo 2016, tươc nâu cơy pr’loọng đong t’cooh Rmah Bun (đhanuôr Jarai, cr’noon Kte, chr’val Ia Hrú, tỉnh Gia Lai) năc bhrợ t’bhưah đhăm choh atao tươc 7 héc ta. Ađoo xay truih tơơm atao ng’choh ba buôn, chăt vaih liêm coh đhăm k’tiêc tr’clai lâng chuah, đhâl gooh griing coh da ding n’đăh Nam âng tỉnh. Ha dang zư lêy liêm, đợ bấc năc tơợ 90 - 100 tấn muy héc ta coh muy hân noo. Lâng đợ zên pa câl tơợ 900 r’bhâu tươc 1,1 ức đồng muy tấn, xang bêl pác lơi zên đươi dua, zập héc ta năc dzợ bơơn zên lãi tơợ 50 - 60 ức đồng, bâc lâh mơ lâng ng’choh abhoo, arong căh cậ atuông. T’cooh Rmah Bun xay truih ooy bh’rợ choh atao lâng cr’noọ bh’rợ bhrợ t’bhưah ha rêê atao coh cr’chăl ha y:“Choh abhoo, arong rau bơơn pay pa chô căh mơ, ha dzợ atao năc crêê lâng k’tiêc, rau bơơn pay pa chô bâc lâh mơ. Coh chr’val HBông ty, căh ng’choh atao năc căh vêy chr’noh hân noo đơ crêê. C’moo đâu pac lơi đợ zên đươi dua bêl bhrợ têng, pr’loọng đong zi dzợ bơơn zên lãi k’dâng 450 ức đồng. Coh c’moo ha y, pr’loọng đong zi nhăn vặ p’xoọng tơợ 3 -4 héc ta đoọng bhrợ t’bhưah năc zên dzợ ta bhúch, rơơm Nhà nước đoọng vặ t’đui đoọng căh cậ zooi ting tơợ xa nay bh’rợ 1719 zên pa xiêr đharựt đoọng câl m’ma, phân bón pa dưr pr’ăt tr’mông tơợ tơơm atao.”

Đăn đhị ha rêê 7 héc ta âng t’cooh Rmah Bun năc ha rêê atao bhưah 4 héc ta âng pr’loọng đong t’cooh Ksor Bớt (đhanuôr Jarai) coh cr’noon Ia Sa, chr’val Ia Hrú, tỉnh Gia Lai. T’cooh Ksor Bớt xay truih đươi k’nặ 10 c’moo choh tơơm atao, pr’loọng đong đoo bơơn choh đong chr’năp lâh 1 tỷ đồng, câl xe máy, pr’đươi đươi coh đong lâng băn par k’coon cha học liêm choom. Hân noo atao n’nâu, pr’loọng đong bơơn zên lãi k’dâng 250 ức đồng; ađoo xay moon đơc năc vặ p’xoọng k’tiêc đoọng bhrợ t’bhưah đhăm choh, pa dưr kinh tế.“Tơợ choh atao năc bơơn choh đong, băn 6 cha năc k’coon học liêm choom, bơơn k’diic k’điêl đoọng ha apêê đoo. Đhr’nong đong n’nâu chr’năp lâh 1 tỷ n’nâu năc loon u xang bêl tước Tết đoọng loon hơnh deh hân noo ha pruốt. Zập rau zêng đươi tơợ tơơm atao. Coh hân noo n’tôh công nhăn vặ p’xoọng k’tiêc đoọng t’bhưah đhăm choh atao, năc zên dzợ ta bhúch, rơơm Nhà nước vêy đợ zên vặ t’đui đoọng. Vên zên, đhanuôr năc bơơn pa dưr pr’ăt tr’mông, doọ dzợ ăt lâng đhr’năng ha ul, đharựt.”

Ting cơnh p’căn Đinh Thị Hoan, Phó Chủ tịch UBND chr’val Ia Hrú, pr’ăt tr’mông đhanuôr coh zr’lụ n’đăh Nam tỉnh Gia Lai dzợ bâc rau zr’năh k’đhap tu k’tiêc k’bunh gooh griing, plêệng k’tiêc ta luôn vaih p’răng puyh. Hân đhơ cơnh đêêc, zr’lụ chr’val HBông ty năc dưr vaih rau liêm choom bêl xăl tơơm chr’noh m’bứi t’ngay tơợ abhoo, arong, atuông năc choh atao. Đươi vêy cơnh đêêc, k’dâng 1.000 pr’loọng đong đhanuôr choh tơơm atao năc vêy pr’ăt tr’mông k’bhộ ngăn, năc doọ dzợ vêy pr’loọng đong đharựt. Chr’val k’rong đh’rưah lâng doanh nghiệp atao đương ch’mêệt lêy đhăm k’tiêc crêê cơnh đoọng xăl p’xoọng; ting n’năc k’rong pazêng zên vặ t’đui đoọng căh cậ chính sách pa xiêr đharựt zooi đhanuôr k’rong ooy bh’rợ pa bhrợ, pa bhlâng năc lâng tơơm atao. P’căn Đinh Thị Hoan prá xay:“Lâng zên vặ 1719 năc zooi pr’loọng đong đhanuôr acoon coh, ha dang pazêng pr’loọng đong choh atao kiêng vặ zên, UBND chr’val bhrợ bh’rợ zooi câl m’ma atao lâng phân bón. Azi năc ch’mêệt lêy zập pr’loọng đong, zập zr’lụ; ch’mêệt lêy cr’noọ kiêng đươi dua la lua ta nih, chr’val năc bhrợ bh’rợ pác đoọng zên vặ lâng pazêng zên ng’zooi đoọng nhâm mâng quyền lợi ha zập pr’loọng đong.”

Tơơm atao ơy xay p’căh rau liêm choom ooy kinh tế ghít bhlâng coh đhăm k’tiêc tr’clai lâng chuah, đhâl gooh gooi, zooi pr’loọng đong lâh 1.000 pr’loọng đhanuôr acoon coh đhị Gia Lai t’bhlâng t’bil lơi đharựt. Pazêng đhr’nong đong t’mêê, pr’ăt tr’mông ting t’ngay k’bhộ ngăn năc rau xay p’căh rau tr’xăl coh Ia Hrú nâu cơy. Bêl đhanuôr t’bhlâng, doanh nghiệp zooi đh’rưah lâng chính quyền zooi crêê cơnh xa nay, tơơm atao căh muy crêê lâng k’tiêc ting n’năc bhrợ t’vaih bh’rợ bhrợ cha nhâm mâng. Pa têệt pr’đơợ n’nâu, pazêng hân noo atao la liêm coh zr’lụ đhanuôr acoon coh Gia Lai năc dzợ dưr vaih coh đanh đươnh./.

NHỮNG VỤ MÍA NGỌT TRÊN NỀN ĐẤT KHÔ CẰN Ở VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ GIA LAI

Trên vùng đất sỏi pha cát khô cằn ở xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai (trước là xã HBông, huyện Chư Sê, Gia Lai), hơn 1.000 hộ dân chủ yếu là bà con Jarai đã mạnh dạn chuyển từ ngô, sắn, đậu sang trồng mía. Gần 10 năm gắn bó, năng suất và giá mía ổn định giúp đời sống bà con khấm khá lên, nhiều gia đình thoát nghèo, xây được nhà, sắm được xe. Chính quyền và doanh nghiệp đang tiếp tục đồng hành để cây mía trở thành sinh kế bền vững hơn cho vùng đất khô cằn này.

Là một trong những hộ tiên phong chuyển đổi hơn 1,5 ha ngô kém hiệu quả sang trồng mía từ năm 2016, đến nay gia đình ông Rmah Bun (dân tộc Jarai, làng Kte, xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai) đã mở rộng diện tích mía lên 7 ha. Ông cho biết cây mía dễ trồng, rất hợp với đất pha cát, sỏi khô cằn ở vùng đồi phía Nam tỉnh. Nếu chăm sóc tốt, năng suất đạt 90 – 100 tấn/ha/vụ. Với giá bao tiêu 900 nghìn đến 1,1 triệu đồng/tấn, sau khi trừ chi phí, mỗi ha lãi 50 – 60 triệu đồng, vượt trội so với trồng ngô, sắn hay đậu. Ông Rmah Bun chia sẻ về hành trình gắn bó với cây mía và kế hoạch mở rộng quy mô rẫy mía trong thời gian tới.“Trồng bắp, sắn lời chẳng bao nhiêu, còn mía thì hợp đất, cho thu nhập cao hơn. Ở khu vực xã HBông cũ, không trồng mía chắc khó có cây nào hợp hơn. Năm nay trừ chi phí, nhà tôi lãi khoảng 450 triệu đồng. Sang năm, gia đình dự định thuê thêm 3–4 ha để mở rộng nhưng vốn còn thiếu, mong Nhà nước cho vay ưu đãi hoặc hỗ trợ từ chương trình 1719 vốn giảm nghèo để mua giống, phân bón phát triển kinh tế từ cây mía.”

Nằm cạnh rẫy mía 7 ha của ông Rmah Bun là vườn mía rộng 4 ha của gia đình ông Ksor Bớt (dân tộc Jarai) ở thôn Ia Sa, xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai. Ông Ksor Bớt tâm sự nhờ gần 10 năm gắn bó với cây mía, gia đình ông đã xây được ngôi nhà hơn 1 tỷ đồng, sắm xe máy, đồ dùng sinh hoạt và nuôi các con ăn học trưởng thành. Vụ mía này, gia đình lãi khoảng 250 triệu đồng; ông dự tính tiếp tục thuê thêm đất để mở rộng sản xuất, phát triển kinh tế.“Từ trồng mía mà xây được nhà, nuôi 6 con ăn học trưởng thành, dựng vợ gả chồng. Ngôi nhà hơn 1 tỷ này Tết sẽ kịp hoàn thiện để đón Xuân. Tất cả đều nhờ cây mía. Vụ tới cũng tính thuê thêm đất trồng mía, nhưng vốn còn thiếu, mong Nhà nước có khoản vay ưu đãi hỗ trợ. Có vốn, bà con sẽ phát triển được kinh tế, không còn nghèo nữa.”

Xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai được hợp nhất từ các xã Ia Dreng, Ia Rong, HBông (huyện Chư Pưh) và Ia Hrú (huyện Chư Sê), dân số hơn 37.100 người; trong đó dân tộc thiểu số chiếm trên 64%, tỷ lệ hộ nghèo gần 16%. Ông Đỗ Văn Hoà, Trạm trưởng phụ trách vùng nguyên liệu của Công ty Cổ phần Nông nghiệp Agris Gia Lai thông tin, từ năm 2016 doanh nghiệp đã liên kết với hơn 1.000 hộ dân ở xã Ia Hrú trồng gần 2.900 ha mía nguyên liệu. Để hỗ trợ bà con yên tâm gắn bó với cây mía, công ty triển khai nhiều chính sách hỗ trợ từ giống, phân bón, nhân công thu hoạch đến việc duy trì mức giá thu mua ổn định. Ông Đỗ Văn Hoà nói:“Ngoài các chương trình hỗ trợ vốn, công ty đang thu mua với giá tối thiểu 1 triệu đồng/tấn trong 3 vụ tới. Nhà máy cũng điều tiết nhân công thu hoạch, bố trí xe vào tận rẫy thu mua, bà con chỉ cần ra ruộng theo dõi. Chúng tôi sẽ phối hợp chính quyền vận động người dân, nhất là bà con đồng bào, tham gia trồng mía để phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo.”

Theo bà Đinh Thị Hoan, Phó Chủ tịch UBND xã Ia Hrú, đời sống bà con ở khu vực phía Nam tỉnh Gia Lai còn nhiều khó khăn do đất đai cằn cỗi, khí hậu khô nóng. Tuy vậy, khu vực thuộc xã HBông cũ lại nổi lên như một điểm sáng khi mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng ngắn ngày từ ngô, sắn, đậu sang trồng mía. Nhờ đó, khoảng 1.000 hộ gắn bó với cây mía đã có cuộc sống khá giả, gần như không còn hộ nghèo. Xã đang phối hợp với doanh nghiệp mía đường rà soát quỹ đất phù hợp để chuyển đổi thêm; đồng thời huy động các nguồn vay ưu đãi hoặc chính sách giảm nghèo hỗ trợ bà con đầu tư sản xuất, nhất là với cây mía. Bà Đinh Thị Hoan cho biết:“Đối với nguồn vốn 1719 hỗ trợ hộ đồng bào dân tộc thiểu số, nếu các gia đình sản xuất mía có nhu cầu, UBND xã sẽ xây dựng kế hoạch hỗ trợ mua giống mía và phân bón. Chúng tôi sẽ rà soát kỹ từng hộ, từng khu vực; khi xác định nhu cầu thực sự, xã sẽ triển khai phân bổ vốn và các nguồn hỗ trợ để đảm bảo quyền lợi cho từng gia đình.”

Cây mía đã chứng minh hiệu quả kinh tế rõ rệt trên vùng đất sỏi pha cát khô cằn, giúp hơn 1.000 hộ dân tộc thiểu số ở Gia Lai vươn lên thoát nghèo. Những ngôi nhà mới, cuộc sống ngày càng sung túc hơn là minh chứng cho sự đổi thay ở Ia Hrú hôm nay. Khi người dân quyết tâm, doanh nghiệp đồng hành và chính quyền hỗ trợ đúng hướng, cây mía không chỉ hợp đất mà còn mở ra sinh kế bền vững. Tiếp đà này, những vụ mía ngọt ở vùng dân tộc thiểu số Gia Lai sẽ còn được nối dài mãi mãi./.