Pleng k’tiêc coh x’rịa c’moo năc cha kêệt, ra ngooh, Zung k’ruung Vầu pa têệt chr’val Ba, Tư âng chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vêy đhr’năng dưr ha rập năc vêy ta groong, acoon c’lâng lướt chô t’mêê vêy ta bhậ bhrợ năc công crêê đác tuh đơơng p’loong. Căh vêy c’lâng lướt, lâh 1 c’xêê n’nâu, apêê y, bác sĩ Trạm Y tế chr’val Ba năc chang tọm đác lướt pa bhrợ. K’đhap bhlâng năc bh’rợ đơơng âng, trôông dzâc manuyh jeh k’ăy coh hân noo đhí boo, tuh bhlong. Y sĩ Nguyễn Thị Thu Hà, Trạm Y tế chr’val Ba hay bhlâng đhr’năng m’pâng ha dum, pleng boo ngân căh dzợ cơnh, tọm đác dưr ga măc, hooi hor, manuyh bhrợ bh’rợ y tế lướt l’lăm dzool c’lâng đoọng du kích chr’val bhặ manuyh k’ăy chang tọm đác đơơng cấp cứu. Zr’năh k’đhap cơnh đêêc năc đoo bêl k’noọ tước ooy bh’rợ trôông dzấc manuyh năc amoó Hà lâng apêê n’lơơng ha vil lứch pazêng râu zr’năh k’đhap coh zập t’ngay:“Zung lâh tr’đeh năc azi chang đác lướt pa bhrợ. Bơr pêê t’ngay ahay đác nong, hooi hor vêy cơnh choom p’loong, azi năc dzoóc căh cóp mót tuih zung. C’lâng p’rang căh choom ng’lướt chô, manuyh jeh k’ăy tươc ooy trạm pa dưah zíh, vaih râu căh liêm crêê ooy pr’ăt tr’mông âng manuyh jeh k’ăy.”

Bác sĩ Phạm Thị Kim Bằng, Trưởng Trạm Y tế chr’val Ba xay moon, mơ 6 cán bộ, manuyh pa bhrợ âng Trạm bhrợ bh’rợ khám, pa dưah đh’reh cr’ăy đoọng ha lâh 600 pr’loọng đong đhanuôr coh 2 chr’val Ba lâng Tư âng chr’hoong Đông Giang. Tr’nơơp c’moo đâu, 2 cha năc ơy nhăn chô pa bhrợ ooy xuôi tu cơnh đêêc Trạm dzợ 4 cha năc hơơ ặ, bhrợ têng pazêng bh’rợ tr’nêng tơợ khám, pa dưah đh’reh cr’ăy tươc ooy bh’rợ cấp cứu, ih pa dưah băng bhrêy, n’niên k’coon… Xoọc đâu, xoọc coh cr’chăl bha lâng âng pr’luh k’hiir siêu vi lâng k’hiir ploh aham, đợ manuyh jeh k’ăy dưr bấc lâh mơ, vêy t’ngay tước lâh 40 cha năc, năc bhrợ ha manuyh bhrợ y tế nhưh nhêện pa bhlâng. Bác sĩ Phạm Thị Kim Bằng xay moon, bh’rợ apêê y bác sĩ pa bhrợ lâh ca năc êêh dzợ râu bh’rợ đơ chrih coh Trạm Y tế n’nâu:“Manuyh bhrợ bh’rợ Y tế âng zi năc dzợ mơ 4 cha năc hơơ ặ, pa bhrợ zr’năh k’đhap pa bhlâng, trực ha dum năc trực tr’bơr cha năc, ha dang căh năc căh loon bh’rợ tr’nêng. Trạm Y tế da ding k’coong c’lâng p’rang lướt chô zr’năh k’đhap, năc pazêng bh’rợ tr’nêng zêng ađay bhrợ têng. Ơy xay moon lâng apêê t’cooh xa nay năc apêê đoo moon coh c’moo ahay manuyh bhrợ bh’rợ y tế nhăn lướt pa bhrợ ooy lơơng công bấc. Xoọc đâu, Trung tâm ta bhúch manuyh pa bhrợ bấc pa bhlâng. Coh da ding k’coong pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap năc apêê ađhi anoo công căh lâh kiêng pa bhrợ. Xay bhrợ bấc năc ooy chế độ t’đui đoọng năc căh vêy. Azi pa bhrợ lâh 10 c’moo zên lương đhiệp 5 ức đồng tươc 5,5 ức đồng, năc căh zập đươi dua coh pr’ắt tr’mông.”

Pazêng manuyh bhrợ bh’rợ y tế coh da ding k’coong năc zêng manuyh tơợ xuôi. Bấc apêê đoo ơy ăt mamông coh đhr’năng 2 vel đong. Cơnh đhr’năng âng ađoo điều dưỡng Nguyễn Thị Hương Thảo, Trung tâm Y tế chr’hoong Đông Giang năc muy coh pazêng apêê cơnh đêêc. Pr’loọng đong Thảo coh chr’hoong Đại Lộc, tu c’lâng lướt chô zr’năh k’đhap lâng bh’rợ tr’nêng zập t’ngay pa bhlâng bấc năc lâh 10 c’moo n’nâu năc bêl tươc x’rịa tuần Thảo vêy bơơn chô lum lêy k’diic lâng k’coon pân juyh k’tứi 1 chu. Coh cr’chăl bha lâng âng pr’luh cr’ăy, vêy bêl prang c’xêê, vêy cơnh cậ bơr pêê c’xêê ađoo vêy bơơn chô ooy đong:“Bh’rợ tr’nêng coh Trung tâm Y tế chr’hoong Đông Giang bấc pa bhlâng, ha dợ zên lương nắc m’bứi, chính sách nhà nước t’đui đoọng năc dzợ m’bứi. Rơơm kiêng cấp coh m’piing vêy bh’rợ t’đui đoọng ha pazêng cán bộ y tế coh zr’lụ ch’ngai bha dăh cơnh azi đoọng azi têêm loom ắt pa bhrợ.”

Bh’rợ tr’nêng âng manuyh bhrợ bh’rợ y tế ơy tỵ zr’năh k’đhap, lâng y tế da ding k’coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh năc zr’năh k’đhap lâh mơ. Pa bhlâng, xang 2 c’moo pr’luh cr’ăy Covid-19, ting t’ngay vêy bấc manuyh nhăn chô pa bhrợ coh xuôi, vêy cơnh cậ lơi bh’rợ tr’nêng bhrợ ha đhr’năng manuyh bhrợ bh’rợ y tế coh zr’lụ da ding k’coong ta bhúch lâh mơ. Bác sĩ Lê Thị Quyết, Giám đốc Trung tâm Y tế chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, đơn vị t’mêê p’xoọng muy bơr apêê mọt biên chế năc pa châng lâng râu la lua cậ năc công căh ơy crêê cơnh cr’noọ xa nay:“T’piing lâng biên chế pazao đoọng năc zập ha dợ t’piing lâng bh’rợ tr’nêng năc biên chế dzợ pa bhlâng m’bứi năc manuyh pa bhrợ căh zập. Vêy muy chính sách năc atôh t’đui đoọng ha ngành y tế, đoọng cán bộ y tế, pa bhlâng lâng pazêng bệnh viện da ding k’coong cơnh đâu.”

Bh’rợ tr’nêng ha lêệng ha dợ chế độ t’đui đoọng căh ơy crêê cơnh năc râu tu bha lâng bhrợ đhr’năng apêê bhrợ bh’rợ y tế lơi bh’rợ tr’nêng bấc bhlâng coh bấc vel đong. Đhị tỉnh Quảng Nam, mơ 6 c’xêê tr’nơơp c’moo đâu năc vêy k’nặ 50 cha năc manuyh bhrợ bh’rợ y tế nhăn đhêy pa bhrợ. Coh zr’lụ da ding k’coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh, đợ apêê y, bác sĩ nhăn chô ooy xuôi ting t’ngay bấc lâh mơ bhrợ ha bh’rợ zư lêy c’rơ coh zr’lụ đhanuôr acoon coh lum bấc râu zr’năh k’đhap. T’cooh Mai Văn Mười, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Quảng Nam xay moon, ngành t’mêê bhrợ thi tuyển viên chức đoọng ha ngành Y tế, bhr’lậ đhr’năng ta bhúch y, bác sĩ coh xoọc đâu:“Coh cr’chăl ahay, ngành công ơy bhrợ bh’rợ thi tuyển k’nặ 100 bác sĩ lâng bơr opêê ha riêng điều dưỡng, dược sĩ Đại học. Tỉnh Quảng Nam công ơy tr’lum pa hêl đhị noo lâng t’đui ooy đhr’năng âng vel đong năc đoọng manuyh pa bhrợ crêê cơnh. T’cooh xa nay pazêng chr’hoong da ding k’coong công k’rang tươc ooy bh’rợ t’vaih đhị ăt tớt, cha đăh đoọng ha manuyh pa bhrợ ắt ch’ngai. Ngành công xoọc p’căh ooy HĐND tỉnh k’đơơng t’pâh đoọng ha pazêng bệnh viện coh chr’hoong. Chr’năp bhlâng, coh da ding k’coong ngân sách Nhà nước ơy zooi chroót zên lương đoọng ha công chức, viên chức, manuyh pa bhrợ. Nâu cơy Quốc hội công ơy prá xay xang lâng apêê dự phòng lâng coh chr’val pa dzooc zên lương 100%.”

Chính quyền lâng ngành chức năng tỉnh Quảng Nam rơơm kiêng Nhà nước đơơh vêy cơ chế, chính sách tuyển đươi, t’đui đoọng crêê cơnh đoọng apêê bhrợ bh’rợ y tế tộ ắt pa bhrợ đanh đươnh, pa bhlâng năc apêê y, bác sĩ xoọc pa bhrợ coh zr’lụ ch’ngai bha dăh./.

Để thầy thuốc gắn bó với y tế vùng cao

          Tình trạng nhân viên y tế xin nghỉ việc đang diễn ra khá phổ biến ở hầu khắp các tỉnh, thành trên cả nước, từ đồng bằng đến miền núi, hải đảo xa xôi vì nhiều lý do. Tuy nhiên, trong khó khăn chung ấy vẫn còn những y, bác sĩ tâm huyết với nghề. Làm gì để giữ chân thầy thuốc vùng cao là nội dung bài viết “Để thầy thuốc gắn bó với y tế vùng cao” của PV Đài TNVN tại miền Trung

Tiết trời cuối năm rét lạnh. Cầu sông Vầu nối 2 xã Ba, Tư của huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam nguy cơ bị sập gãy phải rào đóng, con đường tạm vừa đắp xong cũng bị nước lũ cuốn trôi. Không có đường, hơn 1 tháng nay, các y, bác sĩ Trạm Y tế xã Ba phải lội suối đi làm. Khó nhất vẫn là việc vận chuyển, cấp cứu bệnh nhân trong mùa mưa bão. Y sĩ Nguyễn Thị Thu Hà,Trạm Y tế xã Ba nhớ mãi cảnh nửa đêm, trời mưa như trút, nước suối dâng cao, chảy xiết, nhân viên y tế đi trước rọi đèn để du kích xã cõng người băng suối đi cấp cứu. Vất vả, hiểm nguy nhưng cứ nghĩ đến việc cứu người là chị Hà và đồng nghiệp lại quên hết những gian truân thường ngày:“Cầu gãy nên chúng tôi phải lội suối đi làm. Mấy bữa nước lớn, chảy xiết có thể bị nước trôi, chúng tôi buộc phải leo hoặc chui qua cầu. Đường sá không lưu thông, bệnh nhân tới trạm cấp cứu chậm, tính mạng của bệnh nhân nguy hiểm hơn.”

          Bác sĩ Phạm Thị Kim Bằng, Trưởng Trạm Y tế xã Ba cho biết, chỉ có 6 cán bộ nhân viên Trạm đảm nhận việc khám, chữa bệnh cho hơn 600 hộ dân ở 2 xã Ba và Tư của huyện Đông Giang. Đầu năm nay, 2 nhân viên xin chuyển công tác về xuôi nên Trạm chỉ còn 4 người đảm nhận tất cả các công việc từ khám, chữa bệnh đến xử trí cấp cứu, may vá vết thương, sinh đẻ... Hiện, đang trong thời kỳ cao điểm sốt siêu vi và sốt xuất huyết, số ca bệnh tăng cao, có ngày lên tới hơn 40 bệnh, càng làm cho nhân viên y tế thêm quá tải. Bác sĩ Phạm Thị Kim Bằng chia sẻ, việc các y bác sĩ phải trực xuyên ca không còn là chuyện lạ ở Trạm y tế này:“Nhân viên  Y tế mình còn lại có 4 người  làm rất vất vả, trực đêm là phải trực đôi nếu không sẽ không  xử lý được công việc. Trạm Y tế miền núi đường sá cách trở nên tất cả công việc mình đều phải hết. Báo cáo với lãnh đạo rồi nhưng họ nói năm vừa qua nhân viên y tế chuyển công tác cũng rất nhiều. Hiện tại, Trung tâm thiếu người rất trầm trọng. Ở trên miền núi đời sống khó khăn nên anh em làm cũng nản. Làm nhiều nhưng hưởng về chế độ ưu đãi thì không có. Mấy em làm hơn 10 năm mà lương chỉ 5 triệu đến 5,5 triệu đồng nên không đủ sống.”

          Hầu hết nhân viên y tế ở miền núi là người đồng bằng. Không ít trong số họ nhiều năm liền sống cảnh 2 quê. Trường hợp của điều dưỡng Nguyễn Thị Hương Thảo, Trung tâm Y tế huyện Đông Giang là một trong số đó. Gia đình của Thảo ở huyện Đại Lộc, do điều kiện đi lại khó khăn và áp lực công việc hàng ngày nên hơn 10 năm nay chỉ đến cuối tuần Thảo mới về thăm chồng và con trai nhỏ 1 lần. Vào đợt cao điểm dịch bệnh, có khi cả tháng, thậm chí vài tháng chị mới về nhà:“Công việc ở Trung tâm Y tế huyện Đông Giang rất nhiều mà lương thì thấp, chính sách nhà nước ưu đãi còn hạn chế. Mong muốn cấp trên có sự ưu đãi đặc biệt cho các cán bộ y tế thuộc diện vùng sâu, vùng xa như chúng tôi để giữ chân nhân viên”

          Công việc của nhân viên y tế vốn đã khó, với y tế miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn khó khăn gấp bội. Đặc biệt, sau 2 năm dịch bệnh Covid-19, ngày càng nhiều người xin chuyển công tác về xuôi, thậm chí bỏ việc khiến cho bài toán nhân lực y tế vùng cao càng thiếu hụt. Bác sĩ Lê Thị Quyết, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, đơn vị vừa được bổ sung một số chỉ tiêu biên chế tuy nhiên so với thực tế thì vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu:“So với biên chế giao thì đủ nhưng so với công việc thì biên chế còn ít nên lực lượng không đảm bảo. Có một chính sách nào đó ưu tiên, ưu ái cho ngành y tế để cán bộ y tế yên tâm, đặc biệt đối với những bệnh viện miền núi như thế này.”

          Áp lực công việc căng thẳng trong khi chế độ đãi ngộ chưa tương xứng là nguyên nhân chính khiến tình trạng nhân viên y tế bỏ việc diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương. Tại tỉnh Quảng Nam, chỉ 6 tháng đầu năm nay đã có gần 50 nhân viên y tế xin nghỉ việc. Ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, số y, bác sĩ xin chuyển công tác về xuôi cũng ngày càng nhiều khiến cho công tác chăm sóc sức khỏe vùng đồng bào dân tộc thiểu số gặp nhiều khó khăn. Ông Mai Văn Mười, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Quảng Nam cho biết, ngành vừa tổ chức thi tuyển viên chức cho ngành Y tế, khắc phục tình trạng thiếu y, bác sĩ hiện nay:“Thời gian vừa rồi, ngành cũng đã tổ chức thi tuyển gần 100 bác sĩ và mấy trăm điều dưỡng, dược sĩ Đại học. Tỉnh Quảng Nam cũng đã gặp mặt động viên anh em và tùy tình hình của địa phương bố trí công việc hợp lý. Lãnh đạo các huyện miền núi cũng rất quan tâm đến việc bố trí chỗ ăn ở cho nhân việc ở xa. Ngành cũng đang trình HĐND tỉnh vấn đề hụt thu cho các bệnh viện tuyến huyện. Đặc biệt, ở miền núi ngân sách Nhà nước đã hỗ trợ chi trả lương cho công chức, viên chức, người lao động. Bây giờ Quốc hội cũng đã thông qua đối với hệ dự phòng và tuyến xã tăng lương 100%.”   

Chính quyền và ngành chức năng tỉnh Quảng Nam rất mong Nhà nước sớm có cơ chế, chính sách tuyển dụng, đãi ngộ thỏa đáng để giữ chân nhân viên y tế, đặc biệt là đội ngũ y, bác sĩ công tác ở vùng sâu, vùng xa./.