Đhr’nong đong n’loong xr’pợ tôn vêy ta bhrợ tơợ zên zooi đoọng âng xa nay bh’rợ 134 lâh muy zệt c’moo ahay, bêl ahay năc râu rơơm kiêng pa bhlâng âng diic điêl p’căn A Lăng Thị Điệp lâng bấc đhanuôr Cơ Tu coh cr’noon Tống Cói, chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Đươi đhr’nong đong n’nâu, pr’loọng đong p’căn Điệp z’lâh đhr’năng xoọc đâu đhị đâu, m’brương đhị tôh, năc t’bhlâng bhrợ cha. Hân đhơ cơnh đêêc, z’lâh bâc ơl hân noo boo, xơớt lâng râu crêê tước âng đhí boo, tuh bhlong, hr’lang hr’câh k’tiêc đhâl, tước nâu cơy đhr’nong đong cơnh cr’noọ cr’niêng n’năc năc dưr zir hư ngân pa bhlâng. Z’đâr n’loong âng đhr’nong đong zêng ma a uuh, k’muôr cha đanh đươnh năc căh dzợ lâh nhâm mâng, ting n’năc xr’pợ tôn ma tr’cluh ty đanh, tơr cluh bấc đhị năc đhr’năng ha rập âng đhr’nong đong n’nâu đhơ đhơ bêl. P’căn Điệp xay moon, đoo bêl boo ngân, đhí k’rơ, diic điêl k’coon năc tr’đơơng chêêc zr’lụ đoọng ắt g’đéch. P’căn A Lăng Thị Điệp moon, năc n’năl ắt coh đhr’nong đong zir hư cơnh đêêc năc căh liêm crêê, ha dợ lâng đhr’năng âng pr’loọng đong đoo coh xoọc đâu bhrợ đoọng zập cha ơy k’đhap, n’tơợ ooy bơơn zên đoọng bhrợ cớ đong ắt:“Đong n’nâu Nhà nước zooi bhrợ têng coh c’moo 2006, đong n’nâu ta bhrợ lâng n’loong đanh ặ, xoọc đâu zêng k’muôr cha. Zr’năh bhlâng năc đoo bêl vaih boo zêng ha ruôi t’răh, tôn tơr cluh bấc đhị, đác hooi ha ruôi prang đong n’tơợ choom bếch ắt. Đoo bêl vaih đhí boo ga măc năc xiêr ooy trường. Hay bêl đhí boo số 6 c’moo 2006 tôn păr lứch. 2 diic điêl k’pân bhlâng đớc bơr p’nong k’coon k’tứi ooy chr’đhung. K’pân pa bhlâng! Rơơm kiêng nhà nước bhr’lậ đoọng đong ha zi, năc azi căh vêy zên bhrợ têng. Xoọc đâu Nhà nước đoọng 40 ức đồng căh zập đoọng bhrợ muy đhr’nong đong, zên năc pr’loọng đong zi căh vêy, azi công căh pân vặ tơợ ngân hàng. K’pân pa bhlâng.”

T’cooh Phạm Kim Thông, Phó Chủ tịch UBND chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang xay moon, coh pazêng c’moo ahay, tơợ râu zooi đoọng âng Nhà nước lâng zên xã hội ting bhrợ têng, vel đong ơy choh t’mêê lâng bhr’lậ k’ha riêng đhr’nong đong đoọng ha apêê chính sách, đhanuôr acoon coh lum pr’ắt tr’mông zr’năh k’đhap đhị vel đong. Hân đhơ cơnh đêêc, ting cơnh t’cooh Thông, lâh 170 đhr’nong đong vêy ta bhrợ ting cơnh xa nay 134 coh vel đong xoọc zêng ma zir hư, coh đêêc k’nặ 100 đhr’nong đong hư ngân, vêy đhr’năng vaih râu căh liêm crêê. Pazêng pr’loọng đong n’nâu zêng pr’loọng đong zr’năh k’đhap, căh mặ bhr’lậ pa liêm đong xang:“Pazêng đhr’nong đong vêy ta bhrợ tơợ zên zooi đoọng 134 coh c’moo 2005, 2006, 2007. Đong 1354 nhâm mâng 3 griing: cum griing, xơr pợ griing lâng z’đâr griing, hân đhơ cơnh đêêc đhanuôr bhrợ lâng n’loong xoọc đâu zêng ma hư. Lâng đợ zên mơ 20 ức đồng năc bhr’lậ doọ k’đhap nắc coh đâu zêng đong 134 ơy zêng hư, năc muy ng’bhrợ t’mêê năc căh choom ng’bhr’lậ pa liêm. K’đháp năc đhanuôr căh vêy zên ting chroi, ha dzợ ng’moon vặ năc xoọc đâu apêê đoo ơy ặ vặ đoọng pa dưr kinh tế. Xoọc đâu kiêng vặ cớ năc chroót zên nợ l’lăm năc vêy bơơn vặ. K’đhap. Coh ha y rơơm kiêng Nhà nước t’bhlâng zooi đong 134 k’dâng lâh 170 đhr’nong đong lâh hư, coh đêêc lâh 90 đhr’nong đong zêng hư ngân.”

Tơợ bh’rợ ch’mêệt lêy âng chính quyền chr’hoong Đông  Giang, đhị vel đong dzợ lâh 1000 đhr’nong đong zir hư ngân bhlâng, bấc bhlâng năc đong 134. Đoọng t’bil đong zir hư, nhâm mâng pr’ắt tr’mông đoọng ha đhanuôr, coh cr’chăl ahay, chr’hoong Đông Giang ơy xay bhrợ đh’rưah bâc xa nay bh’rợ cơnh: Xa nay bh’rợ âng k’tiếc k’ruung ooy bh’rợ pa xiêr đharựt, xa nay bh’rợ bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê, xa nay bh’rợ pa dưr kinh tế xã hội… Đh’rưah lâng n’nắc, Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Nam công ơy bhrợ NQ 11, NQ 15 lâng muy bơr chính sách ooy bh’rợ zooi đong ắt ha manuyh vêy g’lêêh c’rơ lâng Cách mạng, pr’loọng đong đharựt, pr’loong đong đăn đharựt, đhanuôr ắt đhị zr’lụ buôn vaih đhí boo, tuh bhlong… Lâh zên zooi đoọng âng Nhà nước ting cơnh xa nay 38 ức đồng đoọng ha muy đhr’nong đong bhrợ t’mêê lâng 20 ức đồng lâng đong bhr’lậ, năc chr’hoong Đông Giang zooi p’xoọng 4 ức đồng muy đhr’nong đong. T’cooh Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon: Cr’noọ âng chr’hoong tước c’moo 2025 năc z’zăng ơy bhrợ xang bh’rợ t’bil lơi đong zir hư. Hân đhơ cơnh đêêc, lâng zr’lụ da ding k’coong dzợ bấc râu zr’năh k’đhap, đhanuôr acoon coh pay lâh 70% cơnh Đông Giang, năc đợ zên ta đoọng nâu cơy t’bil lơi đong zir hư năc k’đhap ng’xay bhrợ:“Râu la lua bêl xay bhrợ đong ting cơnh NQ số 11 âng HĐND tỉnh năc crêê zr’năh k’đhap năc zêng manuyh vêy g’lêêh c’rơ lâng cách mạng lâng đhanuôr năc zêng pr’loọng đong đharựt, tu cơnh đêêc zr’năh k’đhap bhlâng năc zên chroi đoọng âng pr’loọng đong. Ha dzợ tỉnh zooi đoọng mơ 38 ức đồng. Chr’hoong t’mêê vêy xa nay pay m’bứi ngân sách Quỹ đền ơn đáp nghĩa lâng Quỹ ngân sách âng chr’hoong, zooi muy đhr’nong đong bhrợ t’mêê năc 42 ức đồng lâng bhr’lậ năc 20 ức đồng. Coh râu la lua cậ căh muy đhanuôr pr’loọng đong đharựtt, manuyh vêy g’lêê c’rơ lâng cách mạng năc muy bơr pr’loọng đong vêy thu nhập m’bứi kiêng bhrợ đong năc nhâm mâng pêê cơnh griing năc k’đhapvêy zên pay đoọng p’xoọng. đoọng nhâm mâng 3 griing m’bứi bhlâng năc lâh 100 ức đồng”

Ắt coh zr’lụ ta luôn crêê đhí boo, tih bhlong, hr’lang hr’câh da ding k’coong, chính quyền lâng đhanuôr pazêng da ding k’coong tỉnh Quảng Nam rơơm kiêng Nhà nước đơơh vêy chính sách ng’zooi crêê cơnh đoọng đhanuôr da ding k’coong cruung đác Quảng đơơh t’bil lơi đông zir hư, nhâm mâng pr’ắt tr’mông, bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê./.

Nhà ở xuống cấp, nỗi lo vùng thiên tai Quảng Nam

Thông qua nguồn hỗ trợ của Nhà nước và nguồn lực xã hội, những năm qua, nhiều khu tái định cư mới đã ra đời, hàng chục ngàn ngôi nhà được xây mới, sửa chữa giúp đồng bào miền núi, vùng thiên tai tỉnh Quảng Nam an cư, lạc nghiệp. Tuy nhiên, trải qua bao mùa mưa bão, đến nay nhiều ngôi nhà đã xuống cấp, dột nát nhưng nguồn hỗ trợ không đủ để sửa chữa, bà con đành chấp nhận sống cảnh nhà tạm bợ.

Ngôi nhà gỗ mái tôn được làm từ nguồn hỗ trợ Chương trình 134 hơn chục năm trước, từng là niềm mơ ước của vợ chồng bà A Lăng Thị Điệp và nhiều bà con Cơ Tu ở thôn Tống Cói, xã Ba, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Nhờ ngôi nhà này, gia đình bà Điệp thoát cảnh sống cảnh rày đây, mai đó, chuyên tâm sản xuất. Thế nhưng, trải qua bao mùa mưa nắng và sự tác động của thiên tai, sạt lở, đến nay ngôi nhà mơ ước ấy đã xuống cấp nặng nề. Vách gỗ bao quanh nhà bị mối mọt ăn lâu ngày trở nên ọp ẹp cộng với mái tôn thủng cũ nát, thủng lỗ chỗ nên nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào. Bà Điệp cho biết, mỗi khi mưa to, gió lớn, vợ chồng con cái lại phải dắt díu nhau đi quanh để tìm nơi trú tạm. Bà A Lăng Thị Điệp than thở, vẫn biết ở trong ngôi nhà ọp ẹp như thế nguy hiểm nhưng với gia cảnh bà hiện nay làm đủ ăn đã khó, lấy đâu ra tiền để làm lại nhà cửa: “Nhà ni Nhà nước hỗ trợ xây dựng năm 2006, xung quanh là gỗ làm lâu rồi giờ mọt đục hết rồi. Khổ nhất là trời mưa dột hết cả nhà, tôn lủng hết rồi, nước dột cả nhà đâu ngủ được. Khi mưa bão phải chạy xuống ở dưới trường. Nhớ cơn bão số 6 năm 2006 tôn bay hết trơn. 2 vợ chồng sợ qua cho 2 đứa con nhỏ bỏ vô thùng. Sợ lắm! Mong muốn nhà nước sửa chữa nhà giúp cho gia đình chứ gia đình không có tiền. Bữa ni Nhà nước hỗ trợ 40 triệu đồng không làm đủ nhà, mà tiền thì gia đình không có, mình cũng không dám vay ngân hàng. Sợ lắm!”

Ông Phạm Kim Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Ba, huyện Đông Giang cho biết, những năm qua, từ nguồn hỗ trợ của Nhà nước và nguồn xã hội hóa, địa phương đã đầu tư xây mới và sửa chữa hàng trăm ngôi nhà cho đối tượng chính sách, đồng bào dân tộc thiểu số hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn. Tuy nhiên, theo ông Thông, hơn 170 ngôi nhà được xây dựng theo Chương trình 134 trên địa bàn hiện đã xuống cấp, hư hỏng, trong đó gần 100 nhà bị hư hỏng nặng, nguy cơ mất an toàn. Hầu hết những gia đình này hoàn cảnh khó khăn, không đủ khả năng để cải tạo, sửa chữa: “Hầu hết số nhà tạm được làm từ nguồn hỗ trợ 134 vào những năm 2005, 2006, 2007. Nhà 134 đảm bảo 3 cứng: nền cứng, mái cứng và bên hông cứng nhưng trước đây bà con làm bằng gỗ giờ đây đã hư hết. Với kinh phí 20 triệu đồng thì sửa chữa không khó nhưng ở đây hầu hết nhà 134 đã hư hỏng hết rồi chỉ có làm mới chứ không thể sửa chữa. Khó là người dân không có nguồn đối ứng, còn nói vay thì hiện họ cũng đã vay để phát triển kinh tế hết rồi. Giờ muốn vay nữa là phải trả tiền lại mới vay. Rất khó. Sắp tới mong muốn Nhà nước tiếp tục hỗ trợ nhà 134  khoảng hơn 170 hộ đã hư hỏng, trong đó hơn 90 nhà hư hỏng rất nặng.”

Qua kiểm tra, rà soát của chính quyền huyện Đông Giang, trên địa bàn còn hơn 1000 ngôi nhà bị xuống cấp trầm trọng, chủ yếu là nhà 134. Để xóa nhà tạm, ổn định cuộc sống cho người dân, thời gian qua, huyện Đông Giang đã lồng ghép nhiều chương trình như: Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, chương trình xây dựng nông thôn mới, chương trình phát triển kinh tế xã hội … Cùng với đó, Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Nam cũng đã ban hành NQ 11, NQ 15 và một số chính sách về hỗ trợ nhà cho người có công với Cách mạng, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân vùng thiên tai... Ngoài nguồn hỗ trợ của Nhà nước theo quy định 38 triệu đồng cho 1 nhà xây mới và 20 triệu đồng đối với nhà sửa chữa, thì huyện Đông Giang hỗ trợ thêm 4 triệu đồng 1 nhà. Ông Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Mục tiêu của huyện đến năm 2025 cơ bản xóa xong nhà tạm. Tuy nhiên, với địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 70% như Đông Giang, thì khoản hỗ trợ xóa nhà tạm như hiện nay rất khó để thực hiện: “Thực tế khi triển khai xây dựng nhà theo NQ số 11 của HĐND tỉnh thì bị vướng là đa phần đối tượng người có công và thân nhân đều thuộc diện hộ nghèo nên khó khăn nhất là nguồn đối ứng của gia đình. Trong khi tỉnh hỗ trợ 38 triệu đồng. Huyện vừa rồi cũng có chủ trương trích một phần ngân sách Quỹ đền ơn đáp nghĩa và Quỹ ngân sách của huyện, hỗ trợ 1 nhà xây mới là 42 triệu và sửa chữa là 20 triệu đồng. Trong thực tế không riêng bà con hộ nghèo, người có công mà một số hộ có thu nhập muốn xây dựng nhà đảm bảo tiêu chí 3 cứng thì rất khó có khoản đối ứng. Để đảm bảo 3 cứng thì cần ít nhất cũng phải trên 100 triệu đồng.”

Nằm trong vùng thường xuyên bị tác động bởi thiên tai, sạt lở núi, chính quyền và bà con các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam mong muốn Nhà nước sớm có chính sách hỗ trợ hợp lý để bà con vùng cao xứ Quảng sớm xóa được nhà tạm, ổn định cuộc sống, xây dựng nông thôn mới./.