Chr’hoong Mường Tè năc vel đong c’noong k’tiêc zr’năh k’đhap pa bhlâng âng tỉnh Lai Châu, đợ pr’loọng đong đharựt dzợ bấc. Prang chr’hoong vêy 13 acoon coh ăt mamông, coh đêêc đhanuôr acoon coh pay lâh 90%; acoon coh m’bứi manuyh năc acoon coh Si La lâng pazêng acoon coh pa bhlâng zr’năh k’đhap n’lơơng cơnh: Cống, Mảng, La Hủ. Ting n’năc, chr’hoong vêy 6 chr’val c’noong k’tiêc: Ka Lăng, Thu Lũm, Tá Bạ, Pa Ủ, Pa Vệ Sủ, Mù Cả lâng 11/14 chr’val ắt coh xa nay pa bhlâng zr’năh k’đháp.

Pa bhlâng, bấc đhanuôr c’năl năc căh lâh liêm choom, c’lâng p’rang lâng pazêng pr’đươi đoọng đươi dua coh pr’ắt tr’mông, bh’rợ tr’nêng căh ơy ta bhrợ liêm crêê, bhrợ t’vaih pr’ắt tr’mông âng đhanuôr coh đâu năc dzợ bấc râu zr’năh k’đhap, râu bơơn pay pa chô căh lâh bấc, đợ pr’loọng đong đharựt dzợ bấc. Tu tơợp bhrợ têng lâng đhr’năng ta bhúch bấc râu, bh’rợ k’rong c’rơ âng đhanuôr ooy bh’rợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê coh Mường Tè dzợ bấc râu căh liêm choom. Tơợ đêêc, bhrợ ha bh’rợ xay bhrợ pazêng cr’noọ bh’rợ âng bhươl cr’noon t’mêê lum bấc râu zr’năh k’đhap. Amoó Ly Mý Mó, đhanuôr La Hủ, ăt coh cr’noon Phìn KHò, chr’val Bum Tở, chr’hoong Mường Tè xay moon:“L’lăm ahay pr’ắt tr’mông âng pr’loọng đong zr’năh xr’dô pa bhlâng, căh n’năl choh chr’noh n’hâu băn bh’năn hân đoo. Vêy Nhà nước đoọng lướt học bh’rợ tr’nêng năc ađay n’năl choh r’veh lâng băn amít đớc pa câl. Năc pr’ắt tr’mông công dzợ bâc râu zr’năh k’đhap, acu rơơm Nhà nước t’bhlâng zooi đhanuôr học p’xoọng bh’rợ tr’nêng đoọng choom bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mông liêm choom lâh mơ.”

Xang bêl xay bhrợ pazêng xa nay bh’rợ, dự án zooi đoọng, t’đui ooy văn hoá zr’lụ miền, acoon coh, cán bộ nông nghiệp chr’hoong xiêr tước ooy bhươl cr’noon đh’rưah lâng chính quyền vel đong ta đang moon đhanuôr xay bhrợ ting cơnh bh’rợ “k’đhơợng têy ch’ol bh’rợ”. Hân đhơ cơnh đêêc, tu c’năl âng đhanuôr căh lâh liêm choom, năc pazêng bh’rợ bhrợ cha zêng căh ơy liêm choom cơnh cr’noọ cr’niêng. Bấc bh’rợ đoọng m’ma a ọc, a tứch, a đha… xang bêl băn năc đhanuôr đơơng pa câl pay zên câl pr’đươi râu n’lơơng, căh dzợ băn cớ. T’cooh Vàng Hu Chờ, Chủ tịch UBND chr’val Bum Tở, chr’hoong Mường Tè xay moon:“Bêl bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê coh chr’val Bum Tở coh pazêng c’moo ahay chr’val đh’rựah xay bhrợ bh’rợ xay moon, bhrợ t’vaih c’rơ đoọng đhanuôr xay bhrợ pazêng cr’noọ bh’rợ. Hân đhơ cơnh đêêc, chr’val công lum bấc râu zr’năh k’đhap tu chr’val Bum Tở năc vel đong bha lâng vêy bấc bh’rợ căh liêm crêê, tu lịch sử đơc đoọng. Zr’năh k’đhap bhlâng âng chr’val Bum Tở xoọc lum coh xoọc đâu năc pazêng cr’noọ xa nay, cơnh môi trường lâng thu nhập m’bứi bhlâng, đhiệp 15 ức đồng muy cha năc coh muy c’moo. Lâng râu zr’năh k’đhap g’luh bơr năc ooy xa nay pa xiêr đharựt, xoọc đâu ting cơnh cr’noọ xa nay bấc n’đăh t’mêê năc dzợ tươc 87,8%.”

Chr’hoong c’noong k’tiêc Mường Tè xoọc vêy 3 chr’val xay bhrợ liêm xang bhươl cr’noon t’mêê, lâng thu nhập âng muy cha năc bơơn 27,5 ức đồng coh muy c’moo. Tơợ xa nay bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê coh pazêng c’moo đăn đâu, pr’dưng pr’dzoong âng bhươl cr’noon âng chr’hoong vêy bấc râu tr’xăl ghít bhlâng. Hân đhơ cơnh đêêc, bêl xay bhrợ bhươl cr’noon t’mêê, chr’hoong dzợ lum bâc râu zr’năh k’đhap bêl xay bhrợ pazêng cr’noọ bh’rợ: thu nhập, pr’loọng đong đharựt, môi trường.

Ting cơnh xa nay xay moon âng c’bhuh cr’noọ xa nay âng bhươl cr’noon ooy chr’val bhươl cr’noon t’mêê cr’chăl c’moo 2016- 2020, thu nhập m’bứi bhlâng âng muy cha năc coh zr’lụ bhươl cr’noon tươc c’moo 2020 bơơn tơợ 36 ức đồng coh muy c’moo. Đhị vel đong, hân đhơ ơy vêy Nhà nước zooi pazêng râu c’rơ đoọng xăl tơơm chr’noh, bh’năn băn, năc đợ râu liêm choom âng kinh tế công căh bấc. Tước nâu cơy, râu bơơn pay pa chô âng đhanuôr coh bấc chr’val năc dzợ m’bứi, năc đhiệp 15 ức đồng muy cha năc coh muy c’moo. Tu cơnh đêêc, bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê coh cr’chăl ha y đhị vel đong xoọc năc zr’năh k’đhap, năc vêy đợ chính sách la lay.

T’cooh Đao Văn Khánh, Chủ tịch UBND chr’hoong Mường Tè, tỉnh Lai Châu xay moon: Coh cr’chăl ha y, chr’hoong t’bhlâng ch’mêệt lêy, xay bhrợ đề án đợ tơơm chr’noh, acoon bh’năn crêê cơnh lâng đhr’năng âng k’tiêc k’bunh âng vel đong đoọng t’bhlâng p’too pa choom đhanuôr pa dưr kinh tế đh’rưah lâng nhâm mâng pr’ắt tr’mông. Lâh n’năc, vel đong năc dzợ xay bhrợ đh’rưah lâng xa nay bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê lâng pazêng xa nay bh’rợ, dự án cơnh xa nay bh’rợ 135, 130, xa nay bh’rợ pa xiêr đharựt… đoọng zooi đhanuôr pa dưr kinh tế:“Râu la lay âng chr’hoong năc dzợ bấc râu zr’năh k’đhap, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr dzợ đharựt, bh’rợ kinh tế - xã hội căh ơy u vaih k’rơ. Tu cơnh đêêc, ta đang moon zập cấp, zập ngành t’bhlâng đơc đoọng pazêng râu c’rơ đoọng zooi ha chr’hoong t’bhlâng p’too moon bêl xay bhrợ pazêng xa nay bh’rợ bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê đhị vel đong.”./.

CẦN CÓ CHÍNH SÁCH ĐẶC THÙ

TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở BIÊN GIỚI MƯỜNG TÈ

Dù gặp nhiều khó khăn do đặc thù của vùng cao, biên giới, nhưng với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và người dân, chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu đã có nhiều chuyển biến tích cực. Diện mạo bản làng đã có nhiều thay đổi, đời sống người dân đang từng bước nâng lên. Tuy nhiên, tại nhiều xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn như Cống, Mảng, La Hủ, Si La... đang gặp nhiều khó khăn về thực hiện các tiêu chí thu nhập, hộ nghèo, môi trường, cơ sở vật chất văn hóa.

Huyện Mường Tè là địa phương biên giới khó khăn nhất của tỉnh Lai Châu, tỷ lệ hộ nghèo cao. Toàn huyện có 13 dân tộc sinh sống, trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 90%; dân tộc rất ít người là dân tộc Si La và các dân tộc đặc biệt khó khăn khác như: Cống, Mảng, La Hủ. Bên cạnh đó huyện có 6 xã biên giới: Ka Lăng, Thu Lũm, Tá Bạ, Pa Ủ, Pa Vệ Sủ, Mù Cả và 11/14 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn.

 Đặc biệt, đại bộ phận đồng bào có trình độ dân trí thấp, cơ sở hạ tầng giao thông và các công trình phúc lợi phục vụ sinh hoạt, sản xuất chưa được đầu tư đồng bộ, dẫn tới đời sống của người dân nơi đây còn gặp nhiều khó khăn, thu nhập thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao. Do xuất phát điểm thấp, việc huy động sức dân trong xây dựng nông thôn mới ở Mường Tè còn nhiều hạn chế. Từ đó, khiến việc hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới gặp nhiều trở ngại. Chị Ly Mỳ Mó, dân tộc La Hủ, ở bản Phìn Khò, xã Bum Tở, huyện Mường Tè chia sẻ: “Trước đây cuộc sống gia đình mình nghèo khổ lắm, không biết trồng gì và nuôi gì. Được Nhà nước hỗ trợ cho đi học nghề nên mình đã biết trồng rau và nuôi dê để bán. Nhưng cuộc sống vẫn còn khó khăn lắm, mình mong Nhà nước tiếp tục hỗ trợ người dân học thêm nghề để mở rộng phát triển kinh tế.”

Sau khi triển khai các chương trình, dự án hỗ trợ, tùy từng văn hóa vùng miền, dân tộc, cán bộ nông nghiệp huyện xuống tận bản phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức vận động bà con thực hiện theo hướng “cầm tay chỉ việc”. Thế nhưng, do nhận thức của bà con còn hạn chế, nên các mô hình sinh kế đều chưa mang lại hiệu quả như mong muốn. Nhiều mô hình hỗ trợ con giống như lợn, gà, ngan... sau khi nuôi bà con bán và tiêu hết tiền, không tái sản xuất. Ông Vàng Hu Chờ, Chủ tịch UBND xã Bum Tở, huyện Mường Tè cho biết:“Quá trình xây dựng nông thôn mới ở địa bàn xã Bum Tở trong những năm vừa qua xã cùng đồng hành làm tốt công tác tuyên truyền, tạo động lực để bà con thực hiện các tiêu chí. Tuy nhiên, xã cũng gặp rất nhiều khó khăn vì địa bàn xã Bum Tở là địa bàn trọng điểm về tệ nạn xã hội khá lớn do lịch sử để lại. Khó khăn lớn nhất của xã Bum Tở đang gặp hiện nay là các tiêu chí, như về môi trường và thu nhập bình quân đầu người rất thấp, mới đạt 15 triệu đồng/người/năm. Và khó khăn thứ hai là vấn đề giảm nghèo, hiện tại theo tiêu chí đa chiều mới hiện tại vẫn còn 87,8%.”

Huyện biên giới Mường Tè hiện đã có 3 xã đạt chuẩn nông thôn mới, với thu nhập bình quân đầu người đạt 27,5 triệu đồng/người/năm. Từ Chương trình xây dựng NTM, những năm gần đây, bộ mặt nông thôn của huyện có nhiều chuyển biến rõ nét. Tuy nhiên, quá trình xây dựng nông thôn mới, huyện còn gặp rất nhiều khó khăn khi thực hiện các tiêu chí: thu nhập, hộ nghèo, cơ sở vật chất, môi trường.

Theo quy định của Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đến năm 2020 đạt từ 36 triệu đồng/người/năm. Tại địa phương, dù được Nhà nước hỗ trợ các nguồn lực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, nhưng hiệu quả kinh tế vẫn không cao. Đến nay thu nhập của người dân nhiều xã còn thấp, chỉ đạt dưới 15 triệu đồng/người/năm. Vì vậy, xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tới tại địa phương đang là bài toán khó, cần có những chính sách đặc thù.

Ông Đao Văn Khánh, Chủ tịch UBND huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu cho biết: Thời gian tới, đối với huyện, tập trung khảo sát, xây dựng đề án những cây, con phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu ở địa phương để tập trung chỉ đạo bà con phát triển kinh tế gắn với đảm bảo ổn định cuộc sống. Ngoài ra, địa phương sẽ lồng ghép chương trình xây dựng nông mới với các chương trình, dự án khác như chương trình 135, 130, chương trình giảm nghèo... để hỗ trợ người dân phát triển kinh tế: “Đặc thù địa bàn của huyện còn nhiều khó khăn, đời sống nhân dân còn thấp, nên kinh tế - xã hội chưa được phát triển. Vì vậy, đề nghị với các cấp, các ngành tiếp tục quan tâm bố trí các nguồn lực để hỗ trợ cho huyện tập trung chỉ đạo trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn./.”