Tơợ đô thị k’cir Huế tươc zâp đhị zr’lụ đhanuôr acoon coh truih crâng da ding Trường Sơn, xa nay âng Nghị quyết xoọc clan bhưah, chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr c’rơ đăh văn hoá, bhrợ pr’đơợ pa dưr pa xơc đơơh lâng nhâm mâng ooy cr’chăl t’mêê

Nghị quyết số 80-NQ/TW âng Bộ Chính trị khoá 13 đăh pa dưr pa xơc văn hoá Việt Nam vêy pa gluh lăm Đại hội Đảng g’luh 14 bhrợ p’căh cr’noọ bh’rợ t’bhlâng bhrợ âng Đảng đăh bhiệc trưah bhlêh đợ râu zr’năh k’đhạp, k’đoong đăh thể chế, c’rơ bh’rợ, pa dưr k’rơ đăh văn hoá, bhrợ pr’đơợ t’mêê, pa dưr cr’chăl pa dưr pa xơc nhâm mâng k’tiêc k’ruung ooy cr’chăl t’mêê

Nghị quyết moon ghit bh’rợ âng k’cir văn hoá cơnh pr’đươi pr’đơợ bhrợ pa dưr văn hoá tiên tiến, liêm chr’năp văn hoá acoon coh ooy cr’chăl t’mêê. Nghị quyết năl ghit k’cir văn hoá pa zêng k’cir vật thể lâng phi vật thể năc mưy ooy đợ pr’đươi cr’van văn hoá chr’năp lêy bhrợ liêm choom đoọng pa dưr pa xớc nhâm mâng. Ooy Nghị quyết nâu, bhiệc zư lêy lâng pa dưr k’cir văn hoá căh nặc mưy bh’rợ zư lêy ty chr’năp ơy bơơn k’rong pa zưm ooy mưy c’lâng bh’rợ pa dưr pa xơc zâp prang, nhâm mâng p’têêt pa zưm lâng p’too pa choom, vêêl bhươl, kinh tế, lâh mơ năc đhị pr’đơợ lêy moot cóh bha lang k’tiêc lâng chuyển đổi số.

Thành phố Huế năc thành phố k’cir chr’năp ooy bhiệc zư lêy, pa dưr chr’năp k’cir, bhrợ pa dưr văn hoá pa zưm lâng pa dưr pa xơc nhâm mâng. Đhị Huế, zâp bh’rợ số hoá k’cir, xay bhrợ công nghệ 3D, VR/AR, blockchain đoọng bảo mật pr’đươi k’cir xoọc bhrợ k’rơ, bhrợ zâp râu chr’năp ty vaih râu lêy cha mêêt số pr’hay chr’năp lâng đhanuôr coh cr’loọng k’tiêc k’ruung lâng k’tiêc k’ruung lơơng.

Huế xoọc bhrợ liêm ghit bhiệc nâu ooy bhiệc bhrợ pa dưr thương hiệu văn hoá, p’têêt pa zưm zâp bhiệc bhan, dịch vụ du lịch, ch’na đh’năh, nghệ thuật cung đình lâng truyền thống ooy mưy bh’rợ “đô thị k’cir ma mung”, pa dưr liêm choom lêy cha mêêt ooy chr’năp văn hoá, lịch sử. T’cooh Phan Thành, đhanuôr coh phường An Cựu, thành phố Huế rơơm, Đại hội Đảng prang k’tiêc k’ruung g’luh 14 năc vêy c’lâng bh’rợ pa dưr chr’năp k’cir âng vêêl đông mưy cơnh liêm ghit lâh:

“Acu rơơm ooy đợ râu liêm choom ơy vaih âng Huế vêy bơơn xay bhrợ bâc lâh mơ, zâp đăh bhiệc crêê tươc ooy văn hoá nghệ thuật cung cơnh k’rong đoọng ha zư lêy k’cir cung vêy k’rang lêy lâh mơ, tu nâu đoo căh mưy chr’năp k’cir Việt Nam năc dzợ pr’ăt tr’mung tinh thần đoọng ha lang ha y chroo”.

Zâp acoon coh Bru-Vân Kiều, Chứt ăt ma mung đanh coh tỉnh Quảng Bình bêl ahay, xoọc đâu năc tỉnh Quảng Trị. Đhị đâu vêy đợ k’cir văn hoá p’têêt pa zưm lâng crâng k’coong Trường Sơn, toọm k’ruung lâng pr’ăt tr’mung coh vêêl đông. Bhiệc zư lêy k’cir căh choom pac lalay bhiệc zư lêy đhị văn hoá vêêl đông, zư lêy crâng, toọm đac lâng pr’ăt tr’mung ty ahay. Cr’noọ bh’rợ âng Nghị quyết 80 NQ/TW âng Bộ Chính trị moon ghit zư lêy văn hoá đhị pr’đơợ liêm chr’năp âng cruung k’tiêc lâng pa dưr pa xơc nhâm mâng.

Nghệ nhân Đinh Văn Chờ, acoon coh Chứt coh vêêl Hoá Lương, chr’val Kim Điền, tỉnh Quảng Trị (chr’val Hoá Sơn, chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình ty) moon, bh’rợ âng Nghị quyết năc pay acoon manưih bhrợ bha lâng, ooy đâu vêêl bhươl năc đoo c’la lêy bhrợ lâng zư pa dưr k’cir. T’cooh Đinh Văn Chờ rơơm kiêng, Đại hội Đảng prang k’tiêc k’ruung g’luh 14 vêy chính sách pa dưr k’rơ lâh mơ bh’rợ âng t’cooh vêêl, trưởng vêêl, nghệ nhân pa zưm lâng zư lêy pr’ăt tr’mung zâp t’ngay, đoọng k’cir vêy ăt ma mung coh vêêl đông, căh mưy ặt vaih coh bha ar pa tơ đợc p’căh:

“Văn hoá năc pr’đơợ cr’noọ bh’rợ, tinh thần pa dưr râu pa dưr pa xơc âng đhanuôr. Bơơn Đảng lâng Nhà nước k’rang lêy, đhanuôr Chứt zi bhui har, vêy râu chr’năp bhlâng đoọng pa dưr liêm choom, zư lêy chr’năp văn hoá âng manưih Chứt. Tơợ vêêl đông tươc Trung ương bhrợ ha cơnh ta luôn k’rang lêy tươc đợ k’cir âng đhanuôr đhị đhr’năng bil pât, lêy vêy chế độ chính sách liêm glặp, vêy cơnh p’têêt pa dưr, pa choom đoọng ha lang t’tưn đoọng zư lêy pa dưr pa xơc k’cir”.

Đợ cr’noọ bh’rợ t’mêê coh Văn kiện Đại hội Đảng g’luh 14 năc zư lêy k’cir ooy c’lâng bh’rợ pa dưr pa xơc k’rơ, zâp prang văn hoá lâng acoon manưih Việt Nam. Pa dưr pa xơc văn hoá lâng acoon manưih Việt Nam tinh tinh thần Đại hội 14 âng Đảng năc mưy c’lâng bh’rợ liêm ma mơ, p’têêt pa zưm liêm nhâm âng zư lêy râu văn hoá ty lâng băr dzang tươc ooy lang xoọc đâu.

Báo cáo chính trị xay moon ooy Đại hội 14 âng Đảng cung moon ghit 12 c’lâng bh’rợ ga măc; 6 bh’rợ bha lâng lâng 3 bh’rợ gung dưr đăh c’lâng bh’rợ. Xa nay bh’rợ lêy bhrợ ơy liêm ghit zâp bh’rợ choom lêy bhrợ. Ooy đâu, moon đợc văn hoá lâng acoon manưih năc pr’đơợ tinh thần âng đhanuôr, c’rơ pr’đơợ pa dưr pa xơc âng k’tiêc k’ruung. T’cooh Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Quảng Trị moon, bh’rợ ta luôn ooy Nghị quyết 80 NQ/TW âng Bộ Chính trị năc pay acoon manưih bhrợ bha lâng, ooy đâu vêêl bhươl năc c’la lêy bhrợ lâng zư lêy k’cir. La lua lêy đhị zâp vêêl đông da ding k’coong, zư lêy văn hoá k’cir acoon coh vêy liêm nhâm bêl p’têêt pa zưm pr’ăt tr’mung têêm ngăn ha đhanuôr:

“Vêy zâp nghị quyết đăh chính sách zooi đoọng zâp nghệ nhân đăh bh’rợ zư lêy, pa choom cung cơnh pa dưr zâp râu chr’năp văn hoá coh vêêl đông. Lêy zooi đoọng pa dưr pr’ăt tr’mung đoọng ha zâp nghệ nhân chăp kiêng lâh, đh’rưah lâng Nhà nước zư lêy zâp râu chr’năp văn hoá. Bhrợ liêm choom zâp quy định âng Luật k’cir, têêm ngăn đoọng zâp vêêl đông zư lêy, pa dưr đợ râu chr’năp âng k’cir văn hoá phi vật thể crêê cơnh quy định âng Luật k’cir văn hoá”./.

ĐƯA DI SẢN VĂN HÓA VÀO TRUNG TÂM CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẤT NƯỚC

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khẳng định quyết tâm đặt văn hóa và di sản văn hóa vào vị trí trung tâm chiến lược phát triển đất nước. Từ đô thị di sản Huế đến các vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên dãy Trường Sơn, tinh thần của Nghị quyết đang lan tỏa, góp phần khơi dậy sức mạnh nội sinh văn hóa, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành trước Đại hội Đảng lần thứ XIV thể hiện quyết tâm lớn của Đảng trong việc tháo gỡ nút thắt và điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, phát huy mạnh mẽ sức mạnh mềm văn hóa, tạo xung lực mới, thúc đẩy quá trình phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết nhấn mạnh vai trò của di sản văn hoá như tài nguyên nền tảng để xây dựng văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại mới. Nghị quyết xác định di sản văn hoá gồm di sản vật thể và phi vật thể là một trong những tài nguyên văn hoá quý giá cần được khai thác hiệu quả để phát triển bền vững. Trong Nghị quyết này, việc bảo vệ và phát huy di sản văn hoá không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn truyền thống mà đã được tích hợp vào một chiến lược phát triển toàn diện, bền vững liên kết với giáo dục, cộng đồng, kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập toàn cầu và chuyển đổi số.

Thành phố Huế là thành phố di sản tiêu biểu trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản, xây dựng văn hoá gắn với phát triển bền vững. Tại Huế, các hoạt động số hoá di sản, triển khai công nghệ 3D, VR/AR, blockchain để bảo mật tài nguyên di sản đang được thực hiện mạnh mẽ, biến các giá trị truyền thống thành trải nghiệm số hấp dẫn với cả công chúng trong và ngoài nước.

Huế đang cụ thể hoá điều này qua việc xây dựng thương hiệu văn hoá, kết nối các lễ hội, dịch vụ du lịch, ẩm thực, nghệ thuật cung đình và truyền thống trong một mô hình “đô thị di sản sống”, thúc đẩy tăng trưởng chất lượng cao dựa vào giá trị văn hoá, lịch sử. Ông Phan Thành, người dân phường An Cựu, thành phố Huế kỳ vọng, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV sẽ có chiến lược phát huy giá trị di sản của địa phương một cách sâu sắc hơn:

“Tôi rất kỳ vọng vào những tiềm năng vốn có của Huế sẽ được khai mở hơn nữa, các vấn đề liên quan về văn hóa nghệ thuật cũng như đầu tư cho bảo tồn di sản cũng sẽ được quan tâm hơn nữa, bởi đây không chỉ là một giá trị di sản quan trọng Việt Nam mà đó còn là đời sống tinh thần trao truyền lại cho thế hệ mai sau”.

Các dân tộc Bru – Vân Kiều, Chứt sinh sống lâu đời ở tỉnh Quảng Bình trước đây, nay là tỉnh Quảng Trị. Nơi đây có hệ thống di sản văn hóa gắn liền với rừng núi Trường Sơn, sông suối và sinh hoạt cộng đồng. Việc bảo tồn di sản không thể tách rời việc giữ gìn không gian văn hóa bản làng, bảo vệ rừng, nguồn nước và sinh kế truyền thống. Quan điểm của Nghị quyết 80 NQ/TW của Bộ Chính trị xác định bảo tồn văn hóa trong mối quan hệ hài hòa với tự nhiên và phát triển bền vững.

Nghệ nhân Đinh Văn Chờ, dân tộc Chứt ở bản Hóa Lương, xã Kim Điền, tỉnh Quảng Trị (xã Hóa Sơn, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ) cho rằng, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là lấy con người làm trung tâm, trong đó cộng đồng chính là chủ thể sáng tạo và bảo vệ di sản. Ông Đinh Văn Chờ mong muốn, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV có chính sách phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của già làng, trưởng bản, nghệ nhân dân gian gắn bảo tồn với sinh hoạt thường nhật, để di sản được “sống” trong cộng đồng chứ không chỉ tồn tại trong hồ sơ hay trưng bày.

“Văn hóa là nền tảng tư tưởng, tinh thần thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Được Đảng và Nhà nước quan tâm, đồng bào Chứt chúng tôi rất phấn khởi, có ý nghĩa vô cùng quan trọng để phát huy được, bảo tồn được giá trị văn hóa của người Chứt. Từ địa phương đến Trung ương làm sao đó luôn quan tâm đến những di sản của đồng bào trước nguy cơ mai một, cần có chế độ chính sách phù hợp, có tính kế tục, truyền dạy cho đời sau để tồn tại và phát triển di sản”.

Những quan điểm mới trong Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV là bảo tồn di sản trong chiến lược phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam. Phát triển văn hóa và con người Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng sẽ là một chiến lược đồng bộ, kết hợp hài hòa giữa giữ gìn truyền thống văn hóa và vươn tới hiện đại hóa.

Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng cũng xác định 12 định hướng lớn; 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược. Chương trình hành động đã cụ thể hóa các nhiệm vụ có thể thực hiện ngay. Trong đó, định hướng văn hóa và con người là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển của đất nước. Ông Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị cho rằng, tinh thần xuyên suốt trong Nghị quyết 80 NQ/TW của Bộ Chính trị là lấy con người làm trung tâm, trong đó cộng đồng chính là chủ thể sáng tạo và bảo vệ di sản. Thực tiễn tại các địa phương miền núi, bảo tồn văn hóa di sản dân tộc thiểu số chỉ bền vững khi gắn với sinh kế ổn định cho người dân.

“Có các nghị quyết về chính sách hỗ trợ các nghệ nhân trong công tác bảo tồn, truyền dạy cũng như phát huy các giá trị văn hóa trên địa bàn. Cần hỗ trợ để nâng cao đời sống tinh thần cho các nghệ nhân đam mê hơn, cùng với Nhà nước giữ gìn các giá trị văn hóa. Thực hiện tốt các quy định của Luật Di sản, đảm bảo cho các địa phương bảo tồn, phát huy các giá trị của di sản văn hóa phi vật thể theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa”.