Coh đong zr’nêệ bọ bịng ha roo lâng cà phê, p’căn H’Krông, ăt coh vel Yôk Ju, chr’val Nâm Nung bhrợ đhr’niêng bhuôih hơnh deh bh’nơơn bh’rợ. Bha nuôih năc đhêêng muy tơơm n’dza, muy p’nong a tưch uh, muy đhia p’lêê p’coo lâng bhơi r’veh âng đong. P’căn H’Krông xay moon, c’moo ha nua a đoo bơơn 40 bao ha roo, lâh 2 tấn cà phê cr’liêng, pr’ăt tr’mông công z’zăng zâp cha. Tu cơnh đêêc, a đoo ra văng bha nuôih đoọng bhuôih abhô dang âi đoọng pr’loọng đong đoo bâc hân noo choor châc lâng rơơm kiêng đoọng ha c’moo t’mêê pr’ăt tr’mông liêm lâh. Bh’rợ bhuôih ha roo t’mêê năc râu căh choom căh vêy coh văn hóa âng ma nưih Mnông: “Cha ha roo t’mêê, xang bêl xoot pay ha roo xang chô đơơng ooy đong, pa chô  r’vai ha roo chô, nâu câi năc vêy cà phê dzợ. Đơơng chô pa lưch pr’đươi pr’dua chô ooy đong, hơnh deh dang ha roo chô, đoọng ca văr bhreh k’rơ ha pr’loọng đong, đoọng doó  jeh ca ay, c’moo t’tun bhrợ cha liêm choom, choh bêêt bâc lâh, choh cà phê bơơn bâc bh’nơơn…”

Đợ đhr’niêng bhuôih ha roo t’mêê, bhuôih c’rơ coh pr’loọng đong, căh câ bhiêc bhan âng vel bhươl dh’rưah lâng đhưưng xí, ba booch ra rooi…, năc đợ c’leh văn hóa liêm pr’hay tơợ ahay công dzợ bơơn Mông coh chr’val Nâm Nung zư đơc. Lâh n’năc, đha nuôr dzợ zư đơc bh’rợ taanh n’đooh adooh, taanh dzăc c’rêê ra dzul… Nghệ nhân Y Nhan, ăt coh Bon Yôk Ju, chr’val Nâm Nung, đoọng năl: “Bh’rợ âng cu năc taanh dzăc, apâ, zong,… lâng đhêêh apêê a chị a ving dzợ. Bh’rợ n’năc acu p’loon bhrợ bêl doó tr’vâng xang bêl bhrợ ha rêê ha lai, bhrợ cà phê, đoọng zư đơc bh’rợ ty đanh âng pr’loọng đong. Acu bhrợ đoọng đươi coh pr’loọng đong năc bâc, lâng ngai t’mooh câl năc acu pa câl.”

Pa dưr đợ c’leh liêm coh văn hóa acoon coh, c’moo ha nua, chính quyền chr’val Nâm Nung, chr’hoong Krông Nô âi zooi đha nuôr ting bhr’dzang pa dưr du lịch vel bhươl. T’cooh Y Krêu, Phó Trưởng vel Yok Ju, đoọng năl, đha nuôr âi bơơn bhrợ t’vaih apêê c’bhuh homstay, c’bhuh ch’na đha năh, c’bhuh văn hóa lang a hay đoọng ha t’mooi. Apêê hợp tác xã taanh n’đooh a dooh, hợp tác xã bhrợ n’dza công âi vêy bâc bh’nơơn pa câl ooy thị trương: “Bhrợ t’vaih pr’đhang bh’rợ du lịch tr’nơơp năc rơơm kiêng zư đơc c’leh văn hóa liêm âng acoon coh đay, râu bơr năc p’têêt pa dưr bh’rợ cơnh taanh dzăc, taanh n’đooh a dooh… lâng ch’na âng acoon coh; xang năc xay pa căh bh’nơơn âng đay bhrợ t’vaih, cơnh cà phê, p’lêê p’coo, bhơi r’veh… đoọng bhrợ ha t’mooi, đơơng chô râu liêm choom ha đha nuôr.”

Chr’val Nâm Nung, chr’hoong Krông Nô, tỉnh Đăk Nông năc zr’lụ ăt bhrợ âng Anh hùng N’trang Lơng gung dưr zêl a râp Pháp, bơơn p’têêt pa dưr coh bơr g’luh gung dưr trông dâc k’tiêc k’ruung, đhị vêy căn cứ B4- apêê tỉnh IV âi bơơn ra pă c’kir lịch sử Cách mạng câp k’tiêc k’ruung. Coh c’năt du lịch “Trường ca âng đac lâng oih” âng Công viên địa chất prang bha lang k’tiêc UNESCO Đăk Nông, Căn cứ địa Nâm Nung năc “ đhị chr’năp” p’too pa choom bh’rợ cách mạng, đhị c’kir bhrợ đoọng ha t’mooi truih c’lâng chô lum ooy zr’lụ k’tiêc bhrợ cách mạng.

Cơnh lâng apêê acoon toọm hooi tơợ crâng g’mrâng, coh Nâm Nung vêy bâc tran đac liêm cơnh Leng Kum, Leng Ôông, Leng Gungtao… Lâh đhị đêêc, năc đhị đhăm k’tiêc liêm pr’hay âng bha lang ha roo coh n’dup dzung da diing oih, nang p’lêê coh bha đưn đhêl rêệ rêêl… P’căn H’Thương, Phó Chủ tịch UBND chr’val Nâm Nung, chr’hoong Krông Nô đoọng năl, c’kir lịch sử Cách mạng, đhăm k’tiêc liêm pr’hay đh’rưah lâng c’leh văn hóa liêm âng apêê acoon coh năc pr’đơợ đoọng vel đong bhrợ t’vaih c’lâng pa dưr du lịch. Cr’chăl ha nua, âi vêy bâc c’bhuh t’mooi tươc lâng Nâm Nung, muy bơr bh’nơơn n’đooh a dooh lâng n’dza âng đha nuôr âi dưr vaih bh’nơơn du lịch. Nâu đoo năc đợ c’leh liêm pr’hay tr’nơơp đoọng dha nuôr bhrợ du lịch vel bhươl. “Liêm buôn bhlâng cơnh lâng pr’đhang bh’rợ du lịch vel bhươl n’nâu đhị chr’val vêy bâc ngai choom đhưưng xí, taanh n’đooh a dooh, taanh apâ, ađhung lâng hat xul, truih bh’lô bh’la… Ting acu, nâu đoo năc pr’đơợ đoọng du lịch Nâm Nung ting t’ngay ting pa dưr.”

Cơnh lâng lịch sử, văn hóa râu râu t’đui đoọng âng plêêng a k’tiêc lâng acoon ma nưih đha nui tr’ut, Nâm Nung vêy bâc pr’đơợ liêm đoọng pa dưr du lịch, la lua năc đhị tươc coh bh’rợ du lịch Công viên địa chất prang bha lang k’tiêc UNESCO Đăk Nông./.

Du lịch cộng đồng Nâm Nung, điểm đến trong Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông

Với bề dầy truyền thống lịch sử văn hóa, xã Nâm Nung, huyện Krông Nô được tỉnh Đắk Nông xác định là điểm dừng chân trên tuyến du lịch “Trường ca của nước và lửa” thuộc Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Khi mở hướng làm du lịch cộng đồng, bà con Mnông nơi đây vừa có thể giữ gìn, phát huy văn hóa truyền thống, vừa có thêm thu nhập cải thiện đời sống.

Trong căn bếp chất đầy lúa và cà phê, bà H’Krông, ở bon Yôk Ju, xã Nâm Nung làm lễ cúng mừng mùa. Lễ vật đơn giản chỉ gồm một ché rượu cần, một con gà luộc, một đĩa trái cây và rau củ từ vườn nhà. Bà H’ Krông tâm sự, năm qua gia đình bà thu được 40 bao lúa, hơn 2 tấn cà phê nhân, cuộc sống cũng no đủ. Vì thế, bà sửa soạn mâm cúng để tạ ơn thần lình đã cho gia đình bà những vụ mùa bội thu và cầu mong cho năm mới cuộc sống tốt đẹp hơn. Việc cúng lúa mới là điều không thể thiếu trong văn hóa của người Mnông: “Mừng lúa mới, sau khi thu hoạch xong đưa lúa về nhà, đón hồn lúa về, bây giờ thì có cà phê nữa. Mang hết các nông cụ về nhà,  đón thần lúa về, để cầu sức khỏe cho gia đình, để không ốm đau, không bệnh tật, năm sau làm ăn tốt hơn, tỉa lúa được nhiều, trồng cà phê được năng suất…”

Những nghi thức cúng lúa mới, cúng sức khỏe trong phạm vi gia đình, hay lễ hội của bon làng cùng diễn tấu công chiêng, hát dân ca…, là những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp vẫn được người Mnông ở xã Nâm Nung gìn giữ. Ngoài ra, bà con còn giữ nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan mây tre… Nghệ nhân Y Nhan, ở bon Yôk Ju, xã Nâm Nung, cho biết: “Công việc của tôi là đan lát, đan nong, nia, gùi.. và còn rèn các nông cụ lao động nữa. Việc đó tôi tranh thủ làm lúc rảnh rỗi sau khi làm rẫy, làm cà phê, để gìn giữ lại nghề truyền thống của gia đình. Tôi làm để dùng trong gia đình là chủ yếu, và ai hỏi mua thì tôi bán.”

Khơi dậy những nét đẹp trong văn hóa truyền thống dân tộc, năm vừa qua, chính quyền xã Nâm Nung, huyện Krông Nô đã hỗ trợ người dân từng bước phát triển du lịch cộng đồng. Ông Y Krêu, Phó Trưởng bon Yôk Ju, cho biết, bà con đã thành lập được các nhóm homstay, nhóm ẩm thực, nhóm văn hóa dân gian để phục vụ du khách. Các hợp tác xã dệt thổ cẩm, hợp tác xã làm rượu cần cũng đã có nhiều sản phẩm bán ra thị trường: “Thành lập mô hình du lịch thứ nhất là mong muốn giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình, thứ hai là tiếp nối nghề truyền thống như đan lát, dệt thổ cẩm ... và ẩm thực của các dân tộc; rồi quảng bá sản phẩm nông sản do mình làm ra, như là cà phê, trái cây, rau... để phục vụ khách du lịch, mang lại thu nhập cho bà con.”

Xã Nâm Nung, huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông là vùng căn cứ thời Anh hùng N’Trang Lơng khởi nghĩa chống thực dân Pháp xâm lược, và được tiếp nối trong hai cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, nơi có căn cứ B4 – liên tỉnh IV đã được xếp hạng di tích lịch sử Cách mạng cấp quốc gia. Trên tuyến du lịch “Trường ca của nước và lửa” thuộc Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, Căn cứ địa Nâm Nung là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng, điểm di sản phục vụ du khách trên hành trình về nguồn.

Với những con suối chảy ra từ rừng già, ở Nâm Nung có rất nhiều thác nước đẹp như Leng Kum, Leng Ôông, Leng Gungtao…  Bên cạnh đó, là khung cảnh nên thơ của cánh đồng lúa dưới chân núi lửa, vườn cây trái trên đồi đá bọt… Bà H’Thương, Phó Chủ tịch UBND xã Nâm Nung, huyện Krông Nô cho biết, di tích lịch sử Cách mạng, hắng cảnh thiên nhiên cùng với bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc là lợi thế để địa phương mở hướng phát triển du lịch. Thời gian qua, đã có những đoàn khách đến với Nâm Nung, một số sản phẩm thổ cẩm và rượu cần của bà con đã trở thành sản phẩm du lịch. Đây là những tín hiệu vui bước đầu để người dân làm du lịch cộng đồng: “Thuận lợi nhất đối với mô hình du lịch cộng đồng này là tại xã có rất nhiều nghệ nhân, về cồng chiêng, dệt thổ cẩm, đan mây tre, và nghệ nhân hát dân ca, hát kể sử thi… Theo tôi, đây là lợi thể để du lịch Nậm Nung ngày càng phát triển”

Với bề dầy lịch sử, văn hóa, sự ưu đãi của thiên nhiên và con người hiền hòa mến khách, Nâm Nung có nhiều lợi thế để phát triển du lịch, thực sự là điểm đến trên hành trình du lịch Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông./.