Zâp râu prá xay đhị đâu zêng xay moon Khánh Hoà nắc vel đông vêy plêệng k’tiếc t’đui đoọng, vêy bấc râu choom pa dưr pa xớc. Đoọng pa dưr pa xớc nhâm mâng, Khánh Hoà lêy bhrợ pa dưr pa liêm zâp râu pr’đơợ ơy váih, zư lêy môi trường lâng pa dưr pa xớc nhâm mâng kinh tế biển.

Râu prá xay âng zâp apêê sử học, xã hội học đhị đâu zêng moon ghít: Tơợ c’moo 1653, lang chúa Nguyễn Phúc Tần, zr’lụ k’tiếc Kauthara tơợ da ding Đá Bia-Đèo Cả moót tước toor đắh bắc k’ruung Phan Rang dưr váih đơn vị hành chính âng prang k’tiếc k’ruung Đại Việt. Bêl tr’nơợp, vêy pr’đơợ dinh Thái Khang, xang nặc ting xăl váih dinh Bình Khang (1690), dinh Bình Hoà (1803), trấn Bình Hoà (1808) lâng tỉnh Khánh Hoà (1832).

Ooy truíh c’lâng lịch sử 370 c’moo (1653 - 2023), đhị đâu ta luôn nắc đhị zr’lụ k’tiếc, đơn vị hành chính cấp tỉnh âng k’tiếc k’ruung hêê. Zâp đông khoa học cung vêy zr’nưm lêy moon, Khánh Hoà vêy zâp râu chr’nắp văn hoá vật thể, phi vật thể, k’cir lịch sử, cruung k’tiếc liêm chr’nắp, pr’đươi ty ahay lâng râu chr’nắp ma bhưy âng k’tiếc k’ruung. Ta mooi cóh ch’ngai đăn zêng năm ghít manứih Khánh Hoà grơơ nhool, ta níh liêm, ặt tr’đăn. Choom moon, cắh vêy ha đhị lêy k’đươi moon k’rong bhrợ chr’nắp liêm lấh mơ râu k’đươi moon âng mưy zr’lụ văn hoá vêy pazưm zâp râu liêm pr’hay, acoon manứih liêm ta níh.

Khánh Hoà vêy bấc râu chr’nắp liêm pa dưr pa xớc ga mắc chr’nắp bhlâng. Râu chr’nắp liêm âng Khánh Hoà vêy bấc cơnh lalay lấh mơ bấc vel đông lơơng-cắh mưy đắh pậ bhứah, chr’nắp liêm, nắc dzợ chr’nắp ma bhưy lalay cơnh. Hân đhơ bấc râu liêm chr’nắp cơnh đêếc nắc tước đâu, Khánh Hoà cung cắh ơy pa dưr pa xớc liêm crêê, cắh crêê cơnh cr’noọ cr’niêng, cắh bơơn mơ trung bình âng prang k’tiếc k’ruung lâng nắc dzợ mơ vel bhươl lơơng “k’đhạp pa dưr pa xớc”. T’coóh Trương Đình Tuyển, bêl ahay nắc bhrợ Bộ trưởng Bộ Thương mại moon, bêl bha lang k’tiếc pa dưr pa xớc, tr’xăl liêm đấh, Khánh Hoà lêy pa dưr k’rơ bhiệc chuyển đổi số đhị pa zêng 3 đắh bh’rợ: Chính quyền số, kinh tế số lâng xã hội số.

Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch thường trực Hội bh’rợ tr’nêng a’xiu Việt Nam, Ủy viên Ủy ban Khoa học Công nghệ Môi trường Quốc hội moon: Đoọng pa dưr pa xớc nhâm mâng kinh tế biển Khánh Hoà, nắc lêy zư đợc zên vốn đắh biển; zư lêy râu chr’nắp liêm âng biển, pa zêng zr’lụ toor biển; Zư lêy biển oó đoọng nha nhự lâng bil hư; Pa dưr pa xớc liêm choom kinh tế biển g’nưm đhị pr’đơợ âng kinh tế biển t’viêng lâng kinh tế tuần hoàn; Bhrợ liêm ta níh pháp luật đắh biển lâng kinh tế biển; Xay moon pa dưr dal c’năl bh’rợ lâng pa choom c’năl bh’rợ đoọng ha zâp lang đhanuôr, lấh mơ nắc doanh nghiệp lâng đhanuôr ắt ma mung truíh toor biển lâng cóh đảo./.

Hội thảo Khoa học Khánh Hòa 370 năm xây dựng và phát triển (1653-2023)

Sáng ngày 31/3, tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa tổ chức Hội thảo Khoa học Khánh Hòa 370 năm xây dựng và phát triển (1653 - 2023) với sự tham dự của 200 đại biểu là các chuyên gia, nhà khoa học. Các tham luận tại Hội thảo đều nhận định Khánh Hòa là địa phương được thiên nhiên ưu đãi, có nhiều lợi thế phát triển. Để phát triển bền vững, Khánh Hòa cần khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững kinh tế biển.

Tham luận của các nhà sử học, xã hội học tại Hội thảo đều thống nhất nhận định: Từ năm 1653, thời chúa Nguyễn Phúc Tần, vùng đất Kauthara từ núi Đá Bia - Đèo Cả vào đến bờ bắc sông Phan Rang trở thành đơn vị hành chính của nước Đại Việt. Ban đầu có tên gọi dinh Thái Khang, sau đó lần lượt đổi tên thành dinh Bình Khang (1690), dinh Bình Hòa (1803), trấn Bình Hòa (1808) và tỉnh Khánh Hòa (1832).

Trong suốt chiều dài lịch sử 370 năm (1653 - 2023), nơi đây luôn là bộ phận lãnh thổ, đơn vị hành chính cấp tỉnh của nước ta. Các nhà khoa học cũng có chung khẳng định, Khánh Hòa có đầy đủ các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật và bảo vật quốc gia. Du khách gần xa đều cảm nhận người Khánh Hòa khiêm nhường, cởi mở, thân thiện, gần gũi, dễ hòa đồng. Có thể khẳng định không có lời mời đầu tư nào hấp dẫn hơn lời mời của một vùng văn hóa có thiên nhiên hài hòa, con người thân thiện, cởi mở.

Khánh Hòa có tiềm năng và lợi thế phát triển không chỉ to lớn mà còn là đặc biệt, vượt trội. Lợi thế của Khánh Hòa có nhiều điểm khác biệt so với nhiều địa phương khác – không chỉ về quy mô, phạm vi mà quan trọng hơn, ở tính đặc sắc và “đẳng cấp”. Mặc dù nhiều tiềm năng, lợi thế như vậy mà cho đến nay, Khánh Hòa vẫn chưa phát triển “đúng tầm”, thấp xa kỳ vọng, chưa đạt mức “trung bình cả nước” và cơ bản vẫn là địa phương “khó phát triển”. Ông Trương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại cho rằng, khi thế giới phát triển, thay đổi nhanh chóng, Khánh Hòa cần đẩy mạnh việc chuyển đổi số trên cả 3 lĩnh vực: Chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.

Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghề cá Việt Nam, Uỷ viên Uỷ ban KHCNMT Quốc hội cho rằng: Để phát triển bền vững kinh tế biển Khánh Hòa, cần duy trì cho được nguồn vốn tự nhiên biển; Bảo tồn được thiên nhiên biển, bao gồm cảnh quan biển; Bảo vệ được môi trường biển khỏi ô nhiễm và suy thoái; Phát triển hiệu quả kinh tế biển dựa trên nền tảng của kinh tế biển xanh và kinh tế tuần hoàn; Thực thi nghiêm túc pháp luật về biển và kinh tế biển; Truyền thông nâng cao nhận thức và trang bị kiến thức cho các tầng lớp trong xã hội, đặc biệt là doanh nghiệp và cộng đồng dân cư ven biển và trên đảo./.