K’cir Hổ Quyền cóh Trường Đá, phường Thuỷ Biều, thành phố Huế nắc mưy ooy đợ xa nay bh’rợ chr’nắp liêm cắh mưy cóh Việt Nam. Bơơn bhrợ pa dưr tơợ lang bhua Minh Mạng, đhị đâu nắc đấu trường âng đợ g’lúh tr’zêl tr’cắp âng ruốih lâng n’bhướp. Bhiệc bhrợ zâp g’lúh tr’zêl tr’cắp ruốih lâng n’bhướp tơợp váih tơợ cr’noọ lêy pa choom tượng binh, mưy binh chủng chr’nắp âng quân đội k’tiếc Đàng Trong.

Hổ Quyền nắc mưy đhị đấu trường la lưah hình vành khăn, bơơn bhrợ pa dưr c’moo 1830 bêl lang bhua Ming Mạng. Bh’rợ nâu vêy bhứah 145 mét, cóh cr’loọng chảo ga mắc 44 mét, dal 5,9 mét cóh cr’loọng, lâng cóh ngoai dal 4,75 mét. Đắh thành ngoài độp đa đêng mưy đắh k’dâng 10 tước 15 độ, bhrợ pa dưr nhâm mâng. Nâu đoo nắc đấu trường chr’nắp liêm âng ruốih lâng n’bhướp tơợ lang zâp chúa Nguyễn, đhị cồn Dã Viên cóh k’ruung Hương. Đhị đâu ơy vêy đợ g’lúh tr’zêl cha groong zr’nắh, tước bêl n’bhướp pr’lứch crêê t’nooi ruốih lêệng c’chêết nắc vêy lứch. Đợ g’lúh tr’zêl nâu cung bơơn bhrợ đhị zâp lang bhua Nguyễn zâp c’moo 1 chu, bơơn ta lêy nắc t’ngay bhiệc bhan ga mắc âng triều đình lâng đhanuôr zâp ngai. Tước lang Minh Mạng, đông bhua lêy pay zr’lụ k’tiếc Trường Đá đoọng bhrợ pa dưr mưy đấu trường nhâm mâng.

Manứih lêy cha mêết Nguyễn Xuân Hoa đoọng năl, tơợ bêl vêy Hổ Quyền bhrợ liêm xang nắc j’niêng bh’rợ lêy bhrợ zâp g’lúh tr’zêl tr’cắp âng ruốih lâng n’bhướp chr’nắp liêm lấh mơ ahay. T’ngay ta bhrợ chi ớh nâu, đhanuôr cóh vel đông zr’lụ nâu cung lêy đợc hương án, jập đồ. Tơợ ta rựp ra diu, đhanuôr nắc lêy pr’zước lêy chô đhị đâu đương lêy g’lúh tr’zêl tr’cắp âng ruốih lâng n’bhướp: "Hổ Quyền râu chr’nắp bhlâng âng đoo nắc đoọng lêy pa choom ha ruốih tr’cắp lâng n’bhướp. ĐoỌng nhi nâu tr’cắp nắc lêy chọ n’bhướp, lấh mơ, apêê đêếh lơi cluôi n’bhướp, cơnh mưy bh’rợ lêy pa choom binh. G’lúh tr’zêl tr’cắp pr’lứch ta bhrợ đhị lang bhua Thành Thái."

Đhị tang zr’lụ Hổ Quyền, zr’lụ đoọng bhua tớt lêy đắh Bắc, bhrợ pa dưr dal lấh mơ lâng zâp đhị zr’lụ. Đắh a’đai nắc đhị lêy zr’lụ bậc cấp (24 cấp) lêy dzoọc đoọng ha bhua lâng zâp quốc thích đại thần. Đắh a’tâm nắc vêy bậc cấp lơơng đoọng ha bh’cộ bha lâng lâng binh lính. Đắh mưy nắc lêy 5 c’roọl n’bhướp ắt cóh cr’loọng nâu. Zâp c’roọl n’bhướp nâu bhrợ pa dưr lâng vách cha groong 2 vòng z’đêr âng đấu trường nâu. G’lúh chi ớh pr’lứch ta bhrợ chi ớh đhị Hổ Quyền cr’chăl đâu k’noọ 120 c’moo xoọc lang bhua Thành Thái.

Tơợ c’moo 1993, k’cir nâu đh’rứah lâng k’cir cố đô Huế bơơn UNESCO moon nắc k’cir Văn hoá bha lang k’tiếc. Đợ c’moo hanua, bh’rợ lêy bhr’lậ pa liêm zr’lụ k’cir Hổ Quyền lâng k’cir Điện Voi Ré-đhị lêy bhuốih zâp a’bhô dang zư lêy ruốih lâng đợ acoon ruốih ga mắc grơơ bhlâng ooy zâp g’lúh tr’zêl tr’penh âng triều Nguyễn bơơn k’rang lêy lấh mơ. C’moo 2009, Trung tâm zư lêy k’cir cố đô Huế bhrợ pa dưr k’cir Hổ Quyền lâng công nghệ kỹ thuật số 3D lâng c’léh cha nụp ooy g’lúh tr’zêl tr’cắp âng ruốih lâng n’bhướp, bhrợ p’cắh cớ đhị zr’lụ k’cir Hổ Quyền lâng apêê bhua, quan, binh lính lêy g’lúh tr’zêl tr’cắp đhị đâu. C’moo 2021, UBND thành phố Huế ơy xay bhrợ dự án hạ tầng kỹ thuật zr’lụ đhanuôr bhrợ pa dưr pa liêm bha nụ k’cir nâu cóh phường Thuỷ Biều lâng phường Đúc, đhị k’tiếc bhứah k’noọ 5 hécta lâng pa zêng zên k’rong bhrợ lấh 94 tỷ đồng.

P’căn Tống Thị Nguyệt, đhanuôr ắt ma mung zr’lụ k’cir Hổ Quyền đoọng năl, tơợ lang a’dích a’bhướp âng đay ơy lướt ooy đâu bhrợ đông ặt ma mung. K’cir chr’nắp đắh lịch sử lâng pr’đhang bh’rợ chr’nắp liêm nắc đhanuôr rơơm kiêng đấh bhrợ pa liêm,  padưr râu chr’nắp liêm. "Bêl ahay, doọ ơy váih pr’lúh cr’ay Covid-19, ta mooi lướt ooy đâu bấc bhlâng. Xoọc đâu apêê đhanuôr cóh đâu cung kiêng đoọng k’tiếc zr’lụ nâu, lêy đoọng ha pêê đhị ặt t’mêê têêm ngăn ma mung, pa bhrợ."

Bha nụ k’cir Hổ Quyền-Voi Ré nắc mưy ooy đợ bha nụ văn hoá chr’nắp liêm, nắc mưy zr’lụ bhrợ pa zưm pa dưr k’cir cố đô Huế. Bhiệc bhr’lậ pa liêm bha nụ k’cir nâu chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr chr’nắp đắh k’cir lịch sử văn hoá, bhrợ pr’đơợ chr’nắp đoọng t’pấh ta mooi zâp đắh chô pấh lêy chi ớh. T’coóh Nguyễn Anh Tuấn, Gíam đốc Trung tâm pa dưr pa xớc Quỹ k’tiếc thành phố Huế moon, UBND thành phố Huế xoọc k’đươi moon bhrợ pa dưr đấh pr’lướt xay bhrợ dự án, k’noọ đợc lứch c’moo đâu vêy bhrợ liêm xang dự án hạ tầng kỹ thuật lâng bhr’lậ pa liêm zr’lụ đhanuôr ặt bha nụ k’cir Hổ Quyền-Voi Ré: "Hổ Quyền-Voi Ré nắc đhị zr’lụ đấu trường dzợ lêy độp cơnh ahay, cung nắc đhị chr’nắp ma bhưy âng Việt Nam lâng zr’lụ Đông Nam Á, nắc UBND tỉnh ơy vêy c’lâng xa nay bhrợ pa liêm k’tiếc đoọng pa dưr bhứah liêm, pa dưr chr’nắp k’cir. Xoọc đâu, azi ơy đoọng bhrợ dự án, lêy pay đông thầu lâng xoọc lêy bhrợ liêm xang zâp bh’rợ đoọng bhrợ hạ tầng. Xang bêl bhrợ hạ tầng nắc pa tơơi 42 pr’loọng crêê đhị đâu, pay pa chô k’tiếc lâng lêy đoọng apêê ặt đhị đhăm k’tiếc t’mêê. Bêl bhrợ liêm xang nắc têêm ngăn pr’ắt bh’rợ, pa dưr chr’nắp k’cir âng zr’lụ nâu./.

Độc đáo di tích Hổ Quyền ở cố đô Huế

Lê Hiếu/VOV-Miền Trung

Di tích Hổ Quyền ở Trường Đá, phường Thủy Biều, thành phố Huế là một trong những công trình kiến trúc độc đáo chỉ riêng có ở Việt Nam. Được xây dựng dưới thời vua Minh Mạng, nơi đây là đấu trường của những cuộc tử chiến giữa voi và hổ.

Hổ Quyền là một đấu trường lộ thiên hình vành khăn, được xây dựng vào năm 1830 thời vua Minh Mạng. Công trình có chu vi 145m, đường kính lòng chảo 44m, vòng thành trong cao 5,9m, vòng thành ngoài cao 4,75m. Thành ngoài nghiêng một góc khoảng 10 đến15 độ, tạo thế vững chãi. Đây là đấu trường độc đáo giữa voi và hổ duy nhất cho đến ngày nay. Các trận đấu giữa voi và hổ đã được tổ chức từ thời các chúa Nguyễn, tại cồn Dã Viên trên sông Hương. Tại đây đã có những cuộc chiến đẫm máu, đến khi con hổ cuối cùng bị đàn voi giết chết thì mới kết thúc. Những cuộc đấu này cũng được tổ chức dưới thời các vua Nguyễn mỗi năm 1 lần, được xem là ngày hội lớn của triều đình và dân chúng. Đến thời Minh Mạng, nhà vua đã chọn vùng đất Trường Đá để xây dựng một đấu trường kiên cố.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa cho biết, từ khi Hổ Quyền hoàn thành thì nghi thức tổ chức các trận quyết đấu giữa voi và hổ trang trọng hơn trước. Ngày diễn ra trận đấu, dân chúng địa phương ở trong vùng cũng đặt hương án, lễ vật. Từ sáng sớm, dân chúng lũ lượt đến nơi chờ xem trận đấu có một không hai giữa voi và hổ. “Hổ Quyền cái chính của nó là để luyện tập cho Voi đấu với cọp. Tất nhiên, để đấu giữa voi và cọp thì người ta phải cột cọp lại, thậm chí, người ta bẻ nanh của con cọp đi, như một đối thủ, một hình thức luyện binh. Trận đấu cuối cùng diễn ra dưới thời vua Thành Thái.”

Tại khuôn viên của Hổ Quyền, khán đài vua ngồi ở mặt Bắc, được xây cao hơn so với các vị trí xung quanh. Bên trái khán đài là hệ thống bậc cấp (24 cấp) đi lên dành cho vua và các quốc thích đại thần. Bên phải khán đài có hệ thống bậc cấp khác dành cho quan chức và binh lính. Đối diện của khán đài này là 5 chuồng cọp nằm ngay trong lòng đấu trường. Các chuồng cọp được dựng lên bằng vách ngăn giữa hai vòng tường thành trong và ngoài của đấu trường. Trận đấu cuối cùng diễn ra tại Hổ Quyền cách đây gần 120 năm, dưới thời vua Thành Thái.

Từ năm 1993, di tích này cùng với hệ thống di tích cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá Thế giới. Những năm qua, công tác tu bổ di tích Hổ Quyền và di tích Điện Voi Ré - nơi thờ các vị thần bảo vệ voi và những con voi dũng cảm nhất trong các cuộc chiến của triều Nguyễn đã được quan tâm hơn. Năm 2009, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phục dựng di tích Hổ Quyền bằng công nghệ kỹ thuật số 3D với hình ảnh trận tử chiến giữa voi và hổ, tái hiện cảnh quan, không gian kiến trúc của di tích Hổ Quyền và cảnh vua, quan, binh lính xem trận chiến tại đây. Năm 2021, UBND thành phố Huế đã triển khai dự án hạ tầng kỹ thuật khu dân cư phục vụ chỉnh trang cụm di tích này ở phường Thủy Biều và phường Đúc, trên diện tích gần 5 hecta với tổng mức đầu tư hơn 94 tỷ đồng.

Bà Tống Thị Nguyệt, người dân sống cạnh di tích Hổ Quyền cho biết, từ đời ông của bà đã đến đây dựng nhà sinh sống. Di tích có giá trị lịch sử và kiến trúc độc đáo nên người dân rất mong muốn sớm được chỉnh trang, phát huy giá trị.

“Trước đây, chưa có dịch Covid-19, khách du lịch đến nhiều lắm. Dân đây thì chừ họ cũng trông cho lấy đất đi, để cho họ một chỗ mô đó họ định cư, để họ làm ăn sinh sống", bà Tống Thị Nguyệt cho biết.

Cụm di tích Hổ Quyền - Voi Ré là một trong những quần thể kiến trúc văn hóa độc đáo, là một bộ phận cấu thành của quần thể di tích cố đô Huế. Việc chỉnh trang cụm di tích này góp phần khôi phục giá trị về lịch sử văn hóa, tạo điểm đến thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển Quỹ đất thành phố Huế cho biết, UBND thành phố Huế đang chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, dự kiến cuối năm nay sẽ hoàn thành dự án hạ tầng kỹ thuật và chỉnh trang khu vực dân cư cụm di tích Hổ Quyền - Voi Ré.

“Hổ Quyền Voi Ré, đây là khu vực đấu trường còn tương đối nguyên vẹn, cũng là đặc trưng của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, nên UBND tỉnh đã có chủ trương thực hiện công tác giải phóng mặt bằng để chỉnh trang lại, phát huy giá trị di sản. Hiện nay, chúng tôi đã phê duyệt dự án, lựa chọn nhà thầu và đang hoàn thành các thủ tục để tiến hành thực hiện làm hạ tầng. Sau khi làm hạ tầng xong sẽ di dời 42 hộ bị ảnh hưởng, thu hồi đất để bố trí tái định cư. Khi thực hiện xong thì sẽ đảm bảo cảnh quan, phục vụ phát huy giá trị di sản của khu vực này"./.