Ắt n’lơớp cóh crâng k’coong bhứah liêm, A Lưới nắc mưy ooy đợ chr’hoong k’coong ch’ngai dzợ zư đợc râu chr’nắp liêm âng crâng k’coong. Bấc ngai năl ooy đâu lâng đợ đhăm crâng pr’đươi A Roàng, tran đác A Nôr... hân đhơ cơnh đêếc, ha dang đoọng lướt lêy chi ớh lâng chấc lêy năl đợ c’léh c’lặ lịch sử, nắc lêy pay đợ đhị boọng gợp, địa đạo cóh A Lưới.

Cruung k’tiếc ga mắc liêm cóh đâu dưr váih zâp cơnh. Lêy vêy cruung k’tiếc liêm đhị vel đông, bộ đội lâng đhanuôr zâp acoon cóh cóh đâu nắc ơy lêy pay đươi bhrợ zâp đhị boọng gợp vêy váih nâu cắh cậ bhrợ pa dưr lâng c’rơ manứih đoọng lêy bhrợ pa dưr g’lúh tr’zêl tr’penh zư lêy vel bhươl. Đhị chr’hoong k’coong ch’ngai nâu, pr’zợc nắc choom lêy moót lưm lêy bấc đhị boọng gợp cơnh Tiên Công, KoÒng Óc, Par Lêêch... cắh cậ đợ đhị địa đạo cơnh A Đon, A Nôr, A Púc, A Ting, Còng Abó, Cốp, Địa đạo 49, Ông Hồ, A So-A Túc, An Hô... Đợ boọng gợp, địa đoạ nâu ắt bấc đhị cóh vel đông chr’hoong A Lưới lâng doọ vêy k’đhạp đoọng lêy chấc. pr’zợc mưy lêy moót chấc ooy google cắh cậ nắc ta moóh đhanuôr zêng vêy choom lướt tước lêy chi ớh cóh đâu.

Bấc chu lướt ooy A Lưới, acu nắc vêy g’lúh lêy chô ooy đợ boọng gợp, địa đạo nâu, ooy đâu vêy bấc râu kỷ niệm chr’nắp lâng địa đạo A Đon. Địa đạo nâu ắt đhị dứp dzung bha đưn A Đon cóh chr’val Hồng Quảng ty, xoọc đâu nắc chr’val Quảng Nhâm, cr’chăl tơợ thị trấn A Lưới lướt mơ 3km chô đắh Tây, cr’chăl thành phố Huế 72km đắh Tây. Bêl acu lướt, zr’lụ địa đạo nắc dzợ độp cơnh ahay. Địa đạo A Đon vêy 2 p’loọng choom moót glúh, c’lâng hầm mơ 20 mét. Mưy ooy 2 p’loọng nâu nắc crêê ga lấp m’bứi tu bom zroọ crêê p’loọng hầm.

Chấc lêy năl ooy đắh lịch sử, đhị đâu đợ t’ngay ta bhrợ g’lúh gung dưr Mậu Thân ha pruốt 1968, đhị râu k’đhơợng bhrợ âng Quân uỷ Trung ương, râu chrooi đoọng c’rơ âng Đài p’rá Việt Nam, Thường vụ Khu uỷ Quân khu Trị Thiên Huế quyết định pếch địa đạo nâu đoọng đợc hệ thống phát thanh giải phóng âng quân khu Trị Thiên Huế. Râu n’léh váih đấh loon âng Đài Phát thanh Giải phóng Quân khu Trị Thiên Huế, nắc đấh loon cổ vũ, p’too p’zương tinh thần zâp cán bộ, chiến sĩ, chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr thắng lợi âng quân dân Trị Thiên Huế ooy đợ t’ngay nâu, hân đhơ râu moót zêl k’rơ âng a’rập a’bhưy.

Pr’đoọng bơơn chấc đợ apêê manứih ơy ting pấh lêy bêl ahay cóh vel đông xơợng apêê xay moon cớ đợ xa nay t’ruíh crêê tước cơnh địa đạo A Đon, nắc vêy lêy chr’nắp liêm lịch sử nâu. Tu cơnh đâu, bấc ngai nắc moon, chô ooy A Lưới, lấh mơ đợ đhị du lịch sinh thái cộng đồng nắc pấh lêy chi ớh zâp đhị k’cir lịch sử cách mạng pa bhlâng chr’nắp liêm đoọng ha đợ g’lúh chô ooy tơơm ríah.

Địa đạo A Đon bơơn ta moon nắc k’cir cấp tỉnh. Lâng đhị lalua lêy, 2, 3 đhị lơơng cung ơy bơơn công nhận. Cơnh k’cir lịch sử cách mạng địa đạo An Hô cóh vel A Rý, chr’val Hương Nguyên, chr’hoong A Lưới, bơơn ta moon nắc k’cir lịch sử cấp tỉnh c’moo 2019, cắh cậ k’cir lịch sử Động Tiên Công, chr’val Hồng Kim nắc râu địa đạo Hầm chiến đấu, ơy bơơn Nhà nước moon nắc k’cir lịch sử cấp k’tiếc k’ruung c’moo 2005...

C’xêê 12 nâu, vêy bhiệc bhan chr’nắp lâng bhiệc bhan hay k’noọ t’ngay bhrợ pa dưr Quân đội Nhân dân Việt Nam. manứih Việt Nam vêy truyền thống chắp kiêng k’tiêc k’ruung, hâng hơnh acoon cóh. Lâng truíh c’lâng Hồ Chí Minh ma bhưy chr’nắp, chấc lêy năl liêm ghít lấh mơ ooy đợ c’rơ g’lêếh âng lang apêê lướt lăm, nắc cơnh g’lúh đoọng ta moóh pa choom, hay k’noọ lâng đoọng pa xoọng bấc râu chr’nắp, c’năl bh’rợ đắh lịch sử./.

Lên A Lưới, khám phá hang động

Nhắc đến huyện vùng cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, nhiều người đã quá quen với những suối thác, du lịch sinh thái, cộng đồng. Thế nhưng, nếu có dịp tìm hiểu về mảnh đất miền sơn cước này, khám phá những hang động, địa đạo nơi đây cũng sẽ đem lại rất nhiều cảm xúc.

Ẩn mình giữa rừng xanh đại ngàn, A Lưới là một trong số ít huyện miền núi còn giữ được nét quyến rũ hoang sơ của núi rừng. Nhiều người biết đến nơi đây qua cánh rừng nguyên sinh A Roàng, thác A Nôr…, nhưng nếu đi để trải nghiệm và tìm hiểu những dấu mốc lịch sử, nên chọn đến những hang động, địa đạo ở A Lưới.

Thiên nhiên hùng vĩ nơi đây được in đậm bởi những cánh rừng nguyên sinh trải dài, trùng điệp. Lợi dụng địa hình địa vật tại địa phương, bộ đội và đồng bào các dân tộc nơi đây đã tận dụng tối đa các hang động có trong tự nhiên hoặc xây dựng bằng sức người để phục vụ cho cuộc chiến tranh bảo vệ quê hương. Tại huyện vùng cao này, bạn có thể ghé thăm rất nhiều hang động,  như: Tiên Công, Koòng, Koòng Óc, Pâr Lêêch… hay những địa đạo, như A Đon, A Nôr, A Púc, A Ting, Còng Abó, Cốp, Địa đạo 49, Ông Hồ, A So - A Túc, An Hô… Những hang động, địa đạo này nằm ở nhiều nơi trên địa bàn huyện A Lưới và không quá khó để tìm. Bạn chỉ cần “gõ google” hoặc đơn giản hơn là hỏi người dân, mọi người đều có thể đến để tham quan, khám phá.

Nhiều lần lên A Lưới, tôi có dịp tìm đến nhiều trong số những hang động, địa đạo trên, trong đó có khá nhiều kỷ niệm, ấn tượng với địa đạo A Đon. Địa đạo này nằm dưới chân đồi A Đon thuộc xã Hồng Quảng cũ, nay là xã Quảng Nhâm, cách thị trấn A Lưới khoảng 3km về phía tây, cách TP. Huế 72km về phía tây bắc. Thời điểm tôi đến, khu địa đạo vẫn còn khá nguyên vẹn. Địa đạo A Đon có ba cửa, hai cửa thông nhau, đường hầm khoảng 20 mét. Một trong hai cửa này bị lấp chút ít do bom rơi trúng gần cửa hầm.

Lần tìm những thông tin lịch sử, tại đây những ngày diễn ra cuộc Tổng tiến công Mậu Thân xuân 1968, dưới sự chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, sự góp sức của Đài Tiếng nói Việt Nam, Thường vụ Khu ủy Quân khu Trị Thiên Huế quyết định đào địa đạo để đặt hệ thống phát thanh giải phóng của quân khu Trị Thiên Huế. Sự xuất hiện kịp thời của Đài Phát thanh Giải phóng Quân khu Trị Thiên Huế, đã kịp thời cổ vũ, động viên tinh thần các cán bộ, chiến sĩ, góp phần làm nên thắng lợi của quân dân Trị Thiên Huế trong những ngày này, mặc cho sự cay cú điên cuồng của kẻ địch.

May mắn tìm được những nhân chứng lịch sử địa phương để nghe lại những câu chuyện liên quan điểm đến như địa đạo A Đon, mới thấy được giá trị, những ý nghĩa lịch sử hết sức sâu sắc. Có lẽ vì vậy, nhiều người vẫn bảo, đến A Lưới, ngoài những địa điểm du lịch sinh thái, cộng đồng thì tham quan hệ thống các di tích lịch sử cách mạng sẽ vô cùng bổ ích, thiết thực cho những đợt về nguồn.

Địa đạo A Đon được công nhận là di tích cấp tỉnh. Và trên thực tế, một số điểm khác cũng đã được công nhận. Đơn cử như di tích lịch sử cách mạng (lưu niệm sự kiện) địa đạo An Hô thuộc thôn A Rý, xã Hương Nguyên, huyện A Lưới, được công nhận là di tích lịch sử (lưu niệm sự kiện) cấp tỉnh năm 2019; hay di tích lịch sử Động Tiên Công (xã Hồng Kim) thuộc loại địa đạo Hầm chiến đấu, đã được Nhà nước công nhận di tích lịch sử cấp Quốc gia năm 2005…

Tháng 12 này, có sự kiện đặc biệt với kỷ niệm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam. Người Việt Nam có truyền thống yêu nước, tự hào dân tộc. Và, trên dọc đường Hồ Chí Minh huyền thoại, tìm đến những di tích lịch sử, hiểu hơn về những công lao của thế hệ đi trước, đó như là chuyến đi để học, để nhớ và để bổ sung thêm nhiều giá trị, kiến thức bổ ích về lịch sử./.

(Theo Báo Thừa Thiên Huế)