Pazêng t’ngay x’rịa c’moo, t’cooh bhươl A Ting Đhân ặt đhị vel Prao, thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam dzợ pa zay taanh dzắc. C’moo đâu, tu căh liêm âng pr’luh cr’ay Covid-19, bh’nơơn bh’rợ tơơ cram cr’đe ta bhrợ têng pa câl nắc đoọng ha pêê coh  vel đong đơ bhlầng. T’cooh A Ting Đhân đoọng năl, tơợ tơợp c’moo tước nâu kêi t’cooh bhrợ k’nặ 60 bh’nơơn pr’đươi cram cr’đe, bhrợ mơ muy pâng c’moo hay. Đhơ k’đhap k’ra ha dợ t’cooh doó ha vil lơi bh’rợ nâu tu a đoo lalâh chăp kiêng. Cơnh lâng t’cooh Đhân, lâh mơ taanh dzăc t’cooh bhrợ bhrợ chr’gâr lâng ca cooch. T’cooh A Ting Đhân truih, tơợ dzợ p’niên t’cooh chăp kiêng bhlầng lâng choom taanh dzắc, cooch bọoc n’loong. Rau chăp kiêng nắc đoo ting t’ngay c’xêê ting k’rơ lâh mơ. Nâu kêi, t’cooh đhur ặ, t’cooh A Ting Đhân dzợ pa zay bhrợ têng bh’rợ âng đay chăp kiêng lâng kiêng zư lêy, pa dưr bh’rợ nâu đoọng ha lang p’niên. “Cơnh coh c’moo 2021, a cu taanh lâh 95 pr’đươi, pa câl cung bấc, vêy đơơng chô zên. Acu bhrợ têng bấc rau bh’rợ, lâh mơ t’taanh nắc dzợ cooch bọoc n’loong, cooch bọoc acọ chr’gơơng, xọong chăng… Đhơ t’cooh nắc c’la cung căh bơơn đhêy jậ, pa zay bhrợ têng. Chơợ , apêê đha đhâm nâu kêi căh tộ pa choom bhrợ, căh chăp kiêng bh’rợ t’taanh, bhrợ za gâr lâng bơr pêê bh’rợ ty đanh lơơng dzợ.”

        Căh muy bhriêl choom đăh taanh dzăc, bhrợ chr’gâr lâng bh’rợ k’nooch, t’cooh A Ting Đhân nắc ma nuyh zay bhlầng âng Câu lạc bộ prá pr’ma, bhrợ bhr’nooch âng chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Tơợ prá pr’ma, bhrợ bhr’nooch, t’cooh t’pâh đhanuôr lơi rau j’niêng căh ta nih liêm coh bhiệc văng, bhiệc t’pắt, bhrợ pa dưr vel bhươl văn hoá. Coh pazêng t’ngay pr’luh Covid-19 dưr vaih ngân pa bhlầng, t’cooh pay lướt đong đhanuôr đhơ pleng boo căh cợ p’răng đoọng t’pâh đhanuôr vel bhươl pa dưr dal c’năl coh bh’rợ zêl, cha groong pr’luh lâng bhrợ têng ghit liêm 5 rau âng Bộ Y tế k’đươi bhrợ. T’cooh Hôih Nhuôl, ma nuyh sinh hoạt mr’đoo câu lạc bộ prá pr’ma bhrợ bhr’nooch vel Tà Vạc, chr’hoong Đông Giang đoọng năl: “T’cooh A Ting Đhân nắc manuyh choom, pa zay coh prá pr’ma bhrợ bhr’nooch, a đoo ta luôn xiêr ooy apêê vel coh prang thị trấn nâu k’dua apêê lơơng ting pâh prá pr’ma bhrợ bhr’nooch. Rau bơr nắc a đoo vêy bh’rợ lơơng nắc bhrợ chr’gâr, pa câl bấc bhlầng đoọng ha pêê coh chr’hoong nâu, lâh mơ, t’cooh Đhân z’hai bhlầng choom taanh dzắc ting chr’năp ma nuyh Cơ Tu hêê. Râu pêê nắc tơợ rau a đoo ơy năl, a đoo pa choom đoọng ha pêê lơơng cơnh lâng apêê học sinh đhị trường THPT Quang Trung ooy prá pr’ma bhrợ bhr’nooch.. Rau puôn nắc xay moon, t’pâh đhanuôr liêm choom đoọng ha pêê ting xợơng bhrợ cơnh c’lâng xa nay âng Đảng, Nhà nước, pa bhlầng nắc cơnh lâng apêê lang p’niên. Xọoc đâu, đhị vel Prao vêy bấc p’niên ơy bhrợ c’la đăh choh bhrợ têng đong ặt đoọng ha pân lơơng, vêy bh’nơơn tệêm ngăn, tr’mông tr’meh doó lâh k’đhap đha rựt cơnh lalăm a hay dzợ. Nắc đươi vêy rau xay moon, t’pâh loom âng t’cooh Đhân.”

       Xay tước apêê g’lăng z’hai bhlầng coh bh’rợ tr’nêng ty đanh âng ma nuyh Cơ Tu năc căh choom căh pa hay tước t’cooh Bhling Bloo ặt đhị  vel Bh’hôông, chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang. Đhơ 72 c’moo ha dợ t’cooh dzợ pa zay bhrợ têng, t’vaih bh’nơơn pr’đươi cơnh liêm t’mêê la lay cơnh. Lâh mơ pr’đươi bơơn taanh bhrợ lâng am c’rêê cơnh ta leh, zong lâng zập pr’đươi buôn đươi dua coh đong, t’cooh nắc dzợ taanh bhrợ bấc pr’đươi pa câl đoọng ha t’mooi du lịch. Căh muy choom bhrợ têng rau bh’rợ âng đay chơih pay, t’cooh dzợ nắc ma nuyh pa choom đoọng bh’rợ taanh dzăc, cooch bọoc đoọng ha lang p’niên, lâng ting pâh zập bh’rợ văn hoá đhị thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam lâng thành phố Đà Nẵng, t’cooh rơơm kiêng nắc pa căh văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu. T’cooh Bhling Bloó, ma nuyh coh Ban k’đhợợng bhrợ vel du lịch vel bhươl Bh’hôồng, chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang rơơm kiêng pr’luh cr’ay Covid-19 đâh z’lâh đoọng ha du lịch vel bhươl Bh’hôồng bơơn văl bhrợ têng cơnh c’xu, t’vaih pr’đơợ đoọng ha vel bh’rợ tr’nêng ty đanh lâng văn hoá Cơ Tu bơơn pa căh, xay moon đoọng ha t’mooi ch’ngai đăn ting năl tước. “Tơợ bêl dưr vaih pr’luh Covid-19, t’mooi căh vêy tước đau, bh’rợ du lịch căh dzợ, đhanuôr nắc bhrợ têng ha rêê, bh’nơơn bh’rợ cung căh vêy. Rơơm pr’luh cr’ay đâh lưch  đoọng ha zi pa dưr cớ du lịch, xay moon đoọng ha t’mooi năl văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu cơnh: chiing goong, tr’cọo x’nul, hát tr’ơơi, panh p’naanh, tân tung da dă…”

        T’cooh Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon dal c’rơ bh’rợ âng t’cooh bhươl, ma nuyh t’cooh t’ha cơnh t’cooh A Ting Đhân lâng t’cooh Bloó lâng apêê t’cooh t’ha lơơng coh bh’rợ zư lêy, pa trơơi bh’rợ ty chr’năp đoọng ha lang p’niên. Tơợ đêêc, pa zưm têy đh’rưah lâng chính quyền zư lêy văn hoá Cơ Tu. “Apêê vel bh’rợ tr’nêng ty đanh liêm choom bhlầng xoọc đâu nắc dzợ zư lêy lâng pa dưr chr’năp, coh đêêc vêy t’cooh A Ting Đhân ặt đhị Prao, a đoo bhrợ têng bấc bhlầng cha gâr, t’taanh, bhrợ k’nooch, a đoo dzợ choom  bhrợ têng bấc pr’đươi buôn đươi dua coh đong lâng đhị chr’val Sông Kôn vêy t’cooh Bhling Blóo taanh bhrợ bấc pr’đươi pa câl đoọng ha t’mooi du lịch lâng zập tơợ lơơng tước lêy. Coh ha y, tơợ bêl UBND tỉnh Quảng Nam pa căh c’lâng bh’rợ pa dưr văn hoá cung cơnh apêê vel bh’rợ tr’nêng moon za zưm nắc Đông Giang lêy bhrợ pa ghit lâng apêê c’lâng bh’rợ ta nih liêm, đoọng coh cr’chăl c’moo 2021-2025 pazêng vel bh’rợ tr’nêng moon lalay  lâng pazêng bhrợ văn hoá, văn nghệ, du lịch moon za zưm nắc vêy đơơng chô bh’nơơn đoọng ha đhanuôr đanh mâng, pr’ặt tr’mông bơơn pa dưr lâh mơ, nắc đoo chr’hoong đương rơơm coh cr’chăl ha y./.”

Người cao tuổi Cơ Tu giữ niềm đam mê văn hóa truyền thống

                            PV/VOV-Miền Trung

        Đã ở tuổi xưa nay hiếm nhưng nhiều bậc cao niên ở huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vẫn đeo đuổi nghề truyền thống Cơ Tu với mong muốn truyền lửa đam mê cho thế hệ tương lai.

         Những ngày cuối năm, già làng A Ting Đhân ở thôn Prao, thị trấn Prao, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vẫn cặm cụi đan lát. Năm nay, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, sản phẩm mây tre làm ra chủ yếu bán cho khách hàng quen và bà con địa phương. Ông A Ting Đhân cho biết, từ đầu năm đến nay ông làm được gần 60 sản phẩm mây tre, chỉ bằng một nửa năm ngoái. Khó khăn nhưng ông không từ bỏ nghề này niềm đam mê. Với già Đhân, ngoài đan lát ông còn làm trống và chạm trổ, điêu khắc gỗ. Ông A Ting Đhân kể, ngay từ nhỏ ông đã rất yêu thích và có năng khiếu đan lát, chạm trỗ trên gỗ. Niềm đam mê ấy lớn dần cùng ông theo năm tháng. Nay đã ở tuổi xưa nay hiếm, ông A Ting Đhân vẫn miệt mài theo đuổi nghề với mong muốn bảo tồn và truyền cảm hứng đam mê cho lớp trẻ: “Riêng trong năm 2021 tôi đan lát hơn 59 sản phẩm, lượng tiêu thụ cũng lớn, có nguồn thu nhập. Tôi làm cũng nhiều việc, ngoài đan lát tôi con điêu khắc, như điêu khắc đầu con sơn dương, con hươu… Tuy là có tuôi nhưng bản thân tôi cũng không nghỉ ngơi, vẫn phải làm. Tiếc là thanh niên không chịu học, không thích, không yêu nghề của chúng tôi làm, như đan lát, làm trống và một số nghề truyền thống khác nữa.”

         Không chỉ giỏi đan lát, làm trống và điêu khắc gỗ, ông ATing Đhân còn là thành viên tích cực của Câu lạc bộ hát Lý, nói Lý của huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Thông qua hát lý, nói lý, ông tuyên truyền vận động bà con xóa bỏ hủ tục lạc hậu trong ma chay, cưới hỏi, xây dựng thôn bản văn hóa. Trong những ngày dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp, ông không quản ngại nắng, mưa, sớm tối đến từng nhà vận động bà con trong thôn bản nâng cao ý thức phòng chống dịch và thực hiện nghiêm khuyến cáo 5K của Bộ Y tế. Ông Hốih Nhuôl, người sinh hoạt cùng câu lạc bộ hát lý, nói lý thôn Ta Vac, huyện Đông Giang cho biết: “Ông A Ting Đhân là người có tinh thần rất cao trong việc nói lý, hát lý, ông thương xuyên được các thôn bản khác trên địa bàn thị trấn mời tham gia nói lý, hát lý. Thứ hai nữa là ông Đhân có nghề, đó là nghề làm trống, được tiêu thụ nhiều trên địa bàn huyện, ngoài ra ông Đhân cũng giỏi đan lát theo kiểu truyền thống của dân tộc Cơ Tu. Thứ ba nữa là từ việc am hiểu về văn hoá Cơ Tu, ông Đhân là một trong những người tham gia dạy cho các cháu học sinh ở trường THPT Quang Trung về nói lý, hát lý… Thứ tư là tinh thân vận động, tuyên truyền bà con ở thôn bản chấp hành chủ trương của Đảng, Nhà nước, nhất là cho các thế hệ trẻ. Hiện nay ở thôn Prao nhiều bạn trẻ là chủ thầu xây dựng, chủ yếu là xây nhà, có thu nhập ổn định, cuộc sống bớt khó khăn như trước đây. Đó là nhờ việc tuyên truyền vận động của ông Đhân.”

        Nói đến những nghệ nhân có tên tuổi trong nghề truyền thống Cơ Tu không thể không nhắc đến ông Bhling Bloó ở thôn Bh’hôồng, xã Sông Kôn, huyện Đông Giang. Đã ở tuổi 72 nhưng ông Bhling Bloó vẫn không ngừng sáng tạo nghệ thuật. Ngoài những sản phẩm mây tre truyền thống như gùi nam, gùi nữ và các vật dụng hàng ngày, ông còn làm ra nhiều sản phẩm lưu niệm mới phục vụ khách du lịch. Không chỉ giỏi nghề, ông còn là người thầy tận tâm truyền dạy kỹ năng đan lát cho lớp trẻ và tham gia trình diễn tại các sự kiện văn hóa tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam  và thành phố Đà Nẵng với mong muốn giới thiệu, quảng bá văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Ông Bhling Bloó, thành viên Ban điều hành làng du lịch cộng đồng Bh’hôồng, xã Sông Kôn, huyện Đông Giang mong muốn dịch bệnh Covid sớm qua để làng du lịch cộng đồng Bh’hôồng hoạt động trở lại, tạo điều kiện cho  làng nghề truyền thống và văn hóa Cơ Tu được quảng bá, giới thiệu đến du khách gần xa: “Từ khi xảy ra dịch Covid-19, du khách không đến đây, hoạt động du lịch không còn, bà con chủ yếu làm nương rẫy, nguồn thu nhập cũng không có. Mong dịch bệnh hết thì hoạt động du lịch lại phát triển chúng tôi  giới thiệu đến du khách văn hóa của người Cơ Tu như: cồng chiêng, nhạc cụ, hát dao duyên, bắn nỏ, tân tung da dặ…”

         Ông Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đánh giá rất cao vai trò của các già làng, người cao tuổi như ông A Ting Đhân và ông Bloó và các bậc cao niên trong việc gìn giữ, trao truyền nghề truyền thống cho thế hệ trẻ. Qua đó, chung tay cùng với chính quyền bảo tồn văn hóa Cơ Tu: “Các làng nghề truyền thống tiêu biểu này hiện nay vẫn còn giữ gìn và phát huy, tiêu biểu có già làng A Ting Đhân ở thôn Prao, già làng làm nhiều trống, đan lát, làm kể cả những vật dụng để phục vụ trong lao động  sản xuất và ở xã Sông Kôn có già làng Bhling Bloó, với nhiều vật dụng đan lát được nhiều du khách ở các nơi khác đên tham quan. Trong thời gian đến, sau khi UBND tỉnh Quảng Nam ban hành kế hoạch phát triển văn hoá cũng như các làng nghề nói chung thì Đông Giang tiếp tục cụ thể hoá bằng kế hoạch hết sức cụ thể, để trong giai đoạn 2021- 2025 những làng nghề nói riêng và những hoạt động văn hoá, văn nghệ, du lịch nói chung, thông qua các loại hình nghệ thuật này bà con có nguồn thu nhập bền vững, đời sống được nâng lên, đó là mong muốn của huyện trong thời gian tới./.”