Năc pân đil Mông, a moó Mùa Thị Tộng công cơnh bâc pân đil coh vel Nà Phiềng, chr’val Chiềng Kheo, chr’hoong Mai Sơn, tỉnh Sơn La đơơh năl ơ ih, t’taanh đợ xa nap âng acoon coh tơợ tứi đoọng zư x’mir lêy pr’loọng đong. Bơơn lêy cr’noọ đươi dua âng đha nuôr bâc, c’moo 2019, a moó Mùa Thị Tộng k’rong 20 ưc đồng đoọng bhrợ đong ơ ih xa nâp pân đil Mông. Bêl tr’nơơp, a moó Tộng ih đoọng ha prloọng đong lâng đơp đợ ngai đha nuôr k’đươi ca ih ha đay. A moó Tộng đoọng năl, l’lăm a hay, xa nâp âng ma nưih pân đil Mông pa zêng: A dooh, n’đooh, xr’nap, pr’nơng… bơơ bhrợ zêng lâng têy tợơ bh’rợ t’tây, taanh, c’bhum, ca ih, căt… lâng đươi dua zêng pr’đươi âng crâng ca coong. Đoọng vêy muy xa nâp ha pân đil năc bil hăt bhlâng tơợ 4-5 c’xêê cơnh lâng zên pa câl 500-600 r’bhâu đồng muy xa nâp. Cơnh lâng apêê xa nâp liêm, k’đhap, bâc pr’hoọm hăt bhlâng năc bil dâng 1 c’moo vêy xang, chr’năp pa câl tơợ 1-2 ưc đồng.

  Đợ pr’chăp, râu căh yêm ăt tơt năc ng’cơnh choom pa xiêr cr’chăl, c’rơ g’lêêh đoọng bhrợ t’vaih xa nâp liêm, đọong crêê lâng c’lâng xa nâp t’mêê n’đhang công bơơn zư đơc văn hóa ty đanh… âi bhrợ t’vaih pr’đơợ ha moó Mùa Thị Tộng quyết định k’rong câl máy móc, bhrợ t’vaih đong ơ ih xa nâp acoon coh. Đợ xa nâp âng a moó Tộng bhrợ t’vaih năc râu p’têêt pa zum bhlưa bhai công nghiệp lâng apêê xut, bh’nêêc acoon coh n’jưah crêê cr’đơơng âng xa nâp xooc đâu n’đhang công dzợ bơơn zư đơc văn hóa acoon coh. A moó Mùa Thị Tộng xay moon:“ Đọong vêy đợ xa nâp liêm năc a cu ta luôn pa choom, ng’cơnh ih, taanh, ra pă xut, bh’nêêc đoọng ng’cơnh choom liem glăp, liêm măt, t’mêê t’mô. Bh’rợ n’nâu a cu ting pa choom bhrợ ting âng c’la cu âi năl pa zum lâng cơnh t’mêê, ih, taanh lâng pa choom đhị mạng n’đăh ng’cơnh ca ih xa nâp Mông coh apêê zr’lụ đoọng vêy p’xoọng bâc pr’đhang la lay cơnh, bhrợ crêê cơnh cr’noọ âng t’mooi.”

  Bh’rợ ca iwh xa nâp acoon coh âng a moó Mùa Thị Tộng bơơn zăng bâc cr’chăl, tu căh muy kiêng vêy râu zay bhrợ têng năc dzợ choom bhrợ pa ghit. Ting a moó Mùa Thị Tộng, đoọng bhrợ xang muy xa nâp acoon coh z’lâh bâc bh’rợ cơnh căt, ca ih, p’têêt t’boọ xut ng’cơnh choom liêm bhlâng. Cơnh lâng đợ xa nâp ha bhiêc bhan căh câ cha ơh văn nghệ  cơnh lâng pr’đhang la lay t’mêê, năc bh’nhăn đanh lâh. Pa đhang cơnh đoọng vêy muy bêệ a dooh liêm xang, tr’nơơp năc căt a dooh xang năc ih têy a dooh, xang năc vêy tươc ih apêê bh’nêê, t’boọ a rac, đồng xu… zâp râu apêê bh’rợ n’nâu năc kiêng vêy loom mâng, crêê, têy z’hai. Zâp đoo bh’nêêc bơơn bhrợ ooy xa nâp năc ng’cơnh lâng u liêm, mr’cơnh, liêm ha măt bêl lêy. Đoọng doó lâh u đanh ng’bhrợ, lâh bh’rợ bhrợ lâng têy năc a moó đươi lâng máy ơ ih đoọng loon cr’chăl đoọng ha t’mooi. Cơnh lâng ca ih cơnh t’mêê, a moo bhrợ t’vaih bâc bh’nơơn lâng pa chô công z’zăng lâh a hay. Zâp c’xêê a moó bơơn pa câl dân 25 bộ xa nâp pa chô k’noọ 20 ưc đồng.

A moó Mùa Thị Tông xay moon: Đươi vêy zay bhrợ têng, pa liêm coh zap bh’nơơn, đong ơ ih âng a moó bơơn đha nuôr coh apêê vel  n’lơơng năl tươc lâng pay câl. Bêl pr’luh cr’ay Covid-19 dưr vaih, bh’rợ lươt ra vach âng đha nuôr xiêr, a moó năc k’rong môt bhrợ apêê bh’nơơn a dooh, n’đooh, pr’nơng, xr’nap p’niên k’tứi đoọng ha đha nuôr.“Tơợ bêl vêy pr’luh cr’ay Covid-19, hăt vêy t’mooi lươt ra vach tu ăt pa tuông, hăt bhrợ têng bhiêc bhan, a pêê a đhi a moó coh vel căh câ muy bơr bh’nơơn cơnh: xr’nap, a dooh, n’đooh ha p’niên k’tứi xâp bhui har coh đong, lươt học. Acu năc p’zay ih apêê bh’nơơn n’nâu.”

  Căh muy bhrợ t’vaih đong ơ ih, t’bơơn râu pa chô ha pr’loọng đong đay, a moó Mùa Thị Tộng pa bhlâng p’zay pa choom đoọng kỹ thuật, kinh nghiệm ha đhi a moó vêy cr’noọ bhrợ đong ca ih cơnh a đay. Xooc đâu, đong ca ih âng pr’loọng đong a móo Tộng xooc pa choom đoọng 5 ađhi a moó coh vel lan ag apêê chr’val đăn đêêc ooy z’hai ca ih, căt xa nâp acoon coh đoọng pa dưr dal râu pa chô. A moó Giàng Thị Cở ăt coh chr’val Nà Ớt, chr’hoong Mai Sơn, tỉnh Sơn La  hâng hơnh moon ooy ma nưih thầy – Mùa Thị Tộng âi pa choom đoọng ng’cơnh ih taanh, bhrợ đong ca ih ha c’la đay:“A moó Tộng năc muy ma nưih pa bhlâng bhriêl g’lăng, ta luôn vêy cơnh bhrợ t’mêê, pa chăm xa nâp pa bhlâng liêm. A cu âi bơơn pa choom đhị a moó đợ z’hai ih, taanh âng xa nâp acoon coh đay lâng nâu câi a cu công âi choom ih, bơơn bhrợ t’vaih đong ca ih xa nâp acoon coh đhị vel đong. Pay lơi đợ zên đươi dua zâp c’xêê acu công bơơn pa chô k’noọ 10 ưc đồng tơợ pa câl apêê bh’nơơn n’nâu. Chăp hơnh a moó Tộng căh cơnh.”

Cơnh bhrợ âng a moó Mùa Thị Tộng lâng muy bơr pân đil Mông coh apêê vel zr’lụ da ding ca coong tỉnh Sơn La chroi đoọng bhrợ t’vaih bh’rợ, yêm têêm pr’ăt tr’mông ha ma nưih pa bhrợ coh vel đong, zư đơc c’leh liêm văn hóa acoon coh./.

Mùa Thị Tộng: góp sức lưu giữ trang phục người Mông

                                                                                                                        PV Lầu Chia

  Đến các bản làng đồng bào Mông ở vùng cao Tây Bắc, rất dễ bắt gặp hình ảnh các bà, các mẹ, chị em Mông ngồi thêu thùa, may trang phục truyền thống dân tộc. Nhiều phụ nữ Mông đã linh động nắm bắt nhu cầu sử dụng của người dân, đầu tư mở tiệm may trang phục dân tộc, vừa tạo nguồn thu nhập cho gia đình, vừa góp phần giữ gìn văn hóa dân tộc. Chị Mùa Thị Tộng, dân tộc Mông ở bản Nà Phiềng, xã Chiềng Kheo, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La  là một trong nhũng người như vậy.

       Là phụ nữ Mông, chị Mùa Thị Tộng cũng như nhiều phụ nữ ở bản Nà Phiềng, xã Chiềng Kheo, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La sớm biết may vá, thêu thùa những bộ trang phục truyền thống của dân tộc từ nhỏ để chăm lo cho gia đình. Nhận thấy nhu cầu sử dụng của người dân nhiều, năm 2019 chị Mùa Thị Tộng đầu tư 20 triệu đồng để mở tiệm may trang phục phụ nữ Mông. Lúc đầu, chị Tộng may để phục vụ gia đình và nhận các đơn đặt hàng của bà con trong bản. Nhờ khéo tay, tiệm may của chị ngày càng có nhiều người tìm đến đặt may trang phục cho gia đình. Chị Tộng cho biết, trước đây, bộ trang phục của người phụ nữ Mông gồm: Áo, váy, quần, yếm, mũ… được làm hoàn toàn thủ công từ công đoạn xe sợi, dệt vải, nhuộm màu, thêu trang trí, cắt, may… và hoàn toàn sử dụng các nguyên liệu tự nhiên. Để có một bộ trang phục cho nữ giới loại đơn giản nhất cũng mất từ 4-5 tháng với giá bán từ 500-600 nghìn đồng mỗi bộ. Đối với những bộ trang phục đẹp, cầu kỳ, nhiều màu sắc ít nhất phải mất khoảng một năm hoàn thành, giá bán từ 1-2 triệu đồng.

  Những suy nghĩ, trăn trở làm sao có thể giảm thời gian, công sức để tạo ra bộ trang phục truyền thống đẹp, bắt kịp xu hướng thời trang mới nhưng vẫn giữ được văn hoá truyền thống… đã tạo động lực cho chị Mùa Thị Tộng quyết định đầu tư máy móc, mở tiệm may trang phục dân tộc. Những bộ trang phục do chị Tộng làm ra là sự kết hợp giữa chất liệu vải công nghiệp và các hoạ tiết, trang trí hoa văn dân tộc vừa đúng xu hướng thời gian mà vẫn giữ được văn hoá truyền thống. Chị Mùa Thị Tộng chia sẻ: “Để có những bộ áo váy đẹp mình phải luôn học hỏi kinh nghiệm, cách thêu may, xếp các họa tiết hoa văn làm sao cho phù hợp, đẹp mắt, mới lạ. Việc này tôi một mình tự học, tự nghiên cứu làm theo kinh nghiệm của mình kết hợp với cách thêu, may truyền thống và học hỏi qua mạng internet về cách may trang phục của dân tộc Mông ở các vùng để có thêm nhiều mẫu mã khác nhau, đáp ứng nhu cầu của mỗi khách hàng”.

        Công việc may trang phục dân tộc của chị Mùa Thị Tộng chiếm khá nhiều thời gian, bởi không chỉ đòi hỏi sự chăm chỉ mà còn phải tỉ mỉ. Theo chị Mùa Thị Tộng, để hoàn chỉnh một bộ trang phục truyền thống trải qua nhiều công đoạn như cắt, may, ghép các mẫu hoa văn sao cho hài hoà nhất. Đối với những bộ trang phục dạ hội hay biểu diễn văn nghệ với kiểu dáng khác lạ, cầu kỳ, cách tân chiếm nhiều thời gian. Ví dụ như để có một chiếc áo hoàn chỉnh, đầu tiên là cắt thân áo rồi thêu viền áo, tay áo, xong tới may các họa tiết hoa văn, đính những hạt cườm, đồng su… tất cả các công đoạn này cần sự tỉ mỉ, chính xác. Tất cả các hoạ tiết hoa văn được gắn kết, đính vào trang phục sao cho hài hoà, đồng đều, đẹp mắt nhất khi nhìn vào. Để rút ngắn thời gian, ngoài công đoạn thủ công bắt buộc thì chị sử dụng máy may để kịp thời gian giao cho khách. Với cách may cải tiến này, chị làm ra được nhiều sản phẩm nhơn và thu nhập cũng cao hơn trước. Trung bình mỗi tháng chị bán khoảng 25 bộ áo, váy thu gần 20 triệu đồng.

Chị Mùa Thị Tông chia sẻ: Nhờ tính chịu thương chịu khó, cẩn thận trong mỗi sản phẩm, tiệm may của chị được bà con ở các bản khác biết đến và đặt mua. Khi dịch Covid-19 xảy ra, việc đi lại của bà con hạn chế, chị lại tập trung vào các sản phẩm áo váy, mũ, yếm của trẻ nhỏ phục vụ bà con. “Từ khi có dịch bệnh Covid-19, ít khách qua lại do giãn cách xã hội, ít tổ chức những sự kiện lễ hội, các chị em trong bản hay một số sản phẩm nhỏ như: cái yếm, áo váy cho trẻ em gái mặc vui chơi ở nhà, đi học. Tôi lại chú ý thêu may các sản phẩm này”.  

        Không chỉ mở tiệm may, kiếm thu nhập cho gia đình mình, chị Mùa Thị Tộng rất nhiệt tình chia sẻ kỹ thuật, kinh nghiệm cho chị em có nhu cầu mở tiệm may cùng làm. Hiện, tiệm may của gia đình chị Tộng đang hướng dẫn 5 chị em trong bản và các xã lân cận về kỹ thuật thêu, cắt may trang phục dân tộc để tăng nguồn thu lúc nông nhàn. Chị Giàng Thị Cở  ở xã Nà Ớt, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La cảm động khi nói về “người thầy” - Mùa Thị Tộng đã truyền dạy kinh nghiệm và tự tin mở tiệm may cho riêng mình:“Chị Tộng là một người rất năng động, luôn có những sáng kiến, cách thêu, may trang trí trang phục rất đẹp. Tôi đã được chị truyền dạy những kỹ năng thêu, may trang phục của dân tộc mình và hiện giờ tôi cũng đã biết may, mở được một tiệm may trang phục dân tộc tại địa phương. Trừ hết tất cả các chi phí mỗi tháng tôi cũng thu được gần chục triệu đồng từ bán các sản phẩm trên. Cảm ơn chị Tộng rất nhiều”.

        Cách làm của chị Mùa Thị Tộng và một số phụ nữ Mông ở các bản làng vùng cao tỉnh Sơn La góp phần đào tạo nghề nghiệp, ổn định cuộc sống cho lao động tại địa phương, gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc./.