Bâc t’ngay c’xêê Puôn lịch sử n’nâu, bâc ơl đha nuôr, cựu chiến binh, c’bhuh pa bhrợ coh prang k’tiêc lâng t’mooi du lịch chô chơơc lêy đhăm k’tiêc Quảng Trị. Bêl ting pâh lươt la lêy C’kir k’tiêc k’ruung chr’năp mị n’đăh toor poong Hiền Lương – k’ruung Bến Hải, bâc ngai c’jệ lêy đhị “nang chr’noh têêm ngăn” coh đâu. Nang chr’noh n’nâu âng UBND tỉnh Quảng Trị, Đại sứ quán Hoa Kỳ đhị Việt Nam dh’rưah lâng c’bhuh Ngoại giao đha nuôr Peace Trees Việt Nam choh. Apêê tơơm chr’noh bơơn choh đhị đâu bâc năc Osaka, bàng lâng tơơm n’loong vel đong. Xang 2 c’moo choh lâng zư x’mir lêy “Nang chr’noh têêm ngăn” âi dưr t’viêng liêm, bâc tơơm âi vaih pô lâng bhrợ t’vaih râu gâm ngut ha t’mooi đhêy ăt, g’đach râu  p’răng puih hân noo ch’noọng Quảng Trị. A noo Lê Hà Khương Anh, Bí thư Huyện Doàn Bát Xát, tỉnh Lào Cai pa căh râu ha der loom bêl xơợng xay truih ooy chr’năp âng nang chr’noh n’nâu:“Azi pa bhlâng chăp lêy Nang chr’noh têêm ngăn n’nâu, âi 48 c’moo pa zum k’tiêc k’ruung, nâu câi nang chr’noh năc pa căh đoọng ha râu têêm ngăn công cơnh bh’rợ zr’ziêng âng Việt Nam lâng Hoa Kỳ. Azi rơơm kiêng lang p’niên 2 k’tiêc k’ruung vêy p’xoọng bâc pr’đơợ giao lưu, học tập lâng dh’rưah pa dưr pa chăp tươc têêm ngăn, zr’ziêng.”

“Nang chr’noh têêm ngăn” coh zr’lụ C’kir K’tiêc k’ruung chr’năp bơr n’đăh toor poong Hiền Lương – k’ruung Bến Hải bơơn choh đhị đhăm k’tiêc ăt zâng bâc bom cha răh coh chiến tranh. Nang chr’noh n’nâu đơơng x âny têêm ngăn, ha dưr đơc râu căh liêm coh bêl a hay, pa chăp tươc ha y chroo. Nâu câi đhị apêê boọng bom, boọng pháo bêl a hay âi dưr ch’măt vaih m’bhôc t’viêng âng tơơm p’lêê. T’cooh Nguyễn Văn Tuyển, cục chiến binh coh thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh rơơm kiêng “ Nang chr’noh têêm ngăn” vêy bơơn bhrợ t’bhưah coh bâc ooy:“Nang chr’noh năc c’leh bh’rợ chr’năp bhlâng. Acu rơơm ahêê vêy ta luôn k’đhơợng bhrợ râu đêêc đoọng ha zâp lang  Việt Nam t’tun.”

“Nang chr’noh têêm ngăn” đhị Zr’lụ C’kir k’tiêc k’ruung chr’năp Bơr n’đăh toor poong Hiền Lương – k’ruung Bến Hải chroi đoọng moon ghit râu t’bhlâng bhrợ pa dưr dhăm k’tiêc Quảng Trị dưr vaih c’leh têêm ngăn lâng chăp hơnh têêm ngăn. Đhị bâc bh’rợ bhrợ bhr’lâ râu chiến tranh đơc lơi, pr’hoọm t’viêng âng “nang chr’noh têêm ngăn” đơơng tươc bâc p’rơơm ha pr’ăt tr’mông t’ngay đâu. P’căn Lê Thị Tố Hoài, Trưởng Ban K’đhơợng lêy C’kir k’tiêc k’ruung chr’năp Bơr n’đăh toor poong Hiền Lương – K’ruung Bến Hải đoọng năl:“Xang chiến tranh, zâp đoo c’kir coh Quảng Trị zêng crêê ta pa hư, căh vêy muy tơơm n’loong n’đoo dzợ. Pa tươc nâu câi ting cơnh dap lêy âi vêy lâh 40.000 tơơm n’loong bơơn choh đhị apêê c’kir lịch sử tơợ c’moo 1995 pa tươc nâu câi. Nâu đoo năc muy bh’rợ bhrợ pa bhlâng chr’năp. Moot c’moo 2020, muy bơr tơơm n’loong âi bơơn choh đhị c’kir poong Hiền Lương – k’ruung Bến Hải. Bơơn lêy nâu đoo năc muy bh’rợ bhrợ chr’năp tu cơnh đêêc azi p’ghit ooy bh’rợ zư x’mir lêy đoọng n’loong ta luôn liêm t’viêng lâng bhrợ t’vaih pr’hoọm t’viêng coh zr’lụ c’kir./.”

"Vườn cây hòa bình” tại Hiền Lương - Bến Hải

Tại Di tích Quốc gia đặc biệt đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, tỉnh Quảng Trị có vườn cây lưu niệm đặc biệt. Đó là “Vườn cây hoà bình” do UBND tỉnh Quảng Trị, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam và cùng Đoàn Ngoại giao nhân dân PeaceTrees Việt Nam tổ chức trồng nhân kỷ niệm 25 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam-Hoa Kỳ vào năm 2020. “Vườn cây hòa bình” mang thông điệp khát vọng hòa bình, khép lại quá khứ…tạo ấn tượng đẹp trong lòng nhiều du khách khi đến đây tham quan.

Những ngày tháng Tư lịch sử này, đông đảo người dân, cựu chiến binh, đoàn công tác trong cả nước và khách du lịch tìm về vùng đất lửa Quảng Trị. Khi tham quan Di tích quốc gia đặc biệt đôi bờ Hiền Lương- Bến Hải, nhiều người bất ngờ trước “Vườn cây hòa bình” tại đây. Vườn cây này do UBND tỉnh Quảng Trị, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam cùng Đoàn Ngoại giao nhân dân Peace Trees Việt Nam trồng. Các loại cây được trồng tại đây chủ yếu là Osaka, bàng và cây bản địa. Sau 2 năm trồng và chăm sóc, "Vườn cây hòa bình" đã xanh tốt, nhiều cây đã ra hoa và tạo bóng mát cho du khách nghỉ ngơi, tránh được cái nắng nóng oi bức của mùa hè Quảng Trị. Anh Lê Hà Khương Anh, Bí thư Huyện đoàn Bát Xát, tỉnh Lào Cai bày tỏ xúc động khi nghe kể về ý nghĩa của vườn cây này:“Chúng tôi rất ấn tượng với Vườn cây hoà bình này, đã 48 năm thống nhất đất nước, giờ đây vườn cây là minh chứng cho hoà bình cũng như tình hữu nghị của Việt Nam và Hoa Kỳ. Chúng tôi mong muốn tuổi trẻ 2 đất nước có thêm nhiều cơ hội giao lưu, học tập và cùng phát triển hưởng đến hoà bình, hữu nghị.”

“Vườn cây hòa bình” trong khuôn viên Di tích Quốc gia đặc biệt đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải được trồng trên chính mảnh đất hứng chịu nhiều bom đạn trong chiến tranh. Vườn cây này mang thông điệp hòa bình, gác lại quá khứ, hướng đến tương lại. Bây giờ trên những hố bom, hố pháo ngày nào đã hồi sinh những mầm xanh của cây trái. Ông Nguyễn Văn Tuyển, cựu chiến binh ở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh mong muốn “Vườn cây hòa bình” sẽ được nhân rộng ở nhiều nơi:“Vườn cây là biểu tượng rất quý giá. Tôi mong chúng ta sẽ luôn luôn duy trì được nó cho muốn đời thế hệ Việt Nam sau này.”

“Vườn cây hoà bình” tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải góp phần khẳng định sự nỗ lực xây dựng mảnh đất Quảng Trị trở thành biểu tượng hoà bình và tôn vinh giá trị hoà bình. Thông qua những hoạt động khắc phục hậu quả chiến tranh, màu xanh của "Vườn cây hoà bình" mang đến nhiều hy vọng cho cuộc sống hôm nay. Bà Lê Thị Tố Hoài, Trưởng Ban Quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải cho biết:“Sau chiến tranh, tất cả các di tích ở Quảng Trị đều bị tàn phá, không có một cây xanh nào cả. Cho đến bây giờ theo thống kê đã có trên 40.000 cây xanh được trồng tại các điểm di tích lịch sử từ năm 1995 cho đến nay. Đây là một việc làm rất có ý nghĩa. Vào năm 2020, một số cây xanh đã được trồng tại điểm di tích Hiền Lương - Bến Hải. Nhận thấy đây là một việc làm ý nghĩa nên chúng tôi rất chú trọng vào công tác chăm sóc để cây luôn xanh tốt và tạo nên màu xanh ở khu vực di tích”./.