Bêl bấc apêê pr’zơc vel đong lướt pa bhrợ coh zr’lụ công nghiệp năc anoo Lý Văn Ngọ, Bí thư Chi đoàn cr’noon Lục Mùn, chr’val Phúc Ninh, chr’hoong Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang năc lêy pay bh’rợ pa dưr kinh tế bhrợ cha đhị vel đong, lâng bh’rợ b’băn ch’choh đh’rưah. Anoo lêy pay ooy c’lâng n’nâu tu pleng k’tiêc liêm crêê đoọng ha bh’rợ choh tơơm pay cha p’lêê lâng đợ ga măc âng đhăm k’tiêc coh vel đong. Coh tr’nơơp xay bhrợ bh’rợ, anoo lum bấc râu zr’năh k’đhap tu ta bhúch zên đoọng choh, zư lêy lâng pay pa chô pr’đươi. Lâng râu t’bhlâng âng c’la đay, xang bấc c’moo bhrợ têng, n’jưah bhrợ n’jưah ta mooh kinh nghiệm, xoọc đâu, anoo vêy bhươn pay cha p’lêê năc na, pih ơy choom pay pa chô ta luôn coh zập c’moo n’nâu: “Muy zr’lụ vêy râu c’rơ năc nâu cơy lêy c’rơ âng đay xoọc đâu năc k’tiêc pa bhrợ năc ađay vêy năc ađay t’bhlâng choh tơơm pay cha p’lêê, r’veh r’đoong, chô đơơng râu liêm choom ooy kinh tế bấc bhlâng. Xoọc đâu piih âng cu bấc bhlâng năc zư lêy lâng hữu cơ, bấc bhlâng năc đươi êêh t’rí c’roóc. Pa bhrợ ting cơnh c’lâng bh’rợ hữu cơ năc liêm crêê ha manuyh đươi dua. Năc tơơm n’loong chặt vaih liêm mâng lâh mơ.”

Pa dưr râu chr’năp âng pr’đươi, nhâm mâng đoọng ha đhanuôr pa bhrợ lâng manuyh đươi dua, bhrợ cơnh hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn năc muy c’lâng lướt crêê cơnh lâng đhr’năng bhrợ têng nông nghiệp cơnh xoọc đâu. Căh muy anoo Ngọ, xoọc đâu vêy bấc apêê ta đhâm c’mor acoon coh đhị zr’lụ bhươl cr’noon coh tr’nơơp ơy bhrợ t’vaih đợ mô hình bhrợ têng nhâm mâng chô đơơng râu liêm choom.

Cơnh đhị cr’noon Tiến xa, chr’val Mường Bon, chr’hoong Mai Sơn, tỉnh Sơn La, pr’loọng đong Tạ Văn Nội công bhrợ bh’rợ b’băn liêm mâng, băn bh’năn gur quế, tơơm chr’noh. Bh’rợ b’băn lơơp âng pr’loọng đong anoo Nội đoọ dzợ ng’câl chr’na đha năh ha bh’năn, pa xiêr cân phân bón, đươi pr’đươi ta lơi tơợ ch’choh b’băn, đươi dua cớ, bhrợ t’vaih râu chr’năp t’mêê, k’miah bấc bhlâng zên pa bhrợ. “Cơnh coh c’moo ahay pr’loọng đong zi, zên coh muy c’moo câl bh’năn đoọng ha t’rí năc lâh 200 ức đồng. Bêl acu băn gur, acu pay gur n’năc băn ha t’rí âng pr’loọng đong. Cơnh coh c’moo đâu, pr’loọng đong ơy zập zên đoọng câl chr’na ha bh’năn âng đong cu.”

Lâng 5 héc ta tơơm pay cha p’lêê ơy vêy, pr’loọng đong choh p’xoọng 2 héc ta bhơi, k’rong bhrợ ooy c’rol băn 15 p’nong t’rí lâng 4 c’rol băn gur quế. Pazêng đhăm ga măc 120 mét vuông, b’băn la lơơp. Pr’loọng đong băn t’rí c’roóc l’mặ, êế năc vêy ta đươi bhrợ băn gur quế lâng gur quế đươi ooy bh’rợ choh bhơi, tơơm pay cha p’lêê lâng bhrợ bh’năn ha t’rí, căh lơi bh’rợ hân đoo, đươi dua pazêng pr’đươi ta lơi âng nông nghiệp, n’jưah pa dưr râu liêm choom âng bh’rợ pa bhrợ, n’jưah zư lêy môi trường cruung đác. Nâu đoo năc muy bh’rợ b’băn la lơơp, lâng zên k’rong bhrợ doọ lâh bấc, buôn bhlâng ng’bhrợ. Bh’rợ crêê cơnh lâng đoọng bhrợ t’bhưah, n’jưah pa liêm pa sạch môi trườngm, pa dưr thu nhập đoọng ha pr’loọng đong b’băn. T’cooh Lò Văn Bưu, Phó Chủ tịch UBND chr’val Mường Bon xay moon: “Tơợ bh’rợ lướt lêy râu la lua tơợ pr’loọng đong anoo Nội cr’noon Tiến Xa n’nâu, lêy bh’rợ b’băn âng anoo Nội năc liêm choom bhlâng. Tu crêê tươc ooy phân bón đoọng ha tơơm chr’noh lâng r’veh r’đoong. Chr’val năc xay moon đoọng đhanuôr n’năl ooy bh’rợ băn gur quế đoọng ha pazêng pr’loọng đong đoọng pa dưr kinh tế lâng thu nhập âng pr’loọng đong.”

Tơợp bhrợ cha xoọc năc bh’rợ vêy bấc apêê ta đhâm c’mor đhanuôr acoon coh t’bhlâng bhrợ têng. Pazêng cr’noọ bh’rợ âng dự án ơy lâng xoọc chroi đoọng chr’năp, tr’xăl ooy cr’noọ bh’rợ lâng k’đơơng k’rong bhrợ âng đhanuôr coh bh’rợ pa dưr kinh tế xã hội. T’bhlâng pa dưr bh’rợ tơợp bhrợ cha lâng k’đơơng t’pâh râu k’rong bhrợ tơợ zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong công năc muy coh pazêng xa nay chr’năp coh xa nay bh’rợ cr’noọ âng k’tiêc k’ruung pa dưr kinh tế xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong cr’chăl c’moo 2021- 2030.

Uỷ ban Acoon coh ơy bhrợ Thông tư 02, pa choom xay bhrợ muy bơr dự án âng xa nay bh’rợ. xa nay Thông tư xay moon ghít: zập bh’rợ tơợp tr’câl tr’bhlêy, tơợp bhrợ cha bêl vêy ta lêy pay ng’zooi đoọng năc vêy ta zooi cơnh lâng bh’rợ, cơnh: zooi muy pâng zên xay bhrợ bh’rợ tr’nêng; zooi xay moon pazêng râu xa nay; zooi pa têệt cha năc manuyh, c’bhuh k’đhơợng xay bh’rợ; bơơn ting pâh pazêng bh’rợ âng xa nay bh’rợ, t’bhlâng pa dưr bh’rợ tr’câl tr’bhlêy, tơợp bhrợ cha zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong; k’rong pazêng c’rơ đoọng zooi bh’rợ tơợp bhrợ cha, tơợp tr’câl tr’bhlêy, dưr vaih nhâm mâng lâng bhrợ t’bhưah, pa dưr râu liêm choom bh’rợ k’rong bhrợ âng xa nay bh’rợ: “Lâng apêê ta đhâm c’mor, chr’năp bhlâng lâng apêê pr’zớc ta đhâm c’mor manuyh acoon coh năc apêê đoo vêy đợ cr’noọ cr’niêng ooy bh’rợ tơợp bhrợ cha ghít bhlâng. Lâng xa nay n’năc xoọc đâu xoọc vêy ta xay bhrợ k’rơ coh xa nay bh’rợ zazum ooy xa nay bh’rợ tơợp bhrợ cha âng Việt Nam. Râu la lay bấc bhlâng âng bh’rợ tơợp bhrợ cah coh zr’lụ đhanuôr acoon coh năc azi công t’bhlâng bhrợ pa dưr ting c’lâng bh’rợ ng’zooi pazêng c’bhuh tơợp bhrợ cha, pazêng c’bhuh ta đhâm c’mor manuyh acoon coh tơợp tr’câl tr’bhlêy bhrợ cha, năc đoọng apêê đoo bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’vaih thu nhập đoọng ha apêê đoo, đoọng zooi pa dưr zr’lụ đhanuôr acoon coh./.”

Nông nghiệp xanh- Sự vào cuộc của các bạn trẻ người dân tộc thiểu số

Tận dụng được những thế mạnh của địa phương về khí hậu, thổ nhưỡng… ở chính mảnh đất quê hương, nhiều thanh niên là người dân tộc đã làm giàu thành công, có nhiều đóng góp cho địa phương và cộng đồng. Đặc biệt là các mô hình khởi nghiệp theo hướng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn của các bạn trẻ đang góp phần xây dựng nền nông nghiệp Việt Nam bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong khi rất nhiều các bạn trẻ địa phương đi làm ở các khu công nghiệp thì anh Lý Văn Ngọ, Bí thư Chi đoàn thôn Lục Mùn, xã Phúc Ninh, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang lại chọn việc phát triển kinh tế lập nghiệp ngay tại địa phương, với mô hình trang trại kết hợp. Anh chọn hướng này bởi điều kiện tự nhiên phù hợp cho trồng cây ăn quả và diện tích đất của gia đình. Bước đầu thực hiện mô hình, anh gặp rất nhiều khó khăn vì thiếu vốn để trồng, chăm sóc và thu hoạch sản phẩm. Với sự nỗ lực của bản thân, sau nhiều năm lao động vất vả, vừa làm vừa học hỏi kinh nghiệm, giờ đây, anh đã có được vườn cây ăn quả gồm na, bưởi đã cho thu hoạch đều đặn mấy năm nay. “Mỗi vùng mỗi thế mạnh thì bây giờ nhìn thấy thế mạnh của mình hiện tại là tư liệu đất là mình có thì mình tập trung vào sản xuất cây ăn quả, cây màu, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Hiện tại bưởi của mình chủ yếu là chăm sóc bằng hữu cơ, chủ yếu phân chuồng là chính. Sản xuất theo hướng hữu cơ thì nó sẽ an toàn với người sử dụng. Còn cây cối thì nó phát triển sẽ bền vững hơn.”

Nâng cao giá trị sản phẩm, đảm bảo an toàn cho người sản xuất và người tiêu dùng, sản xuất hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn là một hướng đi tích cực phù hợp với xu thế sản xuất nông nghiệp hiện nay. Không chỉ anh Ngọ, hiện nay rất nhiều thanh niên dân tộc thiểu số ở khu vực nông thôn cũng đã bước đầu hình thành được những mô hình sản xuất bền vững đem lại hiệu quả.

Như tại bản Tiến Xa, xã Mường Bon, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, gia đình anh Tạ Văn Nội cũng thực hiện mô hình chăn nuôi khép kín tuần hoàn, nuôi gia súc, giun quế, cây trồng. Mô hình chăn nuôi khép kín của gia đình anh Nội không phải mua thức ăn chăn nuôi, giảm chi phí mua phân bón, tận dụng chất thải nông nghiệp, tái sản xuất, tạo ra giá trị mới, tiết kiệm tối đa chi phí sản xuất. “Như năm ngoái gia đình tôi làm, chi phí trong một năm cho nguồn thức ăn của con trâu là khoảng trên 200 triệu. Nhưng khi tôi làm ra con giun, tôi lấy con giun phục vụ lại với đàn trâu của gia đình. Như năm nay, gia đình tôi sẽ làm được chi phí thức ăn cho đàn gia xúc nhà tôi.”

Với 5 hecta cây ăn quả có sẵn, gia đình trồng thêm 2 hecta cỏ, đầu tư chuồng trại nuôi 15 con trâu và 4 chuồng nuôi giun quế. Tổng diện tích 120 mét vuông, chăn nuôi khép kín tuần hoàn. Gia đình nuôi trâu bò vỗ béo, phân trâu được sử dụng nuôi giun quế và giun quế được phục vụ trồng cỏ, cây ăn quả và làm thức ăn cho trâu, không bỏ qua bất kỳ khâu sản xuất nào, tận dụng tối đa phế thải nông nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường sinh thái. Đây là một mô hình chăn nuôi theo quy trình khép kín, với chi phí đầu tư thấp, dễ triển khai thực hiện. Mô hình rất phù hợp để nhân rộng, vừa giải quyết vấn đề môi trường, nâng cao thu nhập cho các hộ chăn nuôi.

Ông Lò Văn Bưu, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Bon cho biết: “Qua đi thực tế chỗ gia đình anh Nội bản Tiến Xa đây, nhận thấy mô hình nuôi của anh Nội thì rất tốt. Vì liên quan đến cả phân bón cho cây trồng với rau củ quả các loại. Xã sẽ tuyên truyền cho bà con nhân dân về để áp dụng biện pháp nuôi giun quế cho các hộ gia đình để phát triển kinh tế và thu nhập hộ gia đình.”

Khởi nghiệp đang là phong trào nhận được sự quan tâm của thanh niên người đồng bào dân tộc thiểu số. Những ý tưởng dự án đã và đang đóng góp tích cực, thay đổi tư duy, nhận thức của người dân trong phát triển kinh tế xã hội. Thúc đẩy khởi nghiệp và thu hút đầu tư vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cũng là một trong những nội dung quan trọng trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia Phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2030.

Ủy Ban Dân tộc đã ban hành Thông tư 02, hướng dẫn thực hiện một số dự án thuộc chương trình. Nội dung Thông tư nêu rõ: mỗi mô hình khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp khi được lựa chọn hỗ trợ sẽ được nhận hỗ trợ dưới các hình thức, như: hỗ trợ một phần chi phí thực hiện mô hình; hỗ trợ cung cấp thông tin; hỗ trợ kết nối cá nhân, tổ chức chủ trì mô hình; được tham gia các hoạt động của hệ sinh thái, thúc đẩy khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; lồng ghép các nguồn lực để hỗ trợ mô hình khởi nghiệp, khởi sự kinh doanh, phát triển bền vững và mở rộng, phát huy hiệu quả đầu tư của chương trình. “Đối với các bạn thanh niên, đặc biệt là các bạn thanh niên trẻ người dân tộc thiểu số thì họ có những cái khát khao về khởi nghiệp rất là rõ ràng. Và câu chuyện đó hiện nay đang diễn ra hết sức sôi nổi trong một bức tranh chung về khởi nghiệp của Việt Nam. Cái đặc thù lớn nhất của khởi nghiệp vùng DTTS thì chúng tôi cũng cố gắng xây dựng mang màu sắc là hỗ trợ  các nhóm khởi nghiệp, các nhóm thanh niên dân tộc thiểu số khởi sự kinh doanh làm ăn, để mà họ tạo ra công ăn việc làm, tạo ra thu nhập cho chính họ, để giúp cho phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số./.”