Tơợ pa dưr pa xớc hợp tác xã, băn k’rooc, choh cà phê tươc bhrợ têng đợ pr’đươi pr’dua coh vêêl đông, apêê amoó xoọc ting bhr’dzang t’bhlâng pa dưr pr’ăt tr’mung nhâm mâng đoọng ha đhanuôr coh vêêl đông

Vêy chrooi đoọng c’rơ tơợ zâp xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung lâng cr’noọ bh’rợ dưr t’bhlâng zi lâh zr’năh k’đhạp, bâc pân đil acoon coh đhị Quảng Ngãi ơy tr’xăl cr’noọ bh’rợ, bhrợ c’la zâp c’roọl bh’năn, hợp tác xã liêm choom. Đợ bh’rợ choh cà phê, b’băn căh cậ bhrợ têng đợ pr’đươi pr’dua coh vêêl đông căh mưy zooi đoọng apêê a’đhi amoó pa dưr dal zên bơơn bhrợ, bhrợ đoọng bh’rợ tr’nêng nhâm mâng năc dzợ bhrợ clan bhưah tinh thần t’bhlâng bhrợ coh đhanuôr. Amoó Y Khương moon:

“Chr’val zooi đoọng m’ma cà phê lâng pa choom c’lâng choh bhrợ, zư lêy. Acu t’bhlâng zư lêy bhươn liêm choom đoọng pa dưr dal zên bơơn bhrợ, ha y chroo pa dưr pa xoọng k’tiêc bhrợ, zooi đoọng đhanuôr coh vêêl đông vêy pa xoọng c’lâng bhrợ cha”.

Đươi vêy râu chrooi đoọng c’rơ tơợ xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung lâng râu t’bhlâng dưr zi lâh, bâc apêê pân đil acoon coh đhị Quảng Ngãi ơy grơơ nhool xăl t’mêê c’lâng bhrợ cha, dưr zi lâh bhrợ c’la zâp hợp tác xã, c’roọl bh’năn. Tơợ choh cà phê, băn k’rooc tươc bhrợ pr’đươi pr’dua coh vêêl đông, apêê a’đhi amoó xoọc ting bhr’dzang pa dưr dal zên bơơn bhrợ, pa dưr pr’ăt tr’mung nhâm mâng lâng clan bhưah liêm lâh mơ tinh thần t’bhlâng bhrợ cha coh đhanuôr. Amoó Lê Thị Ánh ta luôn moon râu liêm choom nâu, ooy cr’chăl zư lêy lâng cr’noọ pr’đươi âng ta mooi năc đoo bha lâng, lêy chô tươc thương mại điện tử đoọng bhrợ t’bhưah thị trường:

“Lâh mơ năc apêê đươi dua lêy cha mêêt đươi lâng apêê lêy liêm choom. Apêê kiêng năc apêê vêy chô câl đươi cớ. Tơợ bhiệc lêy cha mêêt la lua nâu ha dợ hợp tác xã vêy bâc râu liêm choom đoọng t’bhlâng bhrợ. Căh mưy lâng pr’đươi pr’dua trà pô ổi năc k’noọ tươc đâu hợp tác xã vêy pa gluh mưy pr’đươi chr’năp tơợ pô ổi chr’năp lâh mơ”.

Chr’năp cơnh amoó Y Phượng (manưih Gia Rai) - Trưởng vêêl Cô Xia, chr’val Măng Ri. 7 c’moo ăt bhrợ, amoó ta luôn k’noọ trưởng vêêl năc lêy bhrợ cha liêm choom đoọng đhanuôr ting lêy đươi bhrợ.

Xoọc pr’loọng đông amoó vêy băn 23 p’nong k’rooc lâng 4 hécta cà phê, pa chô mơ 15 tươc 16 tấn p’lêê hât zâp c’moo. Đươi vêy lêy cha mêêt choh bhơi k’tang lâng pay đươi đhị k’tiêc âng Công ty Thuỷ điện Đăk Pek, pa zêng zên pa chô zâp c’moo âng pr’loọng đông bơơn k’dâng 400 ực đồng.

Lâh mơ, c’moo 2025, pr’loọng đông amoó vêy ta zooi đoọng tơợ xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung lâng 2 p’nong k’rooc m’ma chr’năp 38 ực đồng, đh’rưah lâng zâp c’năl bh’rợ zêl cha groong pr’luh cr’ay, băn bhrợ liêm choom. Hay k’noọ cớ ooy đợ t’ngay tơợp băn bhrợ căh zâp zên lâng kinh nghiệm, amoó Y Phượng moo:

“Hân đhơ căh bhrợ trưởng vêêl acu cung k’đơơng a’cọ bhrợ cha đoọng ha pr’loọng đông. T’nooi k’rooc cung dzợ băn zư. C’moo n’tôh, acu bhrợ t’bhưah pa xoọng k’tiêc choh cà phê, choh pa xoọng mưy hécta dzợ. Ooy đâu, cà phê vêy đoong k’tứi. Acu choh ting cơnh c’lâng bh’rợ t’mêê, bhlưa ang tơơm nâu lâng tơơm n’tôh mơ mưy mét. Acu lêy cà phê pa chô zên têêm ngăn, liêm choom. Coh da ding k’coong chr’val Măng Ri bâc boo năc đac tưới doọ lâh, zên k’rong tưới cung doọ lâh. Đươi vêy cơnh đêêc, đhanuôr vêy pa xoọng zên têêm ngăn lâh”.

Đoọng bhrợ t’bhưah đợ bh’rợ bhrợ cha liêm choom, chr’val Măng Ri t’bhlâng k’đươi đhanuôr pa dưr k’rơ đăh tơơm cà phê, tơơm za nươu lâng pr’đươi chr’năp la lay coh vêêl đông. Ooy đâu, cán bộ, đảng viên ta luôn k’đươi moon bhrợ lăm đoọng đhanuôr coh vêêl ting lêy bhrợ. Lâh mơ, vêêl đông ta luôn lươt đh’rưah, p’too p’zương apêê pân đil acoon coh xăl t’mêê cr’noọ bh’rợ, c’lâng bhrợ cha, bhrợ c’la zâp hợp tác xã đoọng pa liêm pr’ăt tr’mung. Đăh c’lâng bh’rợ nâu, t’cooh Phạm Xuân Quang - Chủ tịch UBND chr’val Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl:

“Cán bộ, đảng viên, lâh mơ năc bí thư chi bộ lâng đợ đảng viên bha lâng coh zâp vêêl, năc đợ apêê k’đơơng a’cọ, lươt lăm bhrợ pa dưr tinh thần đảng viên lươt lăm. Vêy bâc bh’rợ bhrợ cha liêm choom, ooy đâu vêy bh’rợ choh cà phê âng pr’căn Y Phượng. Nâu đoo năc đợ apêê cán bộ, đảng viên vêy tinh thần trách nhiệm đăh bhrợ cha, vaih đợ apêê liêm chr’năp đoọng đhanuôr coh vêêl đông ting lêy bhrợ, đh’rưah pa dưr pr’ăt tr’mung”.

Choom lêy, đợ apêê pân đil acoon coh xoọc bhrợ pr’đơợ t’mêê liêm đoọng ha đhanuôr. Lâng zên pa chô tơợ zâp bh’rợ bhrợ cha, apêê ơy zooi đhanuôr tr’xăl cr’noọ bh’rợ, c’lâng bhrợ cha; ting bhr’dzang tr’xăl tơợ bhrợ cha k’tứi la lêêh moot đươi bhrợ ting c’lâng liêm choom lâh mơ lâng thị trường.

Zâp chính sách zooi đoọng âng Nhà nước cung đươi cơnh đêêc năc pa dưr liêm choom bêl vêy pa zưm đh’rưah lâng râu t’bhlâng dưr zi lâh âng đhanuôr. Bêl pân đil vêy ta chrooi đoọng c’rơ pr’đơợ, apêê căh mưy bhrợ cha k’van đoọng ha pr’loọng đông, pa dưr bh’nơơn pr’đươi coh vêêl đông, năc dzợ bhrợ pa ang cr’noọ bh’rợ t’bhlâng dưr zi lâh, bhrợ pr’đơợ bhrợ cha nhâm mâng đoọng ha đhanuôr acoon coh./.

PHỤ NỮ DÂN TỘC THIỂU SỐ VƯỢT KHÓ, LÀM CHỦ CÁC MÔ HÌNH KINH TẾ, HỢP TÁC XÃ

Được tiếp sức từ Chương trình mục tiêu quốc gia cùng ý chí vươn lên, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số ở Quảng Ngãi đã mạnh dạn thay đổi nếp nghĩ, tự tin làm chủ các mô hình kinh tế hiệu quả. Từ phát triển hợp tác xã, chăn nuôi bò, trồng cà phê đến chế biến nông sản bản địa, các chị đang từng bước đổi đời, không chỉ nâng cao thu nhập cho gia đình mà còn lan tỏa tinh thần tự lực phát triển sinh kế bền vững cho cả cộng đồng

Được tiếp sức từ các chương trình mục tiêu quốc gia và ý chí vươn lên, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số tại Quảng Ngãi đã thay đổi nếp nghĩ, tự làm chủ các trang trại, hợp tác xã hiệu quả. Những mô hình trồng cà phê, chăn nuôi hay chế biến nông sản không chỉ giúp chị em nâng cao thu nhập, tạo sinh kế bền vững mà còn lan tỏa tinh thần tự lực trong cộng đồng. Chị Y Khương bày tỏ:

“Xã hỗ trợ giống cà phê và hướng dẫn cách trồng, chăm sóc. Tôi cố gắng chăm sóc vườn thật tốt để nâng cao thu nhập, sau này phát triển thêm diện tích, giúp bà con trong thôn có thêm hướng làm ăn”.

Nhờ sự tiếp sức từ Chương trình mục tiêu quốc gia và ý chí vượt khó, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số tại Quảng Ngãi đã mạnh dạn đổi mới cách làm kinh tế, vươn lên làm chủ các hợp tác xã, trang trại. Từ trồng cà phê, nuôi bò đến chế biến nông sản bản địa, chị em đang từng bước nâng cao thu nhập, xây dựng sinh kế bền vững và lan tỏa tinh thần tự lực mạnh mẽ trong cộng đồng.  Chị Lê Thị Ánh luôn đặt chất lượng, thời gian bảo quản và nhu cầu khách hàng lên hàng đầu, hướng tới thương mại điện tử để mở rộng thị trường:

“Chủ yếu người tiêu dùng họ trải nghiệm và sau trải nghiệm người ta thấy hiệu quả. Khẩu vị của họ thích thì họ quay trở lại. Từ việc trải nghiệm thực tế đó mà hợp tác xã mình thấy có thế mạnh này để tiếp tục theo đuổi. Không những đối với sản phầm trà búp ổi túi lọc mà sắp tới hợp tác xã sẽ ra một sản phẩm cũng từ búp ổi cao cấp hơn”.

Điển hình như chị Y Phượng (người Gia Rai) - Trưởng thôn Cô Xia, xã Măng Ri. Suốt 7 năm vác tù và hàng tổng, chị luôn tâm niệm trưởng thôn phải làm kinh tế giỏi để bà con noi theo.

Hiện gia đình chị sở hữu mô hình khép kín với đàn bò 23 con và 4 héc-ta cà phê, thu về từ 15 đến 16 tấn quả tươi mỗi năm. Nhờ chủ động trồng cỏ chăn nuôi và tận dụng thêm quỹ đất của Công ty Thủy điện Đăk Pék, tổng thu nhập hàng năm của gia đình đạt khoảng 400 triệu đồng.

Đặc biệt, năm 2025, gia đình chị được tiếp thêm sức lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia với 2 con bò giống trị giá 38 triệu đồng, cùng các kiến thức phòng bệnh, chăn nuôi bài bản. Nhớ lại những ngày đầu chật vật khởi nghiệp do thiếu vốn và kinh nghiệm, chị Y Phượng bày tỏ:

“Kể cả không làm trưởng thôn thì tôi cũng phải tiên phong sản xuất  để phục vụ gia đình. Đàn bò thì chắc vẫn duy trì thôi. Năm tới, tôi sẽ mở rộng thêm diện tích cà phê, trồng thêm hơn một héc ta nữa. Ở đây, cây cà phê thực ra có cành, tán rất nhỏ. Mình trồng theo kỹ thuật mới, khoảng cách giữa các cây khoảng một mét. Tôi thấy cây cà phê cho thu nhập khá ổn định, cũng đạt yêu cầu rồi. Ở vùng núi xã Măng Ri lượng mưa nhiều nên lượng nước tưới sẽ giảm, chi phí đầu tư tưới tiêu cũng bớt đi. Nhờ vậy, bà con có thu nhập ổn định hơn”. 

Để nhân rộng những mô hình kinh tế hiệu quả, xã Măng Ri tiếp tục vận động bà con phát huy thế mạnh về cây cà phê, dược liệu và nông sản đặc hữu. Trong đó, cán bộ, đảng viên luôn được yêu cầu đi đầu làm gương để dân bản học hỏi. Đặc biệt, địa phương luôn sát cánh, khuyến khích phụ nữ dân tộc thiểu số đổi mới nếp nghĩ, cách làm, vươn lên làm chủ các hợp tác xã để cải thiện đời sống. Về định hướng này, ông Phạm Xuân Quang - Chủ tịch UBND xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi cho biết:

 “Cán bộ, đảng viên, đặc biệt là bí thư chi bộ và những đảng viên cốt cán ở các thôn, làng, là những người rất gương mẫu, đi đầu thực hiện tinh thần đảng viên đi trước. Có nhiều mô hình sản xuất hiệu quả, trong đó có mô hình trồng cà phê của bà Y Phượng. Đây đều là những cán bộ, đảng viên có tinh thần trách nhiệm trong phát triển kinh tế gia đình, trở thành tấm gương để người dân trong cộng đồng, thôn, làng và địa phương noi theo, cùng phát triển kinh tế”.

Có thể thấy, chính những phụ nữ dân tộc thiểu số đang tạo ra luồng sinh khí mới cho cộng đồng. Bằng thu nhập thực tế từ các mô hình kinh tế, họ đã giúp bà con thay đổi nếp nghĩ, cách làm; từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang áp dụng kỹ thuật và nhạy bén hơn với thị trường.

Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước cũng nhờ đó mà phát huy tối đa hiệu quả khi được cộng hưởng cùng tinh thần tự lực của người dân. Khi phụ nữ được trao cơ hội và tiếp sức, họ không chỉ làm giàu cho gia đình, nâng tầm nông sản bản địa, mà còn thắp sáng khát vọng vươn lên, tạo đà phát triển bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số./.