Tơợ pazêng g’luh ra rooh ơy vaih, chính quyền lâng đhanuôr năc zâl cha groong tơợ pazêng pr’loọng đong

Rooh đong năc rau k’rang pa bhlâng âng đhanuôr da ding k’coong dal thành phố Đà Nẵng. P’răng puyh đanh đươnh, rau k’rang n’năc năc k’rơ lâh mơ. Zập t’ngay, đhanuôr câm oih ch’zêệ năc bâc bêl oih căh ơy pắt lứch năc apêê đoo lâh dưr lướt ooy lơơng. Năc vaih bh’rợ căh ng’rơớt, oih choom dưr rooh, rọ đơơh bhlâng ooy đong n’lơơng. Rau la lua, ơy dưr vaih bấc g’luh ra rooh, pa rooh cr’van, choom bhrợ t’vaih đhr’năng chêệt bil ha đhanuôr.

Dzợ ng’hay, g’luh rooh 5 đhr’nong đong coh cr’noon Arầng, chr’va Axan, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam l’lăm ahay. Mơ muy r’dưm, bấc pr’loọng đong dưr bil lứch cr’van, căh dzợ vêy đong ăt. Rau đêêc năc êêh rau bh’rợ đơ chrih. Pazêng c’moo đăn đâu, bấc g’luh ra rooh dzợ u vaih cơnh đêêc. Đhr’năng vaih ra rooh dzợ k’rơ bel oih, pr’đươi pr’toh buôn rooh dzợ ta bọ đớc coh đong, t’pêêh oih công ta bhrợ đăn đêêc, plêệng k’tiếc xoọc p’răng puyh đanh đươnh, đong xang năc tr’đăn, buôn pa bhlâng dưr rọ. P’căn Ploong Thị Bứa, ăt mamông đhị chr’val A Vương, thành phố Đà Nẵng prá xay: Coh cr’chăl ahay, tơợ rau pa choom ghít bhlâng âng apêê chức năng, đhanuôr năc xay bhrợ ghít lâh mơ bh’rợ zâl cha groong ra rooh năc tơợ bh’rợ k’tứi bhlâng coh pr’ăt tr’mông zập t’ngay.

“Acu năc rơơt lâh mơ lâng căh đớc bọ oih coh m’piing lâng zêệ buah coh n’dup dzợ. Ha dang dưr vaih ra rooh năc pay bình xịt zâl t’păt ra rooh, ting n’nac pay đác xaách t’păt oih”.

Crêê cơnh p’rá âng Ploong Thị Bứa prá xay, đoọng xay truih p’too pa choom zâl cha groong ra rooh, Công an chr’val A Vương căh prá xay zazum năc k’đhơợng lêy pa choom bh’rợ. Dzoong đhị t’pêêh, apêê đoo pa choom đoọng đhanuôr bọ đớc oih ch’ngai n’đăh oih xoọc rooh. Ch’zêệ xang năc t’pặt pazêng cr’hơơng oih. Bêl k’nặ gluh tơợ đong, năc tước lêy t’pêêh oih. Bhrợ đợ bh’rợ k’tứi a năm năc bơơn zâl cha groong rau choom t’vaih đơ căh liêm crêê ngân. Xang n’năc pazêng g’luh tập huấn công vêy ta bhrợ đhị cr’noon. Công an chr’val k’đhơợng bình t’pắt oih rooh, pa choom cơnh t’păt oih, pa choom t’bil lơi đoo bêl vaih ra rooh. Đhanuôr lêy, xang n’năc ting pa choom bhrợ zập pazêng bh’rợ. Lêy liêm choom, đhanuôr ting pâh bhrợ ting t’ngay bâc lâh mơ. Học xang, bấc pr’loọng đong ma câl bình t’păt ra rooh đớc coh đong. Xa nay bh’rợ “đong cu vêy bình t’pắt ra rooh) tu cơnh đêêc chr’val prang 16 bhươl cr’noon coh chr’val A Vương. Xa nay zâl cha groong ra rooh ơy vaih bh’rợ zazum âng prang cr’noon. Zập pr’loọng đong ơy t’bhlâng xay bhrợ, pr’too pr’choom đh’rưah zư lêy. Trung uý Plong Nái, Công an chr’val A Vương, thành phố Đà Nẵng prá xay, pazêng t’ngay n’nâu, Công an chr’val ơy xiêr ooy pazêng bhươl cr’noon, zập pr’loọng đong, pa choom đhanuôr n’năl cơnh bh’rợ zâl cha groong r’rooh:

“Coh đâu, pr’loọng đong đhanuôr tr’đăn, pazêng đhr’nong đong zêng bhrợ lâng n’loong. Tu cơnh đêêc, bêl crêê ra rooh dưr vaih năc pa bhlâng căh liêm crêê, oih dưr rọ đơơh bhlâng ooy pazêng đhr’nong đong đăn đêêc”.

Coh da ding k’coong dal, pa bhlâng năc coh chr’val k’noong k’tiếc âng thành phố Đà Nẵng, bh’rợ zâl cha groong ra rooh năc êêh rau âng muy ngai. Apêê chức năng xiêr tước ooy cơ sở bấc lâh mơ. Đhanuôr công ting pâh zâl cha groong ra rooh bấc lâh mơ. Pazêng bhươl cr’noon năc ơy zêng vêy apêê zâl cha groong ra rooh âng bhươl cr’noon. Bêl vêy dưr vaih ra rooh, apêê n’nâu đh’rưah lâng kiểm lâm, lâng apêê zư lêy crâng tước t’pắt. Đơơh loon zâl t’păt đơơh loon đoọng oih doọ choom rọ ooy lơơng. Lâng đhr’năng choom vaih ra rooh coh hân noo p’răng puyh, vel đong công vêy đợ bh’rợ ghít liêm. T’cooh Briu Quân, Chủ tịch UBND chr’val A Vương prá xay ooy bh’rợ zâl cha groong ra rooh coh vel đong đay năc cơnh đâu:

“P’răng puyh cơnh đâu n’đăh vel đong zi căh choom căh k’rang lêy. Xoọc đâu, công an chr’val công cơnh zập cấp chính quyền đhị chr’val A Vương xoọc đh’rưah xay truih, p’too pa choom đhanuôr pa dưr cr’noọ xa nay t’bhlâng zâl cha groong ra rooh coh zập pr’loọng đong”.

Ra rooh pr’hậc, ha dang zih mơ bơr pêê phút năc dưr rooh bấc đong xang. P’răng puyh đanh đươnh. Đhr’năng n’năc dzợ choom dưr vaih. Bơơn zư lêy đong ăt hay căh, bấc bêl năc tơợ t’pêêh oih coh zập pr’loọng đong, tơợ bh’rợ t’păt oih xang bêl cha cha. Năc tơợ cr’noọ xa nay đương rơớt âng zập cha năc đhanuôr lâng rau đơơh loon âng vel đong năc choom zâl cha groong ra rooh./.

NẮNG NÓNG, BẾP CỦI VÀ NỖI LO CHÁY NHÀ Ở VÙNG CAO ĐÀ NẴNG

Hiện, đa số người dân ở vùng cao thành phố Đà Nẵng vẫn đun nấu bằng củi. Nắng nóng kéo dài, cộng với việc dự trữ vật liệu dễ cháy khiến nhiều khu dân cư miền núi đối mặt nguy cơ hỏa hoạn. Từ những vụ cháy xảy ra, chính quyền và người dân cần phòng ngừa ngay từ từng hộ gia đình

Cháy nhà là nỗi lo của bà con vùng núi cao thành phố Đà Nẵng. Nắng nóng kéo dài, nỗi lo ấy càng lớn. Hàng ngày, bà con đun nấu bằng củi nhưng nhiều khi lửa chưa tắt hẳn đã rời bếp. Chỉ một sơ suất nhỏ, lửa có thể bùng lên, lan rất nhanh sang nhà bên cạnh. Thực tế, đã xảy ra nhiều vụ cháy, thiêu rụi tài sản, đe dọa tính mạng người dân.

Còn nhớ, vụ cháy 5 ngôi nhà liền kề ở làng Arầng, xã Axan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam trước đây. Chỉ sau một đêm, nhiều gia đình mất sạch tài sản, không còn nhà để ở. Đó không phải chuyện hiếm. Những năm gần đây, nhiều vụ cháy tương tự vẫn xảy ra. Nguy cơ vẫn còn rất cao khi củi, vật liệu dễ cháy còn chất trong nhà, bếp đặt gần đó, trời lại hanh khô kéo dài, nhà cửa thì ở sát nhau, rất dễ cháy lan. Bà Ploong Thị Bứa, sống tại xã A Vương, thành phố Đà Nẵng nói: Thời gian qua, từ những hướng dẫn rất cụ thể của lực lượng chức năng, người dân chú ý hơn trong phòng cháy ngay từ những việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày. 

“Tôi sẽ cẩn thận nhiều hơn và không để củi ở trên và mình nấu rượu ở dưới nữa. Nếu như xảy ra cháy thì mình lấy bình xịt phòng cháy chữa cháy, nếu cần thì mình có thể lấy nước ra để mình tạt vào”.

Đúng như lời bà Ploong Thị Bứa vừa nói, để tuyên truyền phòng cháy, Công an xã A Vương không nói chung chung mà “cầm tay chỉ việc”. Đứng ngay bên bếp, họ chỉ bà con xếp lại đống củi, tách xa lửa. Nấu xong thì dập than cho kỹ. Trước khi ra khỏi nhà, nhớ nhìn lại bếp một lần. Làm những việc nhỏ thôi nhưng phòng được mối họa lớn. Rồi những buổi tập huấn cũng được tổ chức ngay tại thôn. Công an xã cầm bình chữa cháy, tập cách dập lửa, tập xử lý khi có cháy. Bà con xem, rồi làm theo từng động tác. Thấy hiệu quả, người dân tham gia ngày một đông. Học xong, nhiều nhà tự mua bình chữa cháy để sẵn trong nhà. Phong trào “nhà tôi có bình chữa cháy” vì thế lan tỏa khắp 16 thôn ở xã A Vương. Câu chuyện phòng cháy giờ đã thành việc chung của cả làng. Mỗi nhà tự lo trước, rồi nhắc nhau cùng giữ. Trung úy Ploong Nái, Công an xã A Vương, thành phố Đà Nẵng cho biết, những ngày này, Công an xã xuống tận từng thôn, từng nhà, hướng dẫn bà con cách phòng cháy.

“Ở đây, nhà của người dân nối liền nhau, đặc biệt phần lớn làm bằng gỗ. Vì vậy, khi lỡ bùng cháy thì rất nguy hiểm, lửa sẽ lan rất nhanh sang các nhà bên cạnh”.

Ở vùng núi cao, nhất là các xã biên giới của thành phố Đà Nẵng, việc phòng cháy không làm riêng lẻ. Lực lượng chức năng xuống cơ sở nhiều hơn. Bà con cũng tham gia phòng cháy nhiều hơn. Hầu hết các thôn giờ đã có tổ phòng cháy chữa cháy cộng đồng. Khi có việc, lực lượng này phối hợp với kiểm lâm, với người giữ rừng. Sẵn sàng xử lý từ sớm, từ xa, không để cháy lan rộng. Trước nguy cơ cháy trong mùa nắng nóng, địa phương cũng có những cách làm rất cụ thể. Ông Briu Quân, Chủ tịch UBND xã A Vương nói về phong trào chữa cháy ở địa phương mình như thế này:

 “Nắng nóng như thế này, ở góc độ địa phương chúng tôi không chủ quan. Hiện nay, công an xã cũng như các cấp chính quyền trên địa bàn xã A Vương đang đồng loạt tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức trong công tác phòng cháy, chữa cháy tại hộ gia đình”.

Cháy xảy ra bất ngờ, nếu chậm vài phút là thiêu rụi cả dãy nhà. Nắng nóng còn kéo dài. Nguy cơ vẫn còn đó. Giữ được nhà hay không, nhiều khi bắt đầu từ chính cái bếp trong mỗi gia đình, từ việc dập tắt lửa sau mỗi bữa ăn. Chính ý thức của từng người và sự chủ động ngay tại cơ sở có thể ngăn ngừa được hỏa hoạn./.