K’nặ 10 c’moo n’nâu, t’cooh Trần Thanh Tuân ăt coh chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam vêy bh’rợ nhâm mâng đươi tơợ râu zooi đoọng zên đoỌng băn axiu coh rôh đhị a bọc đác thuỷ điện. Pr’loọng đong t’cooh Tuân năc muy coh pazêng lâh 1.800 pr’loọng đong đhanuôr đoọng k’tiêc bhrợ thuỷ điện Sông Tranh 2. Tươc nâu cơy, t’cooh Trần Thanh Tuân vêy k’nặ 50 rôh axiu diêu hồng, axiu lăng, zing… Đươi vêy zr’lụ đương câl nhâm mâng năc t’cooh Trần Thanh Tuân vêy đợ thu nhập z’zăng, zập c’moo zên lãi tơợ 250 tươc 300 ức đồng, pr’ăt tr’mông pr’loọng đong ting t’ngay vêy ta pa liêm t’piing lâng zr’lụ ăt mamông ty đanh: “Pr’loọng đong zi băn axiu coh rôh 8 c’moo n’nâu ơy, l’lăm ahay băn mơ 9 rôh a năm, nâu cơy năc bhrợ t’bhưah. Chr’năp pa bhlâng công z’zăng bâc, axiu pậ nưc tơợ 5 tươc 6 ký, axiu k’tứi k’dâng 2 ký. Ha dang căh ơy bơơn pa câl năc ng’băn t’pậ, pậ mơ ooy năc chr’năp bâc lâh mơ.”

Zr’lụ da ding k’coong Quảng Nam xoọc vêy 22 đong máy thuỷ điện. Đợ ga măc âng a bọc đác thuỷ điện tươc lâh 20 r’bhâu héc ta lâng 10 r’bhâu héc ta k’tiêc ha rêê năc đợ râu liêm choom coh bh’rợ choh chr’noh chr’bêệt căh lâh liêm choom, bâc đhăm k’tiêc căh choom ng’ch’choh b’bêệt. Coh bâc c’moo ahay, bh’rợ chêêc bh’rợ bhrợ cha nhâm mâng đoọng ha đhanuôr coh đâu lum bâc râu zr’năh k’đhap. Lâh ooy xa nay đoọng m’ma axiu đoọng băn, đươi dua pazêng a bọc đác thuỷ điện, Quảng Nam vêy xa nay bh’rợ bhrợ têng choh tơơm zơ nươu lâng pa dưr pazêng bh’rợ du lịch cruung đác đhị zr’lụ a bọc đác thuỷ điện.

T’cooh Vũ Đức Toàn, Giám đốc Công ty Thuỷ điện Sông Tranh, tỉnh Quảng Nam xay moon, muy bơr đong máy thuỷ điện coh vel đong ơy gr’hoót năc đoọng ma’ma tơơm chr’noh đoọng đhanuôr choh crâng tơợ đêêc năc xăl tơợ bh’rợ bêệt ha roo, choh tơơm keo năc choh n’loong ga măc, choh tơơm zơ nươu: “Azi mr’cơnh cr’noọ xa nay lâng rơơm kiêng bhrợ t’vaih c’rơ ghít bhlâng lâng liêm choom bhlâng đoọng h’cơnh ooy choom pa dưr bh’rợ bhrợ cha ha đhanuôr, công cơnh pa dưr râu chr’năp coh pazêng bh’rợ pa bhrợ âng đhanuôr coh zr’lụ cr’loọng a bọc. Pazêng xa nay choh tơơm zơ nươu, choh đh’rưah lâng crâng, năc bh’rợ liêm choom bhlâng đoọng đhanuôr ting zư lêy crâng bâc lâh mơ, bhrợ t’vaih đác ha cr’loọng a bọc, công cơnh chô đơơng râu liêm choom zazum ha bhươl cr’noon.”

Tỉnh Quảng Nam xoọc bhrợ t’bhưah bh’rợ cơnh: băn achông axiu, choh tơơm zơ nươu, pa dưr du lịch cruung đác đhị pazêng zr’lụ ăt mamông t’mêê thuỷ điện. Nâu đoo năc c’lâng bh’rợ pa dưr bh’rợ tr’nêng t’mêê, nhâm mâng. T’cooh Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon, tỉnh xoọc ta đang k’dua doanh nghiệp coh bh’rợ du lịch pazum đh’rưah lâng đong máy thuỷ điện đoọng đơơh bhrợ t’vaih pr’đươi du lịch cruung đác coh cr’loọng a bọc thuỷ điện, tơợ đâu năc ting t’ngay xăl bh’rợ pa bhrợ coh da ding k’coong, pa dưr thu nhập đoọng ha đhanuôr: “Xoọc đâu, azi vêy xa nay năc đh’rưah lâng pazêng đong máy thuỷ điện đoọng pa dưr bh’rợ bhrợ cha đoọng ha đhanuôr da ding k’coong. Bhrợ têng cơnh ooy n’jưah pa dưr, zư lêy crâng, n’jưah nhâm mâng bh’rợ têêm ngăn đác, nhâm mâng đhr’năng zâl cha groong hr’lang hr’câh, đợ đhanuôr năc nhâm mâng bh’rợ bhrợ cha đươi tơợ bh’rợ zooi đoọng âng đong máy thuỷ điện lâng pazêng chính quyền vel đong.”/.

Quảng Nam: Tìm sinh kế bền vững

cho người dân khu vực lòng hồ thủy điện

Long Phi/ VOV miền Trung

Tỉnh Quảng Nam hiện có 22 hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn. Để xây dựng 22 thủy điện này, hàng ngàn hộ dân đã nhường lại đất đai nhà cửa, tái định cư nơi khác. Thế nhưng, các chương trình hỗ trợ an sinh cho người dân các khu vực hồ thủy điện chưa căn cơ, bền vững. Quảng Nam đang có kế hoạch xây dựng chương trình thực hiện thí điểm một số mô hình sản xuất mới, với sự tham gia, cộng đồng trách nhiệm của 22 nhà máy thủy điện để tạo sinh kế lâu dài cho người dân miền núi.

Gần 10 năm nay, ông Trần Thanh Tuân ở tại huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam có cuộc sống ổn định nhờ được hỗ trợ nguồn vốn để nuôi cá lồng bè trong lòng hồ thủy điện. Gia đình ông Tuân là một trong số hơn 1.800 hộ dân nhường đất để làm công trình thủy điện Sông Tranh 2. Đến nay, ông Trần Thanh Tuân có gần 50 lồng cá diêu hồng, cá lăng, cá chình… Nhờ tìm được đầu ra ổn định nên ông Trần Thanh Tuân có nguồn thu nhập khá, mỗi năm lãi từ 250 đến 300 triệu đồng, đời sống gia đình dần được cải thiện so với nơi ở cũ:“Nhà tôi nuôi cá được 8 năm rồi, trước nuôi chỉ có 9 lồng cá thôi, nay mở rộng ra thêm. Giá cũng khá cao, cá to khoảng từ 5 đến 6 ký, con nhỏ khoảng 2 ký. Nếu chưa bán được thì cứ nuôi to, càng to nó lại càng có giá.”

Khu vực miền núi Quảng Nam hiện có 22 nhà máy thủy điện. Diện tích lòng hồ thủy điện lên đến hơn 20.000 héc ta mặt nước và 10.000 héc ta đất nương rẫy nhưng hiệu quả canh tác kém, nhiều diện tích không thể sản xuất được. Nhiều năm qua, việc tìm bài toán sinh kế bền vững cho người dân tại đây gặp không ít khó khăn. Ngoài chủ trương cung cấp giống cá để nuôi trồng thủy sản, khai thác diện tích mặt nước các hồ thủy điện, Quảng Nam có chủ trương thí điểm trồng cây dược diệu và phát triển các mô hình du lịch sinh thái tại khu vực hồ chứa thủy điện.

Ông Vũ Đức Toàn, Giám đốc Công ty Thủy điện Sông Tranh, tỉnh Quảng Nam cho biết, một số nhà máy thủy điện trên địa bàn đã cam kết hỗ trợ giống cây để người dân trồng rừng, từ đó chuyển dần từ trồng lúa, trồng cây keo sang hướng phát triển bền vững là trồng rừng gỗ lớn, trồng dược liệu:“Chúng tôi rất ủng hộ và mong muốn tạo một nguồn lực rõ ràng và đáng kể để làm sao nâng cao sinh kế cho bà con, cũng như nâng cao giá trị gia tăng tại các mô hình sản xuất của bà con trong khu vực lòng hồ. Những chủ trương trồng cây dược liệu, xen canh cây rừng, là cách tốt để bà con tham gia giữ rừng nhiều hơn, mang lại nguồn nước cho lòng hồ, cũng như đem lại lợi ích chung của cộng đồng.”

Tỉnh Quảng Nam đang nhân rộng những mô hình như: nuôi trồng thủy sản, trồng dược liệu, phát triển du lịch tại các vùng tái định cư thủy điện. Đây là hướng phát triển sinh kế mới, bền vững. Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết, tỉnh đang mời gọi các doanh nghiệp trên lĩnh vực du lịch phối hợp với các nhà máy thủy điện để sớm hình thành sản phẩm du lịch sinh thái trên lòng hồ thủy điện, từ đây sẽ từng bước chuyển đổi cơ cấu lao động miền núi, tăng thu nhập cho người dân:“Hiện nay, chúng tôi có chủ trương sẽ cùng với các nhà máy thủy điện để phát triển sinh kế cho người dân miền núi. Làm sao đó vừa phát triển, bảo vệ rừng, vừa đảm bảo an ninh nguồn nước, đảm bảo chống xói mòn, nhưng người dân phải đảm bảo sinh kế thông qua sự hỗ trợ của các nhà máy thủy điện và chính quyền địa phương./.”