Lấh 5 c’moo ahay, cóh vel 1, chr’val Trà Vân, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam zêng da ding bha đưn li lứih, đhanuôr Xê Đăng lấh mơ nắc chóh ha roo cóh ha rêê lâng chóh keo. Tơợ râu k’đươi moon âng chính quyền vel đông lâng bấc cơ chế zooi đoọng liêm glặp, đhanuôr ơy xăl chóh tơợ keo đoọng chóh crâng n’loong ga mắc cậ.

T’coóh Hồ Văn Hên, vel 1, chr’val Trà Vân, chr’hoong Nam Trà My nắc mưy ooy 15 pr’loọng k’đơơng a’cọ đắh bhiệc lêy chóh tơơm dổi t’viêng. Xang 7 c’moo, 1 hécta crâng dổi ơy dưr váih liêm, vêy đoo bha lâng dal lấh 5 mét. T’coóh Hên lâng bấc pr’loọng đhanuôr đhị chr’val Trà Vân, chr’hoong Nam Trà My đương rơơm ooy đắh pa dưr pa xớc crâng nhâm mâng g’nưm ooy bhiệc chóh tơơm dổi, tơơm sao đen... Ting cơnh t’coóh Hồ Văn Hên, dổi t’viêng nắc n’loong liêm ga mắc, pa câl chr’nắp dal, lấh mơ, 1 ký cr’liêng dổi n’goóh pa câl lâng zên 1,5 ực tước 2 ực đồng: “Bêl ahay, chật bhrợ ha roo xang nặc lêy tal xrạach keo, xoọc đâu zên pa câl keo m’bứi bhlâng nắc lêy chóh dổi lâng quế. C’moo đâu nắc c’moo tr’nơợp váih p’lêê, đông zi pêếh bơơn, ươm bhrợ m’ma đoọng chóh bấc lấh mơ, váih mưy bha nụ ga mắc liêm.”

Tơợ c’moo 2016, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam ơy xay bhrợ c’lâng bh’rợ pa dưr pa xớc tơơm dổi cóh vel đông. Tước đâu, k’noọ 500 pr’loọng đhanuôr pấh lêy chóh bha lâng dổi đhị k’tiếc bhứah lấh 300 hécta. T’coóh Nguyễn Vĩnh Hiền, Phó Gíam đốc k’đhơợng bhrợ Ban k’đhơợng zư crâng g’mrâng Nam Trà My moon, zâp bh’rợ chóh crâng ga mắc bơơn bhrợ t’bhứah bêl manứih chóh crâng vêy bơơn bấc zên, tu cơnh đêếc, đợ mơ gâm ngút âng crâng cóh vel đông ting bấc liêm: “Pa zêng đhị zr’lụ chóh dổi đợ c’moo hanua nắc lêy pa dưr pa xớc liêm choom bhlâng. N’jứah pay đươi n’loong bhrợ đông, pr’đươi pr’dua zâp râu, n’jứah lêy pay đươi cr’liêng dổi pa câl bấc zên. Azi ting bhrợ t’bhứah bh’rợ chóh dổi đoọng xăl đợ đhị k’tiếc chóh keo.”

Tơợ râu liêm choom ooy đợ bh’rợ lêy chóh bhrợ, chr’hoong Nam Trà My t’bhlâng bhrợ t’bhứah pa xoọng 10 hécta chóh bha lâng dổi. T’coóh Trần Duy Dũng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, vel đông xoọc pazưm bhrợ t’bhứah m’ma đoọng têêm ngăn âng đơơng ha đhanuôr: “Lêy têêm ngăn cr’chăl nâu a’tốh zâp m’ma đoọng ha vel đông chr’hoong lâng âng đơơng ooy chr’hoong lơơng cóh vel đông tỉnh. Pa dưr tơơm dổi n’jứah zư lêy môi trường. Bêl chóh t’bhứah chr’hoong vêy c’lâng bh’rợ chóh zâp râu tơơm zanươu đhị dứp crâng nâu.”

Tỉnh Quảng Nam vêy lấh 769 r’bhâu hécta crâng lâng k’tiếc lêy chóh crâng. Zâp c’moo, đợ mơ n’loong crâng lêy đoọng đươi dua cóh k’tiếc k’ruung lâng pa câl ooy k’tiếc k’ruung lơơng âng tỉnh k’dâng 1,45 ực mét khối, chrooi pa xoọng bhrợ đoọng bhiệc bhrợ, zooi đhanuôr k’coong ch’ngai zi lấh đha rứt nhâm mâng. Râu liêm choom pa dưr pa xớc chóh n’loong ga mắc lâng đoọng chứng chỉ crâng FSC âng tỉnh Quảng Nam nắc ga mắc bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc, đhanuôr cắh lấh pân chóh crâng n’loong ga mắc tu cr’chăl bơơn bhrợ đenh, zr’nắh đắh kinh tế, k’pân boo đhí túh bhlong, ha dợ bhiệc chóh crâng n’loong ga mắc cắh vêy chính sách bảo hiểm.

T’coóh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đoọng năl, tỉnh nắc vêy c’lâng bh’rợ liêm ghít đắh bhiệc chóh crâng n’loong ga mắc, lâng k’đươi moon zâp doanh nghiệp ga mắc k’đơơng a’cọ bhrợ bha lâng lâng chính quyền đhanuôr chóh crâng bhrợ pa dưr n’juông chóh bhrợ n’loong ga mắc liêm: “Bêl ơy vêy bơơn đhị pa câl, ahêê lêy moót chóh bhrợ bấc nắc doọ dzợ k’pân cắh liêm crêê. Ahêê lêy pa dưr pa xớc k’tiếc chóh crâng ga mắc lâng bhiệc nâu, tu tơợ ahay vêy 2, 3 doanh nghiệp p’têết pazưm lâng manứih chóh crâng, hân đhơ cơnh đêếc cắh bhrợ ga mắc nắc cắh ơy bhrợ liêm choom bhiệc nâu. Tỉnh Quảng Nam vêy mưy c’lâng bh’rợ pa dưr pa xớc crâng n’loong ga mắc đoọng lêy bhrợ pa câl n’loong ooy k’tiếc k’ruung lơơng”./.

Quảng Nam khuyến khích dân miền núi bỏ trồng keo sang trồng rừng gỗ lớn

Tỉnh Quảng Nam đã ban hành nhiều cơ chế khuyến khích người trồng rừng chuyển đổi từ trồng rừng gỗ nhỏ sang trồng rừng gỗ lớn và phát triển các loại cây bản địa đa mục tiêu. Tỉnh liên kết với các doanh nghiệp lớn, từng bước hình thành chuỗi sản xuất lâm nghiệp xuất khẩu, người trồng rừng sẽ được hỗ trợ cây giống, kỹ thuật, tìm đầu ra cho sản phẩm và hỗ trợ khi rừng trồng bị hư hại do thiên tai. 

Hơn 5 năm trước, ở thôn 1, xã Trà Vân, huyện vùng cao Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam toàn đồi trọc, người dân Xê Đăng chủ yếu trồng lúa rẫy và cây keo. Từ sự vận động của chính quyền địa phương cùng với nhiều cơ chế hỗ trợ phù hợp, người dân đã chuyển đổi từ trồng keo sang trồng rừng gỗ lớn.

Ông Hồ Văn Hên, thôn 1, xã Trà Vân, huyện Nam Trà My là 1 trong số 15 hộ tiên phong trồng thí điểm cây dổi xanh. Sau 7 năm, 1 héc ra rừng dổi đã phát triển tốt, có cây cao hơn 5m. Ông Hên và nhiều hộ dân tại xã Trà Vân, huyện Nam Trà My kỳ vọng về phát triển kinh tế rừng bền vững dựa vào trồng cây dổi, cây sao đen… Theo ông Hồ Văn Hên, dổi xanh là gỗ tốt, có giá trị kinh tế cao, ngoài ra 1kg hạt dổi khô hiện được bán với giá từ 1,5 triệu đồng đến 2 triệu đồng: “Trước đây, mình tỉa rẩy, xong tỉa keo, bây giờ giá keo quá rẻ nên mình chuyển sang trồng cây dổi và cây quế. Năm này là năm đầu tiên nó ra hạt, gia đình tôi sẽ thu hạt, ươm giống để nhân rộng thêm một mô hình mới, tăng thêm diện tích trồng.”

Từ năm 2016, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đã triển khai quy hoạch phát triển cây dổi rừng trên địa bàn. Đến nay, gần 500 hộ dân tham gia trồng cây dổi trên diện tích hơn 300 héc ta. Ông Nguyễn Vĩnh Hiền, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý Rừng phòng hộ Nam Trà My giải thích, các mô hình trồng rừng gỗ lớn được nhân rộng khi người trồng rừng có thu nhập cao, nhờ đó độ che phủ rừng trên địa bàn ngày càng tăng. “Toàn bộ các khu vực trồng dỗi những năm qua thì cây phát triển rất tốt, triển vọng phát triển cây dổi rất khả quan. Vừa cho sản lượng gỗ để sử dụng làm nhà, làm đồ mỹ nghệ, đồ thủ công gia dụng, vừa sửa dụng hạt dổi như là dược liệu, bán giá trị rất cao. Chúng tôi sẽ từng bước nhân rộng mô hình trồng cây dổi để giảm dần diện tích trồng cây keo.”

Từ hiệu quả ở những mô hình thí điểm, huyện Nam Trà My tiếp tục mở rộng thêm 10 héc ta trồng cây dổi. Ông Trần Duy Dũng, Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết, địa phương đang tập trung nhân rộng cây giống để đảm bảo cung cấp cho người trồng rừng: “Phải đảm bảo thời gian đến đủ nguồn giống cung cấp cho địa bàn huyện và cả cung cấp cho các huyện khác trên địa bàn tỉnh. Phát triển cây dổi vừa bảo vệ được môi trường sinh thái. Khi mở rộng diện tích trồng cây dổi, huyện sẽ chủ trương trồng các loài dược liệu dưới tán rừng.”

Tỉnh Quảng Nam có hơn 769 ngàn héc ta rừng và đất quy hoạch phát triển rừng. Hằng năm, số lượng gỗ rừng trồng phục vụ cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu của tỉnh khoảng 1,45 triệu mét khối, góp phần tạo việc làm, giúp người dân miền núi thoát nghèo bền vững. Tiềm năng phát triển trồng rừng gỗ lớn và cấp chứng chỉ rừng FSC của tỉnh Quảng Nam là rất lớn. Tuy nhiên, người dân còn e dè khi trồng rừng gỗ lớn vì thời gian thu hoạch dài, áp lực về nhu cầu kinh tế, rủi ro do thiên tai, trong khi việc trồng rừng gỗ lớn chưa có chính sách bảo hiểm.

Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết, tỉnh sẽ sớm có quy hoạch cụ thể về việc trồng rừng gỗ lớn, đồng thời kêu gọi các doanh nghiệp lớn đi tiên phong làm nòng cốt cùng với chính quyền và người trồng rừng xây dựng chuỗi sản xuất lâm nghiệp quy mô lớn: “Khi đã có được đầu mối như thế rồi, chúng ta tham gia vào chuỗi sản xuất lớn đó thì mới hạn chế tính rủi ro. Chúng ta phải phát triển diện tích trồng rừng gỗ lớn bằng cách đó, vì lâu nay đã có một số doanh nghiệp liên kết với người trồng rừng nhưng ở quy mô nhỏ cho nên chưa giải quyết được vấn đề này. Tỉnh Quảng Nam sẽ có một chiến lược phát triển rừng gỗ lớn để phục vụ cho chế biến lâm nghiệp xuất khẩu./.”