Đợ t’ngay đăn Tết Nguyên đán, bh’rợ bhrợ têng đhị đâu dưr vaih r’rộ r’răm lâh mơ, đơơh loon âng đơơng bh’nơơn pr’đươi đoọng pa câl g’luh Tết

Lâng đhanuôr Cố đô Huế, zr’lụ k’tiêc Địa Linh tơợ đanh ơy bool lêy lâng bh’rợ bhrợ tượng ông Táo, mưy bh’nơơn pr’đươi p’têêt pa zưm lâng j’niêng bh’rợ bh’lêê bh’la zâp bêl g’luh Tết tươc ha pruôt chô. Ting cơnh cr’noọ tơợ ahay âng manưih Việt, Tam vị Táo quân năc đợ apêê a’bhô dang k’đhơợng zư zr’nêệ ta pêêh, lêy cha mêêt pr’ăt bh’rợ âng zâp pr’loọng đông. Tu cơnh đêêc, zâp g’luh lưch c’moo, zâp pr’loọng đông buôn xăl tượng ông Táo t’mêê, đợc đhị liêm chr’năp đhị đông zr’nêệ đoọng lêy zươc rơơm mưy c’moo t’mêê têêm ngăn, pr’đoọng pr’đhooi. Đợ t’ngay nâu, zâp pr’loọng bhrợ bh’rợ nâu coh Địa Linh xoọc pr’hân lêy bhrợ đoọng đơơh loon bêl g’luh bhrợ j’niêng âng đơơng ông Táo chô ooy plêệng. Pr’căn Lê Thị Vân, manưih vêy lâh 40 c’moo bhrợ tượng ông Táo nâu moon, zâp t’ngay pr’loọng đông lêy bhrợ k’dâng 500 tượng đoọng âng đơng ooy thị trường Tết:

“Zên công lêy bhrợ căh bâc, tơợp c’moo đâu pa câl cung vêy z’zăng lâh mơ. Ha dang đợ c’moo lơơng zên pa câl mơ c’moo đâu năc đhanuôr coh vêêl đông nâu vêy ting bhrợ bh’rợ nâu bâc lâh mơ. Hân đhơ zên bơơn bhrợ căh bâc năc manưih coh vêêl bhươl nâu, cung t’bhlâng lêy bhrợ đoọng vêy râu đươi cha coh pr’loọng đông”.

Đoọng bhrợ liêm xang mưy bộ tượng ông Táo, manưih bhrợ nâu lêy bhrợ bâc c’năt bh’rợ liêm ghit. K’tiêc bhrợ tượng năc k’tiêc rang, lêy chơơih pay liêm ghit. Khuôn lêy bhrợ lâng n’loong crêệ, boọc bhrợ tượng âng bơr ông, mưy nặc bà Táo dzoọng ăt đh’rưah. K’tiêc lêy pay t’moot ooy khuôn, lêy pị bhrợ pa liêm đoọng têêm ngăn cơnh c’leh pr’dzoọng doọ choom vaih lalay cơnh. Xang bêl bhlêh khuôn, tượng nâu lêy puah pa gooh xang nặc t’moot boh. Tượng táo bhrợ liêm xang vaih pr’hoọm rơợc liêm, xang nặc vêy tô sơn bhrông, t’boọ pa xoọng kim tuyến đoọng bhrợ liêm chr’năp, glặp lâng apêê câl đươi. Amoó Võ Thị Hằng, p’căh măt lang thứ xơơng ting bhrợ bh’rợ ti chr’năp coh vêêl Địa Linh đoọng năl, bêl ahay coh vêêl vêy lâh k’zệt đhị bhrợ tượng ông Táo, ha dợ xoọc đâu dzợ vêy 3 pr’loọng đông zư bhrợ bh’rợ nâu:

“Acu rơơm lêy zư đợc bh’rợ ty chr’năp âng a’conh a’bhướp ahay đợc đoọng. Bh’rợ nâu hân đhơ bhrợ zr’năh k’đhạp năc rơơm chr’năp âng tượng ông Táo nâu vêy pa dưr chr’năp lâh đoọng apêê bhrợ bh’rợ nâu vêy pa xoọng pr’đơợ ăt bhrợ đanh lâh mơ”.

Ting cơnh j’niêng bh’rợ ty ahay, Táo quân năc vêy boọ a’xiu chép dzoọc coh plêệng bêl t’ngay 23 c’xêê 12 âm lịch đoọng xay moon đợ râu bhiệc dưr vaih coh c’moo. G’luh nâu, zâp pr’loọng đông buôn ra văng đợc a’pươih ch’na đoọng âng đơơng ông Táo, lâng prih doóh pa liêm đhị lêy bhuôih bhrợ, xăl tượng Táo quân t’mêê lâng cr’noọ cr’niêng mưy c’moo liêm zâp, têêm ngăn. Manưih lêy cha mêêt văn hoá Trần Đại Vinh moon, bhiệc lêy bhuôih Táo quân lâng bh’rợ bhrợ tượng ông Táo coh Địa Linh zêng bhrợ p’căh cr’noọ cr’niêng lêy chô tươc ooy đợ râu liêm chr’năp coh pr’ăt tr’mung:

“Tơợp c’moo ahêê đợc 3 ông táo nâu lâng mưy nền k’tiêc boh sơn bhrợ liêm ghit đợc đhị đông zr’nêệ, đhị lêy bhuôih bhrợ âng hêê. Nâu đoo năc j’niêng bh’rợ liêm chr’năp, zư lêy đông zr’nêệ ha cơnh liêm crêê, cung năc zư lêy đh’rông oih bhrợ têêm ngăn coh pr’ăt tr’mung âng mưy pr’loọng đông”./.

RỘN RÀNG LÀNG NGHỀ LÀM TƯỢNG ÔNG TÁO DỊP TẾT Ở HUẾ

Tổ dân phố Địa Linh, phường Hóa Châu, thành phố Huế hiện là nơi duy nhất ở Cố đô Huế duy trì nghề nặn tượng ông Táo truyền thống. Những ngày giáp Tết Nguyên đán, không khí lao động sản xuất tại đây trở nên nhộn nhịp, kịp thời cung ứng sản phẩm bán dịp Tết

Với người dân Cố đô Huế, vùng đất Địa Linh từ lâu đã trở nên quen thuộc với nghề làm tượng ông Táo, một sản phẩm gắn liền với tín ngưỡng dân gian trong mỗi dịp Tết đến, Xuân về. Theo quan niệm truyền thống của người Việt, Tam vị Táo quân là những vị thần cai quản bếp núc, chứng giám sinh hoạt của mỗi gia đình. Vì vậy, vào dịp cuối năm, các gia đình thường thay mới tượng ông Táo, đặt trang trọng trên bếp thờ để cầu mong một năm mới bình an, may mắn. Những ngày này, các hộ làm nghề ở Địa Linh đang khẩn trương sản xuất để kịp phục vụ dịp Lễ đưa ông Táo về trời. Bà Lê Thị Vân, người có hơn 40 năm gắn bó với nghề nặn tượng ông Táo cho biết, mỗi ngày gia đình bà sản xuất khoảng 500 tượng để cung ứng ra thị trường Tết. 

“Công rẻ lắm, bắt đầu năm ni bắt đầu bán đỡ hơn chút. Nếu những năm khác giá giữ được như hiện tại thì bà con làng nghề sẽ theo nghề nhiều hơn. Dù thu nhập không cao nhưng mình là người làng nghề, vẫn cố gắng bám nghề để nuôi sống bản thân”.

Để hoàn thành một bộ tượng ông Táo, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Đất làm tượng là loại đất sét vàng, được tuyển chọn kỹ, ít tạp chất. Khuôn đúc làm bằng gỗ lim, chạm khắc hình tượng hai ông, một bà Táo đứng cạnh nhau. Đất sét được cho vào khuôn, ép chặt để đảm bảo hình dáng không bị biến dạng. Sau khi tháo khuôn, tượng được phơi khô rồi đưa vào lò nung. Tượng Táo thành phẩm có màu vàng nhạt tự nhiên, sau đó được tô sơn hồng hoặc đỏ, phủ thêm kim tuyến để tạo vẻ rực rỡ, phù hợp thị hiếu người mua. Chị Võ Thị Hằng, đại diện thế hệ thứ năm theo nghề truyền thống ở Địa Linh cho biết, trước đây trong làng có hơn chục lò làm tượng ông Táo, nhưng hiện nay chỉ còn 3 hộ gia đình duy trì nghề này. 

“Em mong muốn giữ lại nghề truyền thống của ông cha để lại. Nghề tuy vất vả nhưng chỉ mong giá trị của tượng ông Táo được nâng lên để người làm nghề có thêm động lực gắn bó lâu dài”.

Theo phong tục cổ truyền, Táo quân sẽ cưỡi cá chép về trời vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch để báo cáo những việc diễn ra trong năm. Dịp này, các gia đình thường chuẩn bị mâm cơm tiễn ông Táo, đồng thời lau dọn bếp thờ, thay mới tượng Táo quân với mong ước một năm mới đủ đầy, ấm no. Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đại Vinh cho rằng, việc thờ cúng Táo quân và nghề nặn tượng ông Táo ở Địa Linh đều thể hiện ước vọng hướng tới những điều tốt đẹp trong cuộc sống.

“Đầu năm chúng ta đặt trân trọng 3 ông táo này bằng một nền đất sét nung được sơn phết kỹ lên trên bếp làm nó rực rỡ nơi không gian thờ tự của chúng ta. Đó là một phong tục tốt đẹp, giữ bếp cho tốt đẹp cũng là giữ ánh lửa ấm nóng hạnh phúc trong môi trường sinh hoạt của một gia đình”./.