Lớp pa choom p’rá Mông âng trường PTDT nội trú THCS chr’hoong k’coong ch’ngai Kỳ Sơn bơơn bhrợ zâp tuần. Zâp apêê ađhi t’bhlâng đương xơợng thầy giáo pa choom cr’liêng chữ. Nắc vel đông vêy lấh 90% đhanuôr acoon cóh, tu cơnh đêếc, bấc c’moo hanua bhiệc xay bhrợ pa choom chữ Mông đoọng ha zâp apêê ađhi học sinh ơy bơơn vel đông lâng ngành giáo dục Kỳ Sơn p’ghít lêy. T’coóh Phan Văn Thiết, trưởng phòng giáo dục lâng đào tạo chr’hoong Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An đoọng năl:“P’rá Mông nắc azi ơy ra văng đoọng ha zâp apêê ađhi học sinh tơợ lớp 3, tước đâu apêê a’châu nắc mưy pa choom pa xoọng cớ, ha dợ zâp râu đắh p’rá lâng chữ xrặ apêê a’châu ơy ra văng liêm ghít. Ha dợ p’rá Thái nắc azi ơy xay bhrợ 2, 3 c’moo đâu. Apêê ađhi học sinh ơy lêy pa choom.”

Tơợ c’moo 2005-2006, Nghệ An ơy lêy pa choom p’rá Mông ha học sinh tiểu học đhị zâp chr’hoong Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong. Xa nay bh’rợ pa choom ting bha ar giáo khoa acoon cóh âng Bộ giáo dục, đào tạo pa glúh. Lấh mơ, bêl quyết định số 142 đắh xa nay bh’rợ pa dưr lấh mơ bh’rợ pa choom zâp môn p’rá acoon cóh ooy xa nay bh’rợ pa choom phổ thông cr’chăl c’moo 2021-2030 bơơn đoọng. Bấc giáo viên ơy lêy cha mêết pấh bhrợ zâp lớp pa choom p’rá acoon cóh.

Lâng cr’noọ cr’niêng dưr váih cô giáo pa choom chữ Thái bêl môn p’rá acoon cóh t’moót pa choom. Cô giáo Vi Thị Mỹ Duyên xoọc pa bhrợ cóh trường tiểu học Lương Minh ơy zước pấh pa choom chữ Thái đhị trung tâm giáo dục bh’rợ tr’nêng, giáo dục thường xuyên chr’hoong Tương Dương bhrợ:“Đhị lớp p’rá Thái bhrợ cóh chr’hoong Tương Dương nắc acu ơy năl chữ Thái đoọng chrooi pa xoọng đắh bhiệc zư lêy chữ Thái âng acoon cóh.”

Choom moon, zâp vel đông cóh tỉnh Nghệ An ơy lâng xoọc vêy râu ra văng đoọng ha bhiệc pa choom p’rá acoon cóh mưy cơnh liêm choom. Lâng râu lêy cha mêết ra văng âng giáo viên lâng ngành giáo dục c’moo học 2022-2023 nắc bhrợ pa choom p’rá acoon cóh ting xa nay bh’rợ lâng bha ar giáo khoa p’rá acoon cóh t’mêê. T’coóh Trần Xuân Vinh-Phó Gíam đốc trung tâm giáo dục bh’rợ tr’nêng, giáo dục thường xuyên chr’hoong Tương Dương đoọng năl:“Tơợ c’moo 2015 tước đâu nắc trung tâm vêy pa zêng 17 lớp p’rá acoon cóh Thái, 765 học viên lâng 3 lớp acoon cóh Mông vêy 176 học viên. Ooy đợ lớp nâu nắc vêy zâp học viên năl ghít lâng vêy c’năl đắh p’rá acoon cóh, lấh mơ nắc đợ manứih acoon cóh xoọc pa bhrợ cóh vel đông. Ooy lớp nâu apêê vêy pa xoọng đợ c’năl bh’rợ đoọng k’đhơợng bhrợ liêm choom bhiệc pa choom zâp lang apêê t’tưn cớ.”

Xoọc đâu, Nghệ An vêy 2 bộ chữ Thái ty, hệ Lai Pao lâng Lai Tay.. tu cơnh đêếc, bhiệc lêy pay pa choom chữ n’đoo cung lêy k’rang bấc. Tu pr’đơợ bộ chữ p’rá acoon cóh bơơn pa choom ooy nhà trường nắc bộ chữ ty bơơn đhanuôr đươi prá, bơơn cơ quan chuyên môn lêy moon cắh cậ chữ ơy bơơn đoọng cấp vêy thẩm quyền đoọng bhrợ. Cr’chăl nâu, bấc giáo viên xoọc pa choom p’rá acoon cóh cắh bơơn pa choom chính quy. Lâng bhiệc chấc lêy c’bhúh apêê pa bhriêl vel đông pấh bhrợ ooy bhiệc bhrợ pa dưr bha ar giáo khoa p’rá acoon cóh lưm bấc zr’nắh k’đhạp.

T’coóh Phan Văn Thiết, trưởng phòng giáo dục lâng đào tạo chr’hoong Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An moon:“Nnâu cơy moon ting quy chuẩn nắc lêy vêy chứng chỉ vêy bơơn pa choom. Ha dợ giáo viên zi chứng chỉ cắh váih nắc dzoọng pa choom cung liêm choom. Tu cơnh đâu, giáo viên pa choom p’rá acoon cóh nắc doọ râu k’đhạp, cha chrứih đắh trình độ chuyên môn. Ha dợ chứng chỉ pay đấh azi cung váih. Tu cơnh đâu, c’bhúh giáo viên cung ơy ra văng.”

Tước c’moo 2025, nắc lêy bhrợ liêm xang xrặ bhrợ bha ar giáo khoa, tài liệu pa choom bậc tiểu học lâng 8 p’rá acoon cóh ơy pa glúh chương trình môn học. Bhrợ liêm xang bhiệc xrặ bhrợ bha ar giáo khoa, tài liệu pa choom bậc tiểu học lâng 8 p’rá acoon cóh liêm zâp giáo viên, ooy đâu vêy 45% giáo viên vêy trình độ bơơn pa choom, 100% cán bộ k’đhơợng zư vêy crêê tước đắh bhiệc pa choom p’rá acoon cóh bơơn pa choom pa dưr đhr’năng bh’rợ nắc cr’noọ bh’rợ pa dưr chất lượng pa choom zâp môn p’rá acoon cóh ooy bh’rợ pa dưr dal chất lượng pa choom zâp môn p’rá acoon cóh ooy xa nay bh’rợ giáo dục phổ thông cr’chăl c’moo 2021-2030 moon pa glúh, nắc vel đông vêy bấc đhanuôr acoon cóh ặt ma mung. Lâng bhiệc ra văng liêm ghít âng đay, Nghệ An xoọc ra văng đoọng ha bhiệc pa dưr k’rơ bhiệc pa choom p’rá acoon cóh đhị trường học têêm ngăn, liêm crêê pr’lướt bh’rợ lâng cr’chăl t’ngay lêy bhrợ cóh prang k’tiếc k’ruung./.

Tăng cường dạy và học tiếng DTTS trong trường phổ thông

Công tác chăm lo cho người nghèo, đặc biệt là chăm lo cho đồng bào các dân tộc luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm và dành nhiều nguồn lực để hỗ trợ cho bà con có cơ hội vươn lên. Một trong những chính sách đó chính là việc dạy tiếng dân tộc cho chính đồng bào ở những vùng khó. Việc học tiếng dân tộc không những giúp con em đồng bào các dân tộc gìn giữ được các giá trị văn hóa mà bên cạnh đó, giúp cho con em đồng bào các dân tộc các kiến thức giá trị, tự tin hơn trong cuộc sống. Ghi nhận ở một số huyện miền núi của tỉnh Nghệ An.

Lớp học tiếng Mông của trường PTDT nội trú THCS huyện vùng cao Kỳ Sơn được tổ chức hàng tuần. Các em học sinh chăm chú nghe thầy giáo giảng, nắn nót từng nét chữ. Là địa phương có hơn 90% là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, bởi vậy nhiều năm qua, việc triển khai dạy chữ Mông cho các em  học sinh đã được địa phương và ngành giáo dục Kỳ Sơn rất chú trọng. Ông Phan Văn Thiết, trưởng phòng giáo dục và đào tạo huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An cho biết: “Tiếng Mông thì chúng tôi đã chuẩn bị cho các em học sinh từ hồi lớp 3, đến giờ các cháu chỉ học nâng cao lên thôi, chứ còn mọi cái các cháu rất sẵn sàng tiếng nói cũng như chữ viết. Còn tiếng Thái thì chúng tôi đã triển khai được một vài năm gần đây. Các em học sinh đã sẵn sàng đón nhận”

Từ năm học 2005-2006, Nghệ An đã triển khai dạy tiếng Mông cho học sinh tiểu học tại các huyện Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong. Chương trình dạy học theo sách giáo khoa DTTS do Bộ giáo dục, đào tạo ban hành. Đặc biệt khi quyết định số 142 về chương trình nâng cao chất lượng dạy học các môn tiếng dân tộc thiểu số trong chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn 2021-2030 được phê duyệt. Nhiều giáo viên đã chủ động tham gia các lớp đào tạo tiếng dân tộc.

Với mong muốn trở thành cô giáo dạy chữ Thái khi môn tiếng dân tộc đưa vào giảng dạy. Cô giáo Vi Thị Mỹ Duyên hiện đang công tác ở trường tiểu học Lượng Minh đã đăng ký tham gia lớp học chữ Thái tại trung tâm giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên huyện Tương Dương tổ chức: “Qua lớp tiếng Thái được mở ở huyện Tương Dương thì em đã biết được chữ thái để góp phần lưu giữ và bảo tồn chữ Thái của dân tộc..”

Có thể nói, các địa phương trong tỉnh Nghệ An đã và đang có sự chuẩn bị cho việc triển khai dạy tiếng dân tộc thiểu số một cách bài bản. Với sự chủ động của giáo viên và ngành giáo dục năm  học 2022-2023 sẽ thực hiện dạy tiếng DTTS theo chương trình và sách giáo khoa tiếng DTTS mới

Ông Trần Xuân Vinh- Phó Giám đốc TT giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên huyện Tương Dương cho biết:

Băng: Tính từ thời điểm 2015 đến nay thì trung tâm có tổng cộng là 17 lớp tiếng dân tộc Thái, 765 học viên và 3 lớp dân tộc Mông có 176 học viên. Qua những lớp này thì có các học viên đã nắm bắt và có kiến thức tiếng dân tộc, đặc biệt là những người DTTS đang công tác ở địa bàn. Qua lớp này họ có thêm những kiến thức qua đó đảm đương được việc đào tạo các lớp kế cận tiếp theo.

Hiện nay, Nghệ An có hai bộ chữ Thái cổ, hệ Lai Pao và Lai Tay vì vậy việc lựa chọn bộ chữ nào để đưa vào giảng dạy cũng là vấn đề cần quan tâm. Bởi điều kiện bộ chữ tiếng dân tộc thiểu số được dạy học trong nhà trường phải là bộ chữ cổ truyền được cộng đồng sử dụng, được cơ quan chuyên môn xác định hoặc bộ chữ đã được cấp có thẩm quyền phê chuẩn. Bên cạnh đó, phần lớn giáo viên đang giảng dạy tiếng dân tộc chưa được đào tạo chính quy. Và việc tìm kiếm đội ngũ tri thức địa phương tham gia vào việc xây dựng chương trình sách giáo khoa tiếng dân tộc gặp rất nhiều khó khăn.

Ông Phan Văn Thiết, Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An bày tỏ: “Bây giờ nói theo quy chuẩn thì nó phải có chứng chỉ mới được đứng lớp. Riêng giáo viên chúng tôi chứng chỉ chưa có nhưng đứng lớp rất vững vàng. Chính vì thế giáo viên lên lớp tiếng dân tộc thì không có vấn đề gì, không có gì lạ, về trình độ chuyên môn. Còn chứng chỉ thời gian ngắn chúng tôi sẽ có được. Chính vì vậy mà đội ngũ giáo viên cũng đã sẵn sàng.”

Đến năm 2025, cơ bản hoàn thành biên soạn sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn dạy học bậc tiểu học đối với 8 tiếng dân tộc thiểu số đã được ban hành chương trình môn học. Hoàn thành biên soạn sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn dạy học bậc tiểu học đối với 8 tiếng  dân tộc thiểu số đảm bảo đủ  giáo viên dân tộc thiểu số, trong đó 45% giáo viên có trình độ chuẩn được đào tạo, 100% cán bộ quản lý có liên quan về dạy học tiếng dân tộc thiểu số được bồi dưỡng nâng cao năng lực là mục tiêu chương trình nâng cao chất lượng dạy học các môn tiếng dân tộc thiểu số trong chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn 2021-2030 đặt ra, là địa phương có nhiều đồng bào DTTS sinh sống. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng của mình Nghệ An đang sẵn sàng cho việc đẩy mạnh việc dạy tiếng dân tộc trong trường học đảm bảo theo đúng tiến độ và thời gian thực hiện trên cả nước./.

Ảnh khai thác