Bhrợ têng apêê bh’rợ t’pâh ha pruốt, cha Tết coh đhr’năng t’mêê, liêm choom cơnh cr’đơơng âng pr’luh cr’ay Covid-19, ha dợ tết c’moo đâu, pr’loọng đong t’cooh Liêng Trang Ha Solly, ặt đhị vel 2, chr’val Đạ Sar, chr’hoong Lạc Dương (Lâm Đồng) bhui har, tệêm ngăn lâh.Hau căh bhui har tu vêy bơơn chr’năp cà phê dzoóc dal, đh’rưah lâng zên zư lêy crâng… căh muy tệêm ngăn đăh pr’ặt tr’mông nắc coh c’moo 2021 hay pr’loọng đong t’cooh dzợ k’rong k’miah zên z’zăng. Pr’ặt tr’mông tệêm ngăn, pr’loọng đong t’cooh câl zập pr’đươi, ch’na đh’năh coh đong đoọng hơnh deh c’moo t’mêê. “Lalăm a hay pr’ặt tr’mông lalâh k’đhap k’ra, bêl vêy chính sách chroót zên zư lêy crâng nắc ơy zooi đhanuôr vêy pa xoọng zên k’rang pr’ặt tr’mông pr’loọng đong. Tết nguyên đán nâu, zập đong cung câl zập ch’na đh’năh, đh’rưah bhui har, cha đăh lâng pân lơơng, lâng hơnh deh c’moo t’mêê cung cơnh rau đương rơơm bh’nơơn t’mêê.”

       T’cooh bhuơl Păng Ting Doanh, Bí thư chi bộ vel 1, chr’val Đạ Sar, chr’hoong Lạc Dương, truih: lalăm a hay, đợ zên zư lêy crâng nắc lâh 400.000đ/ha/c’moo nắc nâu kêi ơy dzoóc lâh 650.000đ/ha/c’moo. Dâng lêy zập pr’loọng pay zư tơợ 20 tước 25 hecta crâng,đơơng chô zên tệêm ngăn tơợ 13-16 ức đồng zập c’moo. Đh’rưah lâng zên tơợ choh bhơi rơ veh, tơơm n’loong công nghiệp đanh t’ngay lâng b’băn … pr’ặt tr’mông đhanuôr ơy tệêm ngăn. Cơnh lâng c’moo đâu, đươi vêy cà phê chr’năp dal, đh’rưah lâng zên zư lêy crâng bơơn đớp pay coh x’rịa c’moo, nắc đhanuôr coh zập vel bhuơl zêng t’pâh ha pruốt, cha tết k’bhộ ngăn.“Vêy bh’nơơn bh’rợ lâng zên tơợ zư lêy crâng nắc pr’ặt tr’mông âng đhanuôr tệêm ngăn lâh lalăm bấc, zooi apêê vêy zên k’rang tr’mông tr’meh, pr’ặt tr’nợt. Ha dang căh vêy zên tơợ đâh nắc đhanuôr lưm bấc k’đhap k’ra. Đhơ cha tết ha dợ đhanuôr cung k’rang zư lêy crâng, doó lu lơ. Tu đợ zên đớp pay tơợ zư lêy crâng nắc tệêm ngăn, oó bil bal cơnh bhrợ têng ha rêê, tu cơnh đêêc nắc đhanuôr bhrợ têng liêm cơnh moon gr’họot đăh zư lêy crâng.”

          Chính sách chroot zên zư lêy crâng căh muy đơơng chô bh’rợ tr’nêng nhâm mâng đoọng ha đhanuôr nắc dzợ pa dưr dal c’năl zư lêy crâng cơnh lâng đhanuôr acoon coh K’ho đhị Lâm Đồng. T’cooh Đinh Hữu Đạo, Phó trưởng Ban k’đhơợng lêy crâng a’bhuy Đa Nhim đoọng năl, xọoc đâu pazêng crâng  bhưah lâh 40.800ha âng đơn vịi zêng pa đớp đoọng ha tổ chức, cha nắc manuyh zư lêy. Coh đêêc, bấc đhăm crâng bơơn pa đớp đoọng ha k’nặ 1.500 pr’loọng ma nuyh K’ho đhị apêê chr’val Đạ Sar, Đa Nhim lâng Đạ Chais âng chr’hoong Lạc Dương. Đươi vêy đhanuôr nắc bh’rợ k’đhơơng zư lêy crâng ting t’ngay bơơn  bh’nơơn dal lâh mơ. T’cooh Đinh Hữu Đạo, moon:“Bêl zên zư lêy crâng dzoóc dal nắc c’năl âng đhanuôr ting dal lâh mơ đhị bh’rợ zư lêy crâng âng đay, pa bhlầng nắc bh’rợ cha groong rooh cat moọt hân noo cha noọng. Apêê tổ ra pặ zư lêy ting k’bhuh đhị pazêng zr’lụ buôn rooh cat lâng vêy cơnh bhrợ têng đâh loon ha dang dưr vaih rooh cat. Đươi cơnh đêếc nắc pazêng ‘cmoo đăn đâu, coh zr’lụ crâng âng đơn vị  doó vaih đhr’năng rooh cat. Đhị pazêng t’ngay tết nguyên đán, apêê pr’loọng đhanuôr đơp pay zư lêy crâng tơợ ơy ra văng tết, t’pâh giao thừa xang nắc apêê đh’rưah lâng đơn vị đhị apêê trạm lướt cha mệêt, zư lêy crâng.”

          Chính sách chroot zên zư lêy crâng ơy chroi k’rong zooi ha đhanuôr acoon coh đhị Lâm Đồng ặt bhrợ, zư lêy crâng liêm choom. Đh’rưah lâng pazêng xa nay bh’rợ, chính sách lơơng âng Đảng lâng Nhà nước k’rong bhrợ têng cơnh xa nay bh’rợ  pa xiêr đha rựt, bhrợ têng vel bhuơl t’mêê… xọoc bơơn zooi đhanuôr lalua ta nih bhlầng, vêy pr’đơợ ha dưr đanh mâng lâh mơ./.

Ảnh minh họa

Ổn định sinh kế nhờ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng

                                                                                                 PV Quang Sáng

          Sau hơn 10 năm thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, hơn 15 ngàn hộ dân tộc thiểu số K’ho tại tỉnh Lâm Đồng đã hưởng lợi trực tiếp, tăng thu nhập từ rừng, cải thiện sinh kế và từng bước vươn lên. Trong CM “Nông thôn ngày nay”, PV Quang Sáng có bài đề cập thực tế này tại khu vực thượng nguồn sông Đa Nhim, thuộc huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng.

  Già làng Păng Ting Doanh, Bí thư Chi bộ thôn 1, xã Đạ Sar, huyện Lạc Dương kể, trước đây số tiền giao khoán quản lý bảo vệ rừng là hơn 400.000đ/ha/năm thì nay đã tăng lên 650.000đ/ha/năm. Bình quân mỗi hộ nhận khoán quản lý bảo vệ từ 20ha đến 25ha rừng, đem lại nguồn thu ổn định 13 đến 16 triệu đồng/năm. Cộng với các nguồn thu nhập từ canh tác rau màu, cây công nghiệp dài ngày và chăn nuôi gia súc, gia cầm… đời sống của người dân đã ổn định. Riêng năm qua, nhờ cà phê được giá, cộng với số tiền chi trả từ dịch vụ môi trường rừng được nhận vào cuối năm, nên bà con khắp buôn làng đều tổ chức đón tết đầy đủ và no ấm. “Có thu nhập thêm từ việc nhận khoán quản lý bảo vệ rừng thì cuộc sống của bà con ổn định hơn trước rất nhiều, giúp có tiền sinh hoạt hàng ngày. Nếu không có nguồn thu này thì chắc chắn đời sống của bà con sẽ rất khó khăn. Tết tuy bà con tổ chức vui mừng, đón xuân bình thường nhưng việc quản lý bảo vệ rừng vẫn phải tăng cường, không thể chủ quan lơ là. Bởi số tiền thu được từ việc nhận khoán quản lý bảo vệ rừng là ổn định, không rủi ro mất mùa mất giá như canh tác cây trồng, vì vậy mình phải làm tốt với công việc như cam kết, luôn có trách nhiệm rất cao về quản lý bảo vệ rừng”.

  Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng không chỉ mang lại sinh kế bền vững cho người dân mà còn nâng cao ý thức bảo vệ rừng đối với người dân tộc thiểu số K’ho ở Lâm Đồng. Ông Đinh Hữu Đạo, Phó trưởng Ban quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn Đa Nhim cho biết, hiện toàn bộ diện tích trên 40.800ha rừng của đơn vị đều giao cho các tổ chức, cá nhân quản lý bảo vệ. Trong đó, phần lớn diện tích rừng được giao cho gần 1.500 hộ người K’ho ở các xã Đạ Sar, Đa Nhim và Đạ Chais của huyện Lạc Dương. Nhờ có dân mà công tác quản lý bảo vệ rừng ngày càng đạt hiệu quả tốt hơn. Ông Đinh Hữu Đạo nói:“Khi tiền chi trả dịch vụ môi trường tăng lên thì ý thức, trách nhiệm của các hộ nhận khoán quản lý bảo vệ rừng cũng tăng cao, đặc biệt là công tác phòng cháy chữa cháy rừng mùa khô. Các tổ phân công trực tại những điểm đã được bố trí để phát hiện và xử lý đám cháy kịp thời. Do vậy những năm gần đây trên lâm phần của đơn vị không có cháy rừng xảy ra. Trong những ngày tết nguyên đán, các hộ nhận khoán sau khi có sắm sửa tết, đón giao thừa xong thì bà con tham gia cùng đơn vị tại các trạm cơ sở để trực cháy cũng như tuần tra, kiểm tra rừng”.

  Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã  giúp các cộng đồng người dân tộc thiểu số ở tỉnh Lâm Đồng sống gắn bó với rừng như truyền thống ngàn đời. Cùng với những chương trình, chính sách khác do Đảng và Nhà nước đầu tư, như chương trình giảm nghèo, chương trình xây dựng nông thôn mới… đang thực sự giúp bà con có thêm điều kiện, động lực để phát triển bền vững./.