Đhị Phước Sơn, đợ râu loom luônh liêm chr’năp lâng Ava Hồ vêy bơơn đhanuôr Bh’noong bhrợ p’căh liêm ghit: Pay tô Hồ bhrợ tô âng đay.

C’moo 1965, t’cooh A Điều vêy lươt ooy Bắc học tập lâng hâng hơnh vêy bơr chu bơơn lưm Ava Hồ. T’ngay chô ooy vêêl đông, t’cooh xăl đh’nơc âng đay năc Hồ Văn Điều. Xọoc đâu 85 c’moo ơy, t’cooh hay k’noọ cớ:“Tu Ava Hồ năc manưih đơơng đoọng a’vị cha k’bhộ, xa nập xập têêm ngăn ha đhanuôr. Năc acu lêy xăl pay tô Ava Hồ. Manưih Ba Na tơợ cán bộ tươc đhanuôr zêng lêy pay tô Hồ. Xang nặc, acoon coh Giẻ-Triêng lâng bơr pêê acoon coh đăh nam năc Xơ Đăng coh Nam Trà My cung đơơng tô bhuh Hồ. Tu apêê năl ghit râu chr’năp âng Ava Hồ”.

Ha dợ đhị zâp vêêl đông manưih Cơ Tu, cha nụp ooy Ava Hồ ta luôn ta đợc đhị chr’năp ma bhưy bhlâng.

Coh đhr’nông đông âng t’cooh vêêl Zơ Râm Prứyh coh vêêl A Banh 1, chr’val Hùng Sơn, đh’rưah lâng đợ pr’đươi bool lêy âng mưy pr’loọng đông manưih Cơ Tu, cha nụp ooy Chủ tịch Hồ Chí Minh vêy ta đợc đhị chr’năp liêm. T’ngay Tết, t’ngay n’niên âng Ava Hồ căh cậ g’luh Quốc khánh 2/9, t’cooh lêy băt hương hay k’noọ ooy Ava Hồ:“Azi chăp hơnh Đảng, Nhà nước ta luôn k’rang lêy đoọng tươc pr’ăt tr’mung đhanuôr Cơ Tu. Đhanuôr zi gr’hoot moon lêy đoàn kêt, t’bhlâng bhrợ cha, zư lêy đợ văn hoá liêm chr’năp, đươi bhrợ liêm choom c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước, đh’rưah bhrợ pa dưr vêêl bhươl ting t’ngay pa dưr pa xơc”.

Lang p’niên Cơ Tu dưr vaih bêl k’tiêc k’ruung têêm ngăn cơnh anoo Pơ Loong Plênh (chr’val Tây Giang) năc zư lêy râu liêm chr’năp nâu ooy đợ bh’rợ văn hoá âng đha đhâm c’moor:“Đhanuôr Cơ Tu vêy mưy râu mâng loom ooy Đảng, Ava Hồ lâng ta luôn đoàn kết đh’rưah bhrợ pa dưr vêêl bhươl. 23 vêêl đông coh đâu vêy cờ Đảng, zâp pr’loọng zêng vêy mưy ta la cờ Đảng, mưy ta la cờ k’tiêc k’ruung. Nâu đoo năc hun pr’hêl âng vêêl đông pa gơi ooy đhanuôr lâng cr’noọ cr’niêng rơơm đhanuôr t’bhlâng đoàn kết, pa dưr truyền thống cách mạng, văn hoá, lịch sử, bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mung k’bhộ ngăn lâng đơơng chr’val k’noong k’tiêc Tây Giang ting t’ngay pa dưr lâh”.

Tơợ k’coong ch’ngai Sông Kôn, Nguyễn Xuân Nghiêm, mưy manưih Cơ Tu, bêl đâu năc bhrợ Bí thư Đảng uỷ chr’val lâng đại biểu Quốc hội khoá 16. Hân đhơ k’đhơợng bhrợ đợ bh’rợ t’mêê, t’cooh Nguyễn Xuân Nghiêm dzợ chô ooy vêêl đông, lưm apêê t’cooh, đương xơợng đợ râu đhanuôr k’rang moon:“C’la cu năc manưih acoon coh cung t’bhlâng lêy bhrợ lưch bh’rợ âng Đảng, Nhà nước lâng đhanuôr tin đươi, moon bhrợ. Lâng acu mâng loom lâng râu t’bhlâng âng đhanuôr zâp acoon coh năc đhanuôr căh mưy coh Đà Nẵng năc coh prang k’tiêc k’ruung vêy mưy pr’ăt tr’mung k’bhộ ngăn”.

Đhị chr’val Trà My, đhanuôr manưih Mường năc buôn cha Tết Độc Lập (dzợ ta moon năc Tết Ava Hồ) ting cơnh lalay âng đay. Đông xang vêy prih dooh pa liêm. Đợ xa nập xập liêm bhlâng vêy pay xập. A’vị đêệp bâc pr’hoọm, lêệ boh, buah n’dza năc vêy ta bhrợ đợc. K’coon cha châu lươt pa bhrợ ch’ngai cung chô. Bêl đêêc, xa nưl chiing cha gâr lâng đợ pr’hát Mường chr’va xưl. Lâng đhanuôr coh đâu, Tết Độc lập căh mưy t’ngay bhui har. Năc dzợ cr’noọ bh’rợ tơợ vêêl đông ty ahay chô tươc đhị k’tiêc t’mêê. T’cooh Bùi Văn Quỳnh ơy 40 c’moo dưr lươt tơợ Hoà Bình moot ăt bhrợ cha coh chr’val Trà My moon:“Tươc t’ngay 2/9 đhanuôr bhrợ Tết Độc lập đoọng hơnh deh Quốc khánh. Nâu đoo năc g’luh đoọng zêng đhanuôr hay k’noọ tươc t’ngay Tết Độc lập. Râu 2 năc bhrợ pr’đơợ đoọng đhanuôr chô ăt pa zưm tr’đăn lâh, tr’zooi đh’rưah ooy zâp đăh bh’rợ cơnh pa dưr pa xơc pr’ăt tr’mung, pa choom đoọng truyền thống lâng pa dưr pa xơc đợ văn hoá liêm chr’năp âng acoon coh manưih Mường”.

81 c’moo xang t’ngay Độc lập, da ding k’coong Đà Nẵng xoọc đâu đhị pr’đơợ pa dưr pa xơc.

Ooy cr’chăl c’moo 2021-2025, k’noọ 9.900 tỷ đồng ơy bơơn k’rong bhrợ đoọng bhrợ điện, c’lâng, trường, trạm. Tươc lưch c’moo 2025, đợ mơ pr’loọng đha rưt coh đhanuôr acoon coh xiêr dzợ 27%; ting lêy zâp c’moo xiêr lâh 9%. Zên pa chô âng đhanuôr bâc lâh bơr chu lâh tơợp cr’chăl. Hân đhơ cơnh đêêc, râu tr’xăl bâc lâh mơ đợ nâu năc mưy lang t’mêê xoọc dưr k’rơ. Vêy bơơn học hành, bơơn pa choom c’năl bh’rợ, chô bhrợ cán bộ, pa dưr pr’ăt tr’mung, zư lêy văn hoá lâng chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr vêêl bhươl. T’cooh Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Dân tộc lâng Tôn giáo thành phố Đà Nẵng moon ghit:“T’bhlâng pa dưr pa liêm hệ thống chính trị cơ sở, ooy đâu, pa dưr bh’rợ t’cooh vêêl, trưởng vêêl, manưih bâc ngai chăp đoọng k’đươi moon đhanuôr đươi bhrợ c’lâng xa nay, chính sách lâng zư lêy an ninh têêm ngăn vêêl đông. T’bhlâng pa dưr râu đoàn kết zêng k’tiêc k’ruung, xăl t’mêê bh’rợ xay moon, k’đươi; bhrợ râu đươi bhrợ liêm ma mơ coh xã hội; t’bhlâng pa dưr đoọng đhanuôr năl, đhanuôr prá, đhanuôr bhrợ, đhanuôr lêy cha mêêt lâng đhanuôr bơơn đươi. Ooy đâu, bhrợ pa dưr tinh thần t’bhlâng bhrợ lâng pa dưr pa liêm râu mâng loom âng đhanuôr lâng Đảng, Nhà nước”.

Truih c’lâng 81 c’moo dzợ xoọc xrặ pa dưr cớ. Tơợ đợ vêêl đông căh zâp c’lâng, điện, râu ha ul đha rưt ăt ta pưn, mưy da ding k’coong Đà Nẵng t’mêê xoọc ting bhr’dzang n’leh vaih. Độc lập bêl đâu căh năc mưy râu cr’noọ âng bêl ahay, năc lang p’niên vêy bơơn tươc ooy trường, vêêl đông k’bhộ ngăn lâng đợ râu liêm chr’năp âng đhanuôr acoon coh vêy zư pa dưr, pa ang đợ cr’noọ cr’niêng dưr zi lâh k’rơ coh k’coong ch’ngai./.

TẾT ĐỘC LẬP TRÊN NON CAO

81 năm đã đi qua, giá trị của ngày Độc lập đang hiện hữu rõ nét qua từng sự đổi thay và khát vọng vươn lên tại các bản làng vùng cao Đà Nẵng.

Tại Phước Sơn, tình cảm với Bác Hồ được đồng bào Bh’noong thể hiện rất đặc biệt: Lấy họ Hồ làm họ của mình.

Năm 1965, ông A Điều được ra miền Bắc học tập và vinh dự hai lần gặp Bác. Ngày về quê, ông đổi tên thành Hồ Văn Điều. Ở tuổi 85, ông nhớ lại:"Vì Bác Hồ là người mang cơm no, áo ấm cho dân tộc. Cho nên tôi quyết định đổi họ Bác. Người Ba Na từ cán bộ đến nhân dân đều tự nguyện mang họ Hồ. Sau đó, dân tộc Giẻ-Triêng và một số dân tộc phía nam là Xơ Đăng ở Nam Trà My cũng mang họ Hồ. Vì họ hiểu được ý nghĩa của Bác".

Còn tại các bản làng Cơ Tu, ảnh Bác luôn được đặt ở nơi trang trọng nhất.

Trong ngôi nhà của già làng Zơ râm Prưýh ở làng A Banh 1, xã Hùng Sơn, cùng với những vật dụng quen thuộc của một gia đình Cơ Tu, ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh được đặt ở nơi trang trọng. Ngày Tết, ngày sinh nhật Bác hay dịp Quốc khánh 2/9, già lại thắp một nén hương tưởng nhớ Bác.“Chúng tôi xin cảm ơn Đảng, Nhà nước luôn quan tâm, chăm lo đời sống đồng bào Cơ Tu. Bà con chúng tôi hứa sẽ đoàn kết, chăm chỉ làm ăn, giữ gìn bản sắc văn hóa, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, cùng nhau xây dựng quê hương ngày càng phát triển".

Thế hệ trẻ Cơ Tu sinh ra trong hòa bình như anh Pơ Loong Plênh (xã Tây Giang) lại gìn giữ tình cảm ấy qua những hoạt động văn hóa của thanh niên:“Đồng bào Cơ Tu có một niềm tin son sắt vào Đảng, Bác Hồ và luôn đoàn kết cùng nhau xây dựng quê hương, bản làng. 23 thôn ở đây có cờ Đảng, mỗi hộ đều có một lá cờ Đảng, một lá cờ Tổ quốc. Đây cũng là món quà của địa phương gửi bà con nhân dân với mong muốn bà con tiếp tục đoàn kết, phát huy truyền thống cách mạng, văn hóa, lịch sử, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc và đưa xã miền núi biên giới Tây Giang ngày ngày càng đi lên".

Từ vùng cao Sông Kôn, Nguyễn Xuân Nghiêm, một người con Cơ Tu, hôm nay là Bí thư Đảng ủy xã và đại biểu Quốc hội khóa XVI. Dù đảm nhận những trọng trách mới, ông Nguyễn Xuân Nghiêm vẫn trở về bản làng, gặp người già, lắng nghe những điều người dân còn trăn trở.“Bản thân tôi với cương vị là người dân tộc thiểu số cũng sẽ cố gắng cống hiến, làm hết trách nhiệm mà Đảng, Nhà nước và nhân dân tin tưởng giao cho. Và tôi tin tưởng rằng với sự quyết tâm của đồng bào các dân tộc thì đồng bào không chỉ ở Đà Nẵng mà cả nước sẽ có một cuộc sống ấm no, hạnh phúc."

Tại xã Trà My, cộng đồng người Mường xa xứ lại có thói quen ăn Tết Độc Lập (hay còn gọi là Tết Bác Hồ) theo cách riêng của mình. Nhà cửa được dọn dẹp sạch sẽ. Những bộ trang phục đẹp nhất được lấy ra. Xôi ngũ sắc, thịt nướng, rượu cần lại hiện diện trên mâm cơm. Con cháu đi làm ăn xa trở về. Khi đó, tiếng cồng và những câu hát Mường vang lên rộn rã. Với bà con nơi đây, Tết Độc lập không chỉ là một ngày vui. Đó còn là ký ức được mang theo từ quê cũ đến vùng đất mới. Ông Bùi Văn Quỳnh đã 40 năm rời quê Hòa Bình vào lập nghiệp ở xã Trà My, chia sẻ:“Tới ngày 2/9 thì bà con tổ chức Tết Độc lập để mừng Quốc khánh. Đây là dịp để tất cả bà con nhớ tới ngày Tết Độc lập. Thứ hai là tạo điều kiện cho bà con xích lại gần nhau hơn, hỗ trợ nhau về tất cả các lĩnh vực như phát triển kinh tế, ôn lại truyền thống và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc của người Mường".

81 năm sau ngày Độc lập, miền núi Đà Nẵng bây giờ đang trên đà phát triển. Chỉ tính giai đoạn 2021 – 2025, gần 9.900 tỷ đồng đã được đầu tư để xây điện, đường, trường, trạm. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm còn khoảng 27%; bình quân mỗi năm giảm hơn 9%. Thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số tăng gấp hai lần so với đầu giai đoạn. Nhưng có lẽ, sự đổi thay lớn hơn những con số là một thế hệ mới đang lớn lên. Được học hành, được tiếp cận tri thức, ngày càng nhiều người trẻ Cơ Tu, Xơ Đăng, Bh’noong, Giẻ Triêng… trưởng thành, trở về làm cán bộ, phát triển kinh tế, gìn giữ văn hóa và góp sức xây dựng quê hương. Ông Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đà Nẵng khẳng định:“Tiếp tục củng cố hệ thống chính trị cơ sở, trong đó, phát huy vai trò già làng, trưởng bản, người có uy tín để vận động người dân chấp hành chủ trương, chính sách và giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở. Tiếp tục tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đổi mới công tác tuyên truyền, vận động; tạo sự đồng thuận xã hội; tiếp tục phát huy dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát và dân thụ hưởng. Qua đó, khơi dậy được tinh thần tự lực tự cường và củng cố được cái niềm tin đồng bào đối với Đảng và Nhà nước".

Hành trình 81 năm vẫn đang được viết tiếp. Từ những bản làng từng thiếu đường, thiếu điện, cái nghèo đeo bám, một miền núi Đà Nẵng mới đang từng ngày hiện hữu. Độc lập hôm nay không chỉ là ký ức, mà là trẻ em được đến trường, bản làng no ấm và bản sắc dân tộc được bảo tồn, thắp sáng những ước mơ vươn lên giữa đại ngàn./.