Chùa Hương cóh chr’val Hương Sơn, chr’hoong Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Đhị đâu nắc bha nụ k’cir pa zêng vêy bấc chùa, boọng gợp pazưm lâng crâng da ding, kiến trúc liêm chr’nắp tự váih lâng âng manứih bhrợ t’váih. Bhiệc bhan Chùa Hương ơy bhrợ pa dưr mưy râu văn hoá acoon cóh, j’niêng bh’rợ đạo Phật đơơng pr’hoọm chr’nắp liêm Việt Nam.

Ting cơnh “Truyện phật bà Chùa Hương” nắc đhị đâu đhị lêy tu hành chr’nắp liêm âng đức Qúan Thế Âm Bồ Tát ơy bơơn Việt hoá lâng đợc nắc Phật bà Chúa Ba-Chùa Hương. MoÓt thế kỷ tr’nơợp lăm Công nguyên, công chúa Diệu Thiện moon nắc Chúa Ba ứng thân âng Bồ Tát Qúan Thế Âm nắc mưy công chùa tơợ Ấn Độ lướt Việt Nam tu hành 9 c’moo, đắc đạo thành Phật đoọng zêl lêệng râu mốp lết, lêy bhrợ đoọng ha conh a’căn râu liêm crêê.

Manứih bơơn lêy boọng gợp Hương Tích, bhrợ pa dưr Thảo Am Thiên Trù nắc 3 apêê hoà thượng, lang bhua Lê Thánh Tông (1442-1497) bhrợ pa dưr. Xang nặc moót m’pâng thế kỷ 17 lang Lê Trung Hưng, Hoà thượng Trần Đạo Viên Quang Chân nhân ơy chấn hưng cõi Phật Hương Sơn.

Moót c’xêê 3 c’moo Canh Dần (1770), Chúa Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm tuần du Trấn Sơn Nam ơy moót ooy boọng gợp Hương Tích bắt hương lâng xrặ ooy c’cọ đhêl 5 chữ: “Nam thiên đệ nhất động” nắc “BoỌng gợp liêm bhlâng cóh k’tiếc Nam”. Bấc thi nhâm lướt ooy đâu ơy xrặ đợc bấc thơ cơnh: Chu Mạnh Chinh, Cao Bá Quát, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Hồ Xuân Hương, Tản Dà... boọng gợp Hương Tích bơơn ta moon cơnh hàm Rồng xoọc ha voọ boọp đương pay cr’liêng ngọc nắc đhị ma bhưy chr’nắp lêy bhuốih Phật bà Qúan Thế Âm lâng đhêl t’viêng, nắc đhị zanươr g’nưm tinh thần âng apêê đhanuôr pa bhrợ đoọng zước râu pr’đoọng, liêm crêê, têêm ngăn.

Zâp c’moo, zâp bêl ha pruốt chô ta mooi zâp đắh nắc r’rộ r’răm chô pấh bhiệc bhan chùa Hương. Ban tổ chức bhiệc bhan Chùa Hương pay t’ngay 6 c’xêê 1 âm zâp c’moo nắc t’ngay tơợp lướt bhiệc bhan Chùa Hương.

Bhiệc bhan Chùa Hương bhrợ liêm buôn, bấc ta “thiền”. Hân đhơ cơnh đêếc, cóh chùa ngoai nắc bhuốih zâp apêê sơn thần thượng đẳng lâng zâp pr’hoọm chr’nắp liêm âng đạo giáo. Đền cỬA Võng nắc “chân long linh từ” bhuốih p’căn chúa Thượng Ngàn, nắc manứih k’đhơợng zư zêng zr’lụ crâng da ding cóh đâu lâng pr’đợc “tì nữ tuý Hồng” âng sơn thần tối cao. Chùa Bắc Đài, chùa Tuyết Sơn, chùa Cả lâng đình Quân bhuốih ngũ hổ lâng j’niêng bh’rợ a’xiu ma bhưy.

Chùa Trong vêy bhiệc bhan bắt đơơng hương, pa zêng hương, pô, đèn, nến, pô p’lêê lâng ch’na chay. Bêl bhuốih vêy 2 tăng ni xập xa nập cà sa đơơng đợ ch’na đh’nắh chay lêy chô moót đợc đhị bhuốih. XoỌc bêl pa xưl đàn, 2 anhi tăng ni múa liêm pr’hay bhlâng. Tơợ t’ngay bhrợ bhiệc bhan tước lứch, nắc vêy 2, 3 sư cóh zâp chùa lướt t’coọ tụng kinh mơ m’pâng tiếng zâp đhị chùa, miếu, đền. Đợ t’ngay nâu, g’doọc hương cắh ha mơ bil đhêy.

Đhị bhiệc bhan chùa Hương âng đơơng bấc râu chr’nắp liêm âng k’tiếc Phật, bhrợ pa dưr râu pazưm liêm chr’nắp âng acoon manứih lâng zâp râu đhị đâu. Ting lướt truíh toọm, c’lâng moót chùa Hương r’rộ r’răm k’ha riêng bhuông lướt vốch. Tớt ooy đợ đhị acoon bhuông k’tứi, ting lướt truíh acoon toọm Yến nắc pr’hay bhlâng.

Xang nặc truíh c’lâng dzợ lêy đợ đhị chùa laliêm, dzoọc truíh da ding, moót lêy đhị boọng gợp. Bhiệc lêy dzoọc truíh da ding bhrợ đoọng ha hêê ting r’rơơm, kiêng dưr dzoọc zi lấh đợ đhị zr’nắh k’đhạp. Lâng râu đương r’rơơm nâu bhrợ đoọng ha coon manứih hêê ting xơợng ha ngur, tin đươi lấh mơ ooy pr’ắt tr’mung.

Ooy pa zêng đhị chùa Hương vêy acoon c’lâng lướt ooy boọng gợp Hương Đài độp vịng văng, bhuông lướt moót đhộ ooy zâp đhị da ding, lướt dzoọc lấh k’ha riêng đhị bha nơợc đhêl nắc vêy chô tước đhị p’loọng. Đhị đâu choom lêy zêng zr’lụ cruung k’tiếc Hương Sơn liêm pr’hay. Cóh da ding lêy đợ tơơm mơ ga mắc liêm chặt v đợ đhị ra đang đhêl, bhrợ 2 đắh toọm Yến liêm pr’hay lấh mơ.

Doọ vêy bil bấc cr’chăl t’ngay, mơ tơợ ra diu tước hi bu nắc ta mooi choom lêy zêng đợ đhị liêm pr’hay lâng ma bhưy chr’nắp bhlâng âng chùa Hương. Cơnh đêếc, nắc liêm zâp đoọng mưy g’lúh lêy chô đhị têêm ngăn âng thiền phật.

Ha pruốt t’mêê ơy chô lâng dzợ cơnh zâp c’moo l’lăm ahay, zâp acoon manứih Việt Nam cắh cậ đợ apêê lướt pa bhrợ ch’ngai chô ooy k’tiếc Phật, bắt hương p’cắh loom luônh chắp nhêr, ắt pa zưm ooy plêệng k’tiếc bhứah liêm, truíh toọm Yến laliêm lâng chấc lêy ha đay đợ đhị ắt têêm ngăn, pr’hay bhlâng./.

Ngày Xuân trẩy hội Chùa Hương

Đã thành thông lệ, vào những ngày đầu Xuân, du khách thập phương lại nô nức trẩy hội chùa Hương. Dâng nén tâm hương những lời nguyện cầu, thả hồn mình bay bổng hòa quyện với thiên nhiên về một miền in dấu tích Phật thoại đã trở thành một nét văn hóa tâm linh của người Việt.

Chùa Hương thuộc xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Đây là quần thể danh thắng gồm nhiều đền chùa, hang động gắn liền với núi rừng, kiến trúc hài hòa với thiên nhiên và nhân tạo. Lễ hội Chùa Hương đã tạo nên một nét văn hóa dân tộc, tín ngưỡng đạo Phật mang màu sắc Việt Nam. 

Theo “Truyện Phật bà Chùa Hương” thì đây là nơi tu hành đắc đạo của đức Quán Thế Âm Bồ Tát đã được Việt hóa và danh xưng là Phật bà Chúa Ba - Chùa Hương. Vào thế kỷ đầu tiên trước Công nguyên, công chúa Diệu Thiện tục gọi là Chúa Ba ứng thân của Bồ Tát Quán Thế Âm là một công chúa từ Ấn Độ sang Việt Nam tu hành 9 năm, đắc đạo thành Phật để diệt trừ cái ác, báo hiếu cha mẹ, phổ độ chúng sinh. 

Người tìm ra động Hương Tích, dựng nên Thảo Am Thiên Trù là ba vị hòa thượng, thời Vua Lê Thánh Tông (1442 - 1497) kế tiếp xây dựng. Sau đó vào nửa thế kỷ XVII thời Lê Trung Hưng, Hòa thượng Trần Đạo Viên Quang Chân nhân đã chấn hưng cõi Phật Hương Sơn.

Vào tháng 3 năm Canh Dần (1770), Chúa Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm tuần du Trấn Sơn Nam đã vào động Hương Tích thắp hương vãn cảnh và đề lên vách đá cửa động năm chữ: “Nam thiên đệ nhất động” tức “Động đẹp nhất trời Nam”. Nhiều thi nhân tới đây đã lưu bút, đề thơ như: Chu Mạnh Chinh, Cao Bá Quát, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Hồ Xuân Hương, Tản Đà... Động Hương Tích được ví như hàm Rồng đang há miệng đón hòn ngọc là nơi linh địa thờ Phật bà Quán Thế Âm bằng đá xanh, là chỗ dựa tinh thần của người dân lao động để cầu bình an và mọi điều tốt lành, hạnh phúc. 

Hàng năm mỗi khi xuân về du khách thập phương lại nô nức trẩy hội chùa Hương. Ban tổ chức lễ hội Chùa Hương lấy ngày 6 tháng Giêng âm lịch hàng năm là ngày khai hội Chùa Hương. 

Phần lễ chùa Hương thực hiện rất đơn giản, có nghiêng về "thiền". Nhưng ở chùa ngoài lại thờ các vị sơn thần thượng đẳng với đủ màu sắc của đạo giáo. Đền Cửa Võng là "chân long linh từ" thờ bà chúa Thượng Ngàn, là người cai quản cả vùng rừng núi xung quanh với cái tên là "tì nữ tuý Hồng" của sơn thần tối cao. Chùa Bắc Đài, chùa Tuyết Sơn, chùa Cả và đình Quân thờ ngũ hổ và tín ngưỡng cá thần.

Chùa Trong có lễ dâng hương, gồm hương, hoa, đèn, nến, hoa quả và thức ăn chay. Lúc cúng có hai tăng ni mặc áo cà sa mang đồ lễ chay đàn rồi mới tiến dùng đồ lễ lên bàn thờ. Trong lúc chạy đàn, hai vị tăng ni múa rất dẻo và đẹp mắt. Từ ngày mở hội cho đến hết hội, chỉ thỉnh thoảng mới có sư ở các chùa trên đến gõ mõ tụng kinh chừng nửa giờ tại các chùa, miếu, đền. Những ngày này, hương khói không bao giờ dứt.

Phần hội chùa Hương mang đậm nét thanh tịnh của miền đất Phật, tạo nên sự hài hòa giữa con người và cảnh vật, không gian. Xuôi theo dòng nước, đường vào chùa Hương tấp nập hàng trăm thuyền qua lại. Có lẽ cảm giác ngồi trên những con đò nhỏ, men theo thung lũng suối Yến là thi vị nhất.  

Tiếp đó là hành trình vãn cảnh chùa chiền, leo núi, tham quan hang, động. Cuộc leo núi tạo ra trong con người tâm lý kỳ vọng, muốn vươn đến và chinh phục đỉnh cao. Và sự kỳ vọng đó làm cho con người thêm phần sảng khoái tin yêu cuộc đời.

Trong quần thể chùa Hương có con đường lên động Hương Đài khá quanh co, thuyền phải đi sâu vào trong các hẻm núi, theo những lối mòn, leo qua khoảng hơn trăm bậc đá thì tới cửa động. Từ đây có thể phóng tầm mắt bao quát cả một vùng thắng cảnh Hương Sơn trùng điệp núi non. Trên vách núi, những gốc mơ cổ thụ bám chặt vào đá, khung cảnh nơi này hoang sơ hơn so với dọc hai bên bờ dòng suối Yến.

Không mất quá nhiều thời gian, chỉ tầm từ sáng sớm tới chiều là du khách có thể khám phá hầu hết những nơi đẹp và linh thiêng nhất của chùa Hương. Vậy là đủ cho một chuyến hành trình tìm về sự bình yên, tự tĩnh lặng và thâm trầm chốn thiền phật.

Xuân mới đã về và vẫn như bao năm cũ, mỗi người con Việt Nam hay cả những người con xa xứ lại háo hức về miền đất Phật, dâng lên nén hương tỏ lòng thành kính, để hòa mình vào thiên nhiên trời đất bao la, thả hồn bền dòng suối Yến thơ mộng và tìm cho riêng mình khoảng lặng bình yên trong tâm hồn./.