Bh’rợ n’năc năc căh muy xa nay âng bêl ahay, năc tươc nâu cơy, bêl k’tiêc k’ruung hêê tươc ooy cr’chăl pa dưr t’mêê, lêy cớ năc ng’lêy ghit lâh mơ rau chr’năp lâng pazêng rau pr’học dzợ vêy chr’năp

T’ngay 3/9/1945, mơ muy t’ngay xang bêl đọc xa nay Tuyên ngôn độc lập vêy ta bhrợ t’vaih Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, đhị pr’họp tr’nơơp âng Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh ơy ta đang moon muy coh cha păt xa nay bh’rợ pr’hậc bhlâng năc đơơh ng’xay bhrợ “ Đơơh ng’bhrợ mơ ooy năc chr’năp liêm mơ đêêc bh’rợ tổng tuyển cử lâng xa nay zập ngai bơơn k’đhơợng phiếu” đoọng bầu bhrợ t’vaih Quốc hội. Lâng mơ 4 c’xêê t’tun, t’ngay 6/1/1946, bêl k’tiêc k’ruung lum bâc pa bhlâng zr’năh k’đhap: arọp coh cr’loọng k’tiêc k’ruung, arọp tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng, đhr’năng đhanuôr ha ul đharựt, đhr’năng căh n’năl rau rị, muy bh’rợ bầu cử la lua tự do, la lua đhanuôr bhrợ c’la năc dưr vaih la lua ta nih. Vêy zr’lụ, đợ cử tri lươt bầu tước 95%.

Ting cơnh manuyh pa chăp ch’mêệt lêy lịch sử Dương Trung Quốc, rau chr’năp liêm âng bh’rợ Tổng tuyển cử c’moo 1946 ơy xay p’căh rau pa dưr tr’nơơp ooy xa nay đhanuôr bhrợ c’la âng k’tiêc k’ruung Việt Nam, acoon manuyh Việt Nam năc tươc ooy cr’chăl t’mêê: cr’chăl độc lập đh’rưah lâng quyền bhrợ c’la âng đhanuôr:

“Bhrợ bh’rợ bầu cử ting cơnh xa nay zập cha năc đhanuôr bơơn k’đhơợng ta la phiếu năc pazêng đhanuôr zêng vêy quyền, căh ng’xay pân juyh căh cậ pân đil, căh ng’xay ooy acoon coh, tôn giáo, j’niêng cr’bưn… Rau đêêc năc căh vaih zập đhị công vêy. Năc coh muy bơr k’tiêc k’ruung châu Âu xoọc đêêc, quyền ma mơ mr’cơnh ooy giới năc căh lâh vêy, đoọng pân đil bơơn ting pâh bầu cử, ứng cử năc căh ơy tước zập prang”.

Luật sự Trương Trọng Nghĩa, đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh xay moon: Tổng tuyển cử c’moo 1946 bhrợ t’vaih cr’chăl t’mêê, cr’chăl k’tiêc k’ruung hêê vêy muy Quốc hội, vêy muy Chính phủ zazum, muy t’clăh Hiến pháp liêm choom pa bhlâng muy hệ thống chính quyền zập liêm vêy chr’năp ooy pháp lý:

“Lâng bh’rợ tổng tuyển cử vêy ta bhrợ coh prang k’tiêc k’ruung năc c’lâng bh’rợ ta béch g’lăng pa bhlâng lâng muy a năm đoọng ahêê lâh rau chr’năp liêm, crêê cơnh xa nay pháp luật năc dzợ bơơn rau đhanuôr mr’cơnh loom bấc pa bhlâng. Pr’học chr’năp pa bhlâng: ng’đươi ooy đhanuôr, xay moon rau liêm crêê ha đhanuôr năc rau bha lâng năc xoọc đêêc ahêê năc vêy zập c’rơ”.

K’nặ 80 c’moo ơy lâh, tơợ muy k’tiêc k’ruung đharựt đharăh lâng bâc pa bhlâng rau zr’năh k’đhap, Việt Nam ơy ăt coh c’bhuh 32 xa nay bh’rợ kinh tế ga măc bhlâng coh bha lang k’tiêc lâng 20 xa nay bh’rợ kinh tế bha lâng ooy bh’rợ tr’câl tr’bhlêy lâng t’pâh rau k’rong bhrợ tơợ k’tiêc k’ruung n’lơơng, GDP âng muy cha năc manuyh bơơn k’dâng 5.000 đô la Mỹ coh c’moo 2025. Tơợ muy k’tiêc k’ruung crêê ta cha groong, Việt Nam ơy bhrợ t’vaih bh’rợ tr’câl tr’bhlêy lâng lâh 230 k’tiêc k’ruung lâng zr’lụ k’tiêc k’ruung, ký kết 17FTA lâng lâh 60 k’tiêc k’ruung. Acoon manuyh Việt Nam xoọc tươc ooy cr’chăl ađay t’bhlâng k’rơ lâh mơ, cr’chăl pa dưr đơơh lâng nhâm mâng, bhrợ t’mêê k’tiêc k’ruung lâng cr’noọ cr’niêng k’bhộ k’van, bhui har.

Ha dang Tổng tuyển cử 1946 năc rau tr’nơơp đoọng “t’bhlâng bhrợ t’vaih c’la”, năc coh cr’chăl t’mêê năc cr’chăl đoong “t’bhlâng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ, bhrợ c’la pr’ăt tr’mông ha y chroo, đh’rưah lâng pazêng k’tiêc k’ruung ga măc k’rơ”. T’cooh Nguyễn Sĩ Dũng, bêl ahay năc Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội prá xay đoọng xay bhrợ liêm choom cơnh cr’noọ cr’niêng n’năc, pazêng pr’học toợ bh’rợ tổng tuyển cử c’moo 1946 dzợ vêy chr’năp:

“Đớc loom ooy đhanuôr lâng pa dưr dân chủ năc pr’học chr’năp pa bhlâng âng choom pa dưr. Pr’học g’luh bơr năc nhâm mâng xa nay đoàn kết, hân đhơ dzợ bấc rau p’rá xa nay la lay cơnh năc rau pr’đơợ chr’năp bhlâng năc zập ngai zêng chăp dêr k’tiêc k’ruung, t’bhlâng xay bhrợ tu muy k’tiêc k’ruung Việt Nam độc lập. Nâu cơy coh bh’rợ bầu cỉư ha y, tu muy k’tiêc k’ruung Việt Nam k’bhộ k’van, mâng k’rơ năc rau đơ bha lâng”.

Pa châng tơợ rau liêm choom âng bh’rợ Tổng tuyển cử t’ngay 6/1/1946, k’đơơng tơợ pazêng chính sách âng cr’chăl tr’xăl t’mêê, tơợ xa nay khoán 10 coh nông nghiệp, xa nay Nhà nước căh dzợ k’đhơợng bhrợ muy ađay bh’rợ tr’câl tr’bhlêy ha roo, ch’neh, tr’câl tr’bhlêy lâng k’tiêc k’ruung n’lơơng, bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng ha kinh tế cr’nhăng dưr vaih, ting xay bhrợ… tươc ooy rau liêm choom coh bh’rợ zâl cha groong Covid, coh xa nay bh’rợ chiến dịch Quang Trung đơơh hân choh đong đoong ha đhanuôr miền Trung xang bêl đhí boo, tuh bhlong, ting cơnh giáo sư Trần Ngọc Đường, chuyên gia dal cấp âng Quốc hội, đh’rưah lâng pr’học ooy đhanuôr bhrợ c’la, mâng loom ooy đhanuôr ting n’năc năc pr’học ooy đợ xa nay bh’rợ chr’năp pa bhlâng tu đhanuôr lâng vêy đhanuôr mâng loom tin đươi:

“Kiêng ga măc k’rơ lâng ta béch g’lăng, năc chính quyền la lua âng đhanuôr lâng za nươr ooy đhanuôr, đương xơợng p’rá xa nay âng đhanuôr”.

Giáo sư Mạch Quang Thắng, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh prá xay: xay moon bhrợ Tổng tuyển cử coh c’moo 1946 bêl k’tiêc k’ruung lum bâc rau zr’năh k’đhap năc đoọng lêy rau tr’béch g’lăng pa bhlâng lâng cr’noọ xa nay ooy ch’ngai âng Đảng. K’tiêc k’ruung xoọc tươc ooy cr’chăl t’mêê xay moon năc vêy cr’noọ xa nay tr’xăl t’mêê, pân k’noọ, pân bhrợ, pân vêy trách nhiệm tu rau liêm choom zazum âng k’tiêc k’ruung lâng cr’noọ bh’rợ ta béch pa bhlâng coh cr’chăl chr’năp căh dzợ cơnh:

“Bh’rợ cách mạng công nghiệp g’luh 4 xoọc dưr vaih k’rơ bhlâng, ahêê buôn prá xay ooy AI, tr’béch g’lăng âng acoon manuyh, chuyển đổi số… pazêng manuyh coh Quốc hội lâh cr’noọ xa nay chính trị nhâm mâng năc đợ manuyh ta béch g’lăng pa bhlâng năc pân xay bhrợ đợ xa nay bh’rợ chr’năp ga măc, pa dưr la lua đơơh, năc vêy bơơn ma mơ mr’cơnh lâng pazêng k’tiêc k’ruung ga măc coh xơơng châu. Quốc hội đh’rưah lâng Đảng, bhrợ t’vaih c’lâng bh’rợ pa dưr đơơh lâng nhâm mâng âng k’tiêc k’ruung”.

Tổng tuyển cử c’moo 1946 căh muy bhrợ t’vaih muy cr’chăl t’mêê âng k’tiêc k’ruung ting n’năc xay p’căh ghít cr’noọ xa nay dân chủ, cr’noon xa nay bhrợ c’la lâng cr’noọ cr’niêng pa dưr âng k’tiêc k’ruung Việt Nam. Coh cr’chăl t’mêê, pazêng pr’học âng bh’rợ Tổng tuyển cử 1946 vêy chr’năp năc p’too, moon: pazêng bh’nơơn bh’rợ pa dưr zêng tơợ đhanuôr, tu đhanuôr lâng âng đhanuôr bhrợ t’vaih. Bêl cr’noọ xa nay n’năc vêy ta pa dưr k’rơ pa bhlâng, k’tiêc k’ruung hêê năc mâng loom tươc ooy cr’chăl pa dưr t’mêê k’bhộ k’van lâng mâng k’rơ lâh mơ./.

      TỔNG TUYỂN CỬ 1946, KỶ NGUYÊN MỚI CỦA DÂN TỘC     

Lịch sử nước mình là câu chuyện dài của biết bao chặng đường gian khó, có những lúc phải đưa ra những quyết định rất lớn để đất nước đi lên. Một trong những dấu mốc quan trọng ấy là Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6 tháng 1 năm 1946 – lần đầu tiên người dân Việt Nam được tự tay cầm lá phiếu, chọn ra Quốc hội của mình.

Sự kiện ấy không chỉ là chuyện của ngày xưa, mà đến hôm nay, khi đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nhìn lại càng thấy rõ giá trị và những bài học còn nguyên ý nghĩa   

Sự kiện ấy không chỉ là chuyện của ngày xưa, mà đến hôm nay, khi đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nhìn lại càng thấy rõ giá trị và những bài học còn nguyên ý nghĩa.

 Ngày 3/9/1945, chỉ một ngày sau khi đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị một trong sáu nhiệm vụ cấp bách cần phải thực hiện ngay là “Tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu” để bầu ra Quốc hội. Và chỉ 4 tháng sau, ngày 6/1/1946, giữa lúc đất nước trong hoàn cảnh “ngàn cân treo sợ tóc”: thù trong, giặc ngoài, giặc đói, giặc dốt, một cuộc bầu cử thật sự tự do, thực sự dân chủ đã trở thành hiện thực. Có nơi, tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 95%. 

Theo nhà sử học Dương Trung Quốc, thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đánh dấu bước phát triển đầu tiên về thể chế dân chủ của nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam chính thức bước vào kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập gắn liền với quyền làm chủ của nhân dân:

“Tiến hành Tổng tuyển cử trên nguyên tắc phổ thông đầu phiếu là mọi công dân đều có quyền, không phân biệt đàn ông hay đàn bà, không phân biệt các dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng…. Điều đó không phải phổ biến. Ngay ở một số nước Châu Âu lúc đó, quyền bình đẳng về giới, để phụ nữ được tham gia bầu cử, ứng cử chưa phải đã phổ quát”.

Luật sư Trương Trọng Nghĩa, đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh nhận định: Tổng tuyển cử năm 1946 mở ra một thời kỳ mới, thời kỳ đất nước ta có một Quốc hội, một Chính phủ thống nhất, một bản Hiến pháp tiến bộ và một hệ thống chính quyền hoàn toàn đầy đủ danh nghĩa về mặt pháp lý:

“Bằng cuộc tổng tuyển cử tổ chức trên toàn quốc là con đường sáng suốt và duy nhất để chúng ta ngoài tính chính danh, hợp pháp đạt được tính nhân dân rất cao. Bài học rất sâu sắc: đứng về phía nhân dân, đặt lợi ích nhân dân lên cao nhất thì lúc đó chúng ta có đủ sức mạnh”.

Gần 80 năm đã trôi qua, từ một nước nghèo với muôn vàn gian khó, Việt Nam đã ở trong nhóm 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới và 20 nền kinh tế hàng đầu về thương mại và thu hút đầu tư nước ngoài, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.000 USD vào năm 2025. Từ một nước bị bao vây, cấm vận, Việt Nam đã thiết lập quan hệ thương mại với hơn 230 quốc gia và vùng lãnh thổ, ký kết 17 FTA với trên 60 quốc gia. Dân tộc Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên vươn mình, kỷ nguyên phát triển nhanh và bền vững, hiện đại hóa đất nước với khát vọng phồn vinh, hạnh phúc.

Nếu Tổng tuyển cử 1946 là bước khởi đầu để “đứng lên làm chủ”, thì kỷ nguyên mới là giai đoạn để “vươn lên làm giàu, làm chủ tương lai, sánh vai với các cường quốc”. Ông Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng để hiện thực hóa được mong muốn đó, những bài học từ cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 vẫn còn vẹn nguyên giá trị:

“Đặt niềm tin vào người dân và phát huy dân chủ là bài học quan trọng mà chúng ta cần phát huy. Bài học thứ hai là bảo đảm tính đoàn kết, cho dù chính kiến khác nhau nhưng nền tảng quan trọng nhất là tất cả mọi người yêu nước, phấn đấu vì một nước Việt nam độc lập. Bây giờ ở cuộc bầu cử tới, vì một nước Việt nam hùng cường là cái bao trùm”.

Soi chiếu từ thành công của cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946, dẫn chứng từ các chính sách của thời kỳ đổi mới, từ chuyện khoán 10 trong nông nghiệp, chuyện Nhà nước bỏ độc quyền về kinh doanh lương thực, kinh doanh ngoại thương, tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển, hội nhập… đến thành công trong phòng chống Covid, trong chiến dịch Quang Trung thần tốc dựng lại mái ấm cho dân miền Trung sau bão lũ, theo giáo sư Trần Ngọc Đường, chuyên gia cao cấp của Quốc hội, bên cạnh bài học về dân chủ, tin dân còn là bài học về những quyết sách vì dân và được dân tin:

“Muốn mạnh mẽ và sáng suốt, đó là chính quyền phải thực sự của người dân và phải dựa vào dân, phải lắng nghe ý kiến của nhân dân”. 

Giáo sư Mạch Quang Thắng, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhận định: quyết định tổ chức Tổng tuyển cử 1946 khi đất nước trong muôn vàn khó khăn cho thấy bản lĩnh và tầm nhìn xa của Đảng. Đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới đòi hỏi tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của dân tộc và tầm nhìn chiến lược trong thời điểm có tính bước ngoặt:

“Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang phát triển mạnh, chúng ta hay nói đến AI, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số... những người trong Quốc hội ngoài bản lĩnh chính trị vững vàng còn phải có tri thức lớn mới tạo ra những đột phá, phát triển thật nhanh, thì mới sánh vai với các cường quốc năm châu. Quốc hội cùng với Đảng, kiến tạo con đường phát triển nhanh và bền vững của đất nước”.

Tổng tuyển cử năm 1946 không chỉ mở ra một kỷ nguyên mới của dân tộc mà còn thể hiện sâu sắc tư tưởng dân chủ, tinh thần làm chủ và khát vọng phát triển của dân tộc Việt Nam. Trong kỷ nguyên mới, những bài học của cuộc Tổng tuyển cử 1946 có giá trị nhắc nhớ: mọi thành tựu phát triển đều bắt đầu từ nhân dân, vì nhân dân và do nhân dân làm nên. Khi tinh thần ấy được phát huy mạnh mẽ, đất nước ta sẽ tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới hùng cường và thịnh vượng./.