Đợ c’lâng xa nay ga măc cơnh bhrợ pa dưr pr’đơợ chr’năp k’tiêc k’ruung, văn hóa, pr’loọng đong lâng cr’noọ xa nay liêm acoon ma nưih Việt Nam, căh câ pa dưr công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số, bhrợ pa dưr môi trường văn hóa liêm crêê zêng xay moon cr’noọ xa nay pa bhlâng liêm ghit bêl ley ooy đhr’năng la lua ting vêêl đong. Cơnh lâng Đắk Lăk - trung tâm âng Tây Nguyên bâc c’bhuh acoon ma nưih, bh’rợ xơợng bhrợ cơnh xa nay n’năc xooc ta bhrợ bhrơợng ting t’ngay lâng đhị đêêc công lêy căh hăt xa nay choom ch’mêêt lêy ghit động k’đhơợng nhâm râu liêm choom mr’cơnh.

Đắk Lắk xooc vêy k’noọ 400 c’bhuh chiing goong, lâh 150 câu lạc bộ văn hóa ty đanh âng apêê đha nuôr prang tơợ Trung - Nam - Bắc. Đợ bhiêc bhan cơnh Bhiêc bhan Cà phê Buôn Ma Thuột, Liên hoan Văn hóa Chiing goong, T’ngay mr’hal Văn hóa apêê acoon coh Việt Nam, Bhiêc bhan ty đanh âng apêê c’bhuh acoon coh Tây Bắc… âi dưr vaih bh’rợ chr’năp la lay âng vêêl đong, “đhăm k’tiêc liêm” đoọng văn hóa apêê c’bhuh acoon ma nưih choom dưr ca bơơng m’bhôc liêm coh đha nuôr. T’cooh Y Nuel Niê, ma nưih Êđê, Trưởng vêêl du lịch vêêl bhươl Ako Dhông, xay prá:“Azi bhui har bhlâng tu Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch k’rang zư đơc văn hóa phi vật thể, pa bhlâng năc chiing goong, ei-rei, múa xoang lâng apêê tr’coó xa nul acoon coh. Đhị cr’chăl k’rong bhrợ, pa dưr ooy văn hóa, vêêl bhươl zi âi k’rong pa dưr lâng du lịch vêêl bhươl. T’mooi tươc đâu châc la lêy cha ơh, chroi đoọng bhrợ t’vaih đhị t’bơơn zên, k’đhơợng nhâm ha râu dưr vaih lâng dưr k’rơ”.

Năc đhêêng coh zr’lụ n’đăh Tây Đắk Lắk, coh c’moo 2023 lâng 2024,  năc 10 vêêl du lịch vêêl  bhươl cơnh vêêl Ako Đhông âi moot bhrợ têng, đoọng lêy c’lâng lươt “pa dưr c’lâng bhrợ cha tơợ k’kir” xay moon coh Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV, âi vaih l’lăm pr’đơợ coh pr’ăt tr’mông. Văn hóa xooc dưr vaih pr’đơợ pa dưr c’lâng bhrợ cha lâng râu hâng hơnh âng đha nuôr.

N’đhơ cơnh đêêc, đhị pr’ăt tr’mong xooc đâu, bh’rợ bhrợ pa dưr pa liêm k’kir k’dâng lêy u zih lâh mơ bh’rợ bhrợ cha tơợ k’kir. Muy bơr p’rá, đhr’niêng bh’rợ, tr’coó xa nul ty danh Tây Nguyên căh âi bơơn gluh tơợ râu ha vil lơi; pr’châc p’niên căh lâh ting pâh ăt bhrợ coh vêêl ma nang. PGS.TS Buôn krông Tuyeét Nhưng, Phó Giám đốc Trung tâm Khoa học Xã hội lâng Nhân văn, trường Đại học Tây Nguyên moon, râu đâu bhrợ t’vaih râu căh liêm bhlưa “pa dưr zâp prang acoon ma nưih Việt Nam ooy loom pr’chăp, bh’riêl g’lăng, c’rơ a chăc, z’hai ma mông” lâng “Pa dưr c’lâng bhrợ cha tơợ k’kir”, 2 cr’liêng xa nay  âng Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV âng Đảng. Ting pr’căn Buôn Krông Tuyết Nhung, đoọng la lua zâp prang năc kiêng bhrợ pa dưr văn hóa zr’lụ bha lâng liêm la lay:“Ng’cơnh bhrợ đoọng ha pr’châc p’niên lâng lang t’tun năl ghit cơnh lâng zâp c’bhuh acoon coh, acoon ma nưih năc chr’năp bhlâng, c’leh liêm văn hóa năc chr’năp bhlâng. Ahêê choom năl ghit ooy c’leh liêm la lay âng văn hóa hêê đoọng ahêê hâng cơnh lâng ahêê pa xăr râu hâng hơnh n’năc dưr vaih đợ bh’rợ tr’nêng liêm ghit. Coh cr’chăl moot ăt bhrợ đh’rưah n’nâu năc râu tr’nơơp năc ahêê choom zư đơc đợ chr’năp a liêng âng đay, năc đoo đhr’niêng bh’rợ, p’rá, xa nâp công cơnh apêê quy định coh vêêl bhươl, râu đêêc năc dưr vaih liêm la lay”.

Mr’cơnh xa nay lâng PGS.TS Buôn Krông Tuyết Nhung coh bh’rợ bhrợ pa dưr acoon ma nưih Việt Nam t’mêê p’têêt lâng môi trường văn hóa liêm ta nih, văn minh, amoó H’Za Wút Byă, coh chr’val Ea Tul, tỉnh Đắk Lắk công rơơm, cr’liêng xa nay chr’năp n’nâu âng Dự thảo báo cáo chính trị, vêy bơơn ha lỵ lêy lâng xay bhrợ tơợ bha lâng:“Ting acu p’rá năc đoo r’vai bha lâng âng zâp c’bhuh ma nưih. Acu âi pa choom đoọng p’rá Ê đê coh mạng xã hội, xay moon đợ xa nay liêm buôn, đăn lâng đha nuôr đoọng zâp ngai choom pa choom cớ p’rá âng acoon manưih đay. Ha dang cơnh zâp ngai công zêng chăp kiêng lâng đươi dua p’rá âng ma nưih đay năc văn hóa âng muy c’bhuh ma nưih vêy dóo choom bil pât”.

Tơợ apêê râu t’bhlâng âng zâp ngai, c’bhuh pa chăp ch’mêêt lêy lâng pr’châc p’niên, xa nay “pay văn hóa bhrợ c’rơ coh cr’loọng đoọng pa dưr nhâm mâng” âng Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV âng Đảng âi bơơn bhrợ pa ghit liêm coh Đăk Lăk. Râu đâu công liêm glăp lâng c’lâng xa nay coh Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk g’luh XVIII: “Pa dưr k’rơ chr’năp văn hóa ty đanh âng apêê acoon coh; bhrợ pa dưr acoon ma nưih Đắk Lăk vêy loom grơơ, loom liêm, bhriêl g’lăng; zư đơc lâng pa dưr Đhr’niêng bh’rợ chiing goong Tây Nguyên p’têêt lâng pa dưr du lịch nhâm mâng; bhrợ k’rơ bh’rợ chuyển đổi số coh bh’rợ văn hóa, thể thao lâng du lịch”.

T’cooh Trần Hồng Tiến, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Đắk Lắk đoọng năl:“Sở xooc t’bhlâng năc muy coh bâc đơn vị lươt l’lăm coh bh’rợ chuyển đổi số đoọng đươi dua coh bh’rợ k’đhơợng lêy n’đăh văn hóa, du lịch, thể dục thể thao, côh pa choom đoọng, ch’mêêt lêy thi đấu, đoọng bhrợ t’vaih pr’đơợ liêm buôn bhlâng ha đha nuôr lâng doanh nghiệp. Pa dưr bh’rợ âng đay dhị pr’đơợ du lịch ảo; số hóa pa zêng apêê k’kir coh vêêl đong tỉnh Đắk Lắk đoọng t’mooi choom moot ooy apêê trang thông tin âng tỉnh đoọng chơơc bơơn năl. Ha dưr dal chất lượng pa bhrợ âng ngành lâng công tr’xin bhrợ têng cơnh Nghị quyết 57 âng Trung ương ooy chuyển đổi số”.

“Bhrợ têng lâng pa dưr pr’đơợ văn hóa Việt Nam liêm chr’năp,  c’leh liêm la lay âng c’bhuh acoon ma nưih, mr’cơnh đhị apêê pr’đơợ chr’năp k’tiêc k’ruung, chr’năp văn hóa, chr’năp pr’loọng đong lâng chr’năp âng acoon ma nưih Việt Nam”, năc boop xay moon ghit coh Dự thảo báo cáo chính trị Đại hội XIV. Lâng coh Đắk Lắk, bh’rợ zâp ngai zêng chăp lêy c’leh liêm la lay âng acoon ma nưih, zâp vêêl zêng bhrợ t’vaih râu liêm la lay, hr’luc ăt liêm coh muy tỉnh vêy 49 c’bhuh ma nưih đh’rưah ma mông, âi đoọng lêy râu crêê lâng đhr’năng la lua lâng râu c’lâng xa nay âng dự thảo. Muy pr’đơợ văn hóa lâng râu hr’luc liêm âng văn hóa chính trị, văn hóa kinh doanh, văn hóa tơơp bhrợ cha bhriêl g’lăng, văn hóa pr’loọng đong - nhà trường lâng xã hội… xooc bơơn bhrợ pa dưr nhâm mâng./.

TỪ ĐẮK LẮK NHÌN VỀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN MẠNH MẼ, TOÀN DIỆN VĂN HÓA VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM

Trong Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh và hệ điều tiết phát triển bền vững đất nước. Những định hướng lớn như xây dựng hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam, hay phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh đều đặt ra yêu cầu rất cụ thể khi nhìn vào thực tiễn từng địa phương. Với Đắk Lắk – trung tâm của Tây Nguyên đa sắc tộc, việc hiện thực hóa tinh thần đó đang diễn ra sinh động từng ngày và qua đó cũng thấy không ít vấn đề cần xem xét để đảm bảo tính đồng bộ.

Đắk Lắk hiện có gần 400 đội cồng chiêng, hơn 150 câu lạc bộ văn hóa dân gian của các cộng đồng các dân tộc từ khắp Trung – Nam – Bắc. Những lễ hội như Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột, Liên hoan Văn hóa Cồng chiêng, Ngày hội Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Lễ hội dân gian các dân tộc Tây Bắc… đã trở thành thương hiệu của địa phương, “vùng đất lành” để văn hóa các dân tộc đâm chồi nảy lộc trong không gian cộng đồng. Ông Y Nuel Niê,  dân tộc Ê Đê, Trưởng buôn du lịch cộng đồng Ako Dhông, chia sẻ:“Chúng tôi rất vui mừng vì Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch quan tâm bảo tồn văn hóa phi vật thể, đặc biệt là cồng chiêng, ei-rei, múa xoang và các nhạc cụ dân tộc. Qua quá trình đầu tư, phát huy về văn hóa, buôn làng chúng tôi đã tập trung phát triển với du lịch cộng đồng. Khách du lịch tới đây chiêm ngưỡng, trải nghiệm góp phần tạo ra thu nhập, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển”.

Chỉ riêng ở vùng phía Tây Đắk Lắk, trong năm 2023 và 2024, lần lượt 10 buôn du lịch cộng đồng như buôn Ako Dhông đã đi vào hoạt động, cho thấy định hướng “phát triển kinh tế di sản”, nêu trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV, đã có sẵn nền tảng trong đời sống. Văn hóa đang trở thành nguồn lực phát triển sinh kế và niềm tự hào cộng đồng.

Tuy nhiên, giữa nhịp sống hiện đại, việc khôi phục di sản dường như chậm hơn việc làm kinh tế di sản. Một số ngôn ngữ, phong tục, nhạc cụ dân gian Tây Nguyên chưa ra khỏi tấm màn lãng quên; lớp trẻ ít tham gia sinh hoạt cộng đồng. PGS.TS Buôn Krông Tuyết Nhung, Phó Giám đốc Trung tâm Khoa học Xã hội & Nhân văn, Trường Đại học Tây Nguyên, cho rằng, điều này tạo nên sự lệch pha giữa “phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống” và “phát huy kinh tế di sản”, 2 nội dung của Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng. Theo bà Buôn Krông Tuyết Nhung, để thực sự toàn diện cần xây dựng văn hoá xung quanh cốt lõi bản sắc:“Làm thế nào để cho thế hệ trẻ và thế hệ mai sau hiểu rằng với mỗi một dân tộc, con người là quan trọng nhất, bản sắc văn hóa là quan trọng nhất. Chúng ta phải hiểu rõ về bản sắc của văn hóa mình để chúng ta tự hào và chúng ta biến niềm tự hào đó thành những công việc rất là cụ thể. Trong thời kỳ hội nhập này thì điều đầu tiên là chúng ta cần phải giữ những giá trị cốt lõi của mình, đó là phong tục tập quán, lời ăn, tiếng nói, trang phục cũng như những quy định trong cộng đồng, điều đó trở thành bản sắc”.

Cùng trăn trở với PGS-TS Buôn Krông Tuyết Nhung trong việc xây dựng con người Việt Nam mới gắn với môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, chị H’Za Wút Byă, ở xã Ea Tul, tỉnh Đắk Lắk cũng mong rằng, nội dung quan trọng này của Dự thảo báo cáo chính trị, sẽ được xem xét và triển khai từ gốc:“Tôi tin rằng ngôn ngữ là linh hồn của một dân tộc. Tôi đã dạy tiếng Ê Đê trên các nền tảng mạng xã hội, chia sẻ những bài học đơn giản, gần gũi để mọi người có thể học lại tiếng dân tộc mình. Nếu như mọi người cũng đều trân trọng và sử dụng chính ngôn ngữ của mình thì văn hóa của một tộc người sẽ luôn luôn sống mãi”.

Từ những nỗ lực của cộng đồng, giới nghiên cứu và lớp trẻ, tinh thần “lấy văn hóa làm sức mạnh nội sinh cho phát triển bền vững” trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã được cụ thể hóa sinh động ở Đắk Lắk. Điều này cũng phù hợp với định hướng trong Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk lần thứ XVIII:“Phát huy mạnh mẽ giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc; xây dựng con người Đắk Lắk có bản lĩnh, nhân ái, sáng tạo; bảo tồn và phát huy Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên gắn với phát triển du lịch bền vững; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch".

Ông Trần Hồng Tiến, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cho biết:“Sở đang phấn đấu là một trong những đơn vị đi đầu trong công tác chuyển đổi số để ứng dụng vào trong công tác quản lý lĩnh vực văn hóa, du lịch, thể dục thể thao, trong huấn luyện, đào tạo, giám sát thi đấu, để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp. Phát triển lĩnh vực của mình thông qua nền tảng du lịch thực tế ảo; số hóa toàn bộ các di sản trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk để du khách có thể vào trực tiếp các trang thông tin của tỉnh để tìm hiểu. Nâng cao chất lượng hoạt động của ngành và cũng từng bước cụ thể hóa Nghị quyết 57 của Trung ương về chuyển đổi số”.

“Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”, là lời khẳng định trong Dự thảo báo cáo chính trị Đại hội XIV. Và ở Đắk Lắk, việc mỗi cá nhân đều coi trọng bản sắc, mỗi buôn làng đều tô điểm nét riêng, chan hoà trong một tỉnh có 49 dân tộc cùng sinh sống, đã cho thấy sự sát thực và tính định hướng của dự thảo. Một nền văn hoá với sự hoà hợp của văn hoá chính trị, văn hoá kinh doanh, văn hoá khởi nghiệp sáng tạo, văn hoá gia đình- nhà trường và xã hội… đang được xây dựng vững chắc./.