Xoọc đâu, zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong ơy lâng xoọc năc “đhị đharựt pa bhlâng âng prang k’tiếc k’ruung”. Ghít năc, thu nhập m’bứi bhlâng âng pr’loọng đong đhanuôr acoon coh bấc zr’lụ năc tơợ 40- 50% lâng râu zazum thu nhập coh zr’lụ; đhanuôr acoon coh năc pay k’nặ 15% đhanuôr năc đợ pr’loọng đong đharựt pay k’nặ 60% coh pazêng pr’loọng đong đharựt coh prang k’tiêc k’ruung.

Xay bhrợ cr’noọ bh’rợ “Pa hêệp bhlưa ooy pr’ăt tr’mông, thu nhập âng zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong t’piing lâng râu zazum âng prang k’tiêc k’ruung; tươc c’moo 2025 pa xiêr 50% đợ chr’val, bhươl cr’noon pa bhlâng zr’năh k’đhap; tươc c’moo 2030 bha lâng năc doọ dzợ vêy chr’val, bhươl cr’noon pa bhlâng zr’năh k’đháp”, Quốc hội ơy xay moon pazêng zên lâh 137 r’bhâu tỷ đồng đoọng xay bhrợ xa nay bh’rợ cr’noọ âng k’tiêc k’ruung pa dưr kinh tế - xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong cr’chăl c’moo 2021- 2030, lâng mơ 10 Dự án thành phần, 14 Dự án k’tứi lâng 36 xa nay k’rong bhrợ, zooi đoọng coh cr’chăl tr’nơơp tơợ nâu cơy tước lứch c’moo 2025.

Râu t’mêê coh bh’rợ xay bhrợ âng xa nay bh’rợ năc xăl tu ng’zooi đoọng tih, zooi đoọng vêy pr’đơợ ha đhanuôr acoon, Xa nay bh’rợ t’bhlâng pa chăp ch’mêệt lêy lâng bhrợ t’bhưah pazêng bh’rợ pa dưr bh’rợ pa bhrợ t’đui ooy râu đơ chr’năp, bhrợ t’vaih zr’lụ ch’choh, b’băn đoọng đươi dua râu liêm choom ting c’lâng bh’rợ xăl chr’noh chr’bêệt, bh’năn băn h’cơnh choom liêm choom, bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng, pa dưr t’bấc râu bơơn pay pa chô đoọng ha pr’loọng đong, pa xiêr đharựt nhâm mâng. Ting n’năc, pa dưr cr’noọ bh’rợ tơợp bhrợ cha coh đhanuôr acoon coh đươi ooy râu liêm choom, c’rơ lâng cr’van ơy vêy đhị vel đong. TS Hà Việt Quân, C’bhuh bhrợ pa dưr Đề án zazum lâng xa nay bh’rợ cr’noọ âng k’tiêc k’ruung pa dưr kinh tế xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong cr’chăl c’moo 2021- 2030 xay moon: “Nâu đoo năc g’luh tr’nơơp coh lịch sử ngành bhrợ bh’rợ Acoon coh ơy lêy Đảng lâng Nhà nước t’bhlâng k’rong pazêng c’rơ đoọng ha zr’lụ n’nâu, đoọng bhrợ t’vaih râu tr’xăl muy cơnh zazum. Cơnh đêêc râu chr’năp bhlâng coh bh’rợ đươi dua c’rơ n’nâu, crêê tươc ooy xa nay năc ng’xăl cơnh đươi dua coh bh’rợ pa dưr kinh tế xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh. Râu đêêc năc ahêê lêy zr’lụ n’nâu năc đối tác pa dưr đoọng vêy chính sách k’rong bhrợ, năc căh choom coh muy chính sách cơnh ng’zooi đoọng a năm cơnh coh cr’chăl ahay.”

Lâng cr’noọ xa nay pa dưr râu liêm choom lâng xăl đhr’năng pa bhrợ, Xa nay t’bhlâng xay moon ooy bh’rợ pa dưr bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng lâng bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng đoọng ha manuyh pa bhrợ coh zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong đoọng pa dưr k’rơ râu nhâm mâng lâng pa dưr kinh tế êêh tơợ bh’rợ ch’choh b’băn. Xa nay bh’rợ ơy bhrợ la lay Dự án lâng bh’rợ pa dưr giáo dục, văn hoá lâng y tế coh vel đong zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong. Coh đêêc, xa nay bh’rợ t’bhlâng xay bhrợ pazêng xa nay bh’rợ cơnh: Pa dưr dal c’năl, trách nhiệm ooy bh’rợ t’bil lơi đhr’năng căh n’năl chữ, t’bhlâng xay bhrợ lâng pa dưr râu liêm choom âng bh’rợ t’bil lơi đhr’năng căh n’năl chữ; Zooi pr’đươi văn hoá ha zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong đoọng pa dưr râu đươi dua văn hoá đoọng ha đhanuôr, pa têệt lâng bh’rợ pa dưr du lịch bhươl cr’noon… T’cooh Vũ Dương Châu, bêl ahay bhrợ Trưởng Ban Acoon coh, Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam xay moon ghít: “Ahêê năc t’bhlâng bhr’lậ râu zr’năh k’đháp pa bhlâng âng đhanuôr acoon coh coh xoọc dâu năc u vaih đanh đươnh tơợ pazêng c’moo ahay cơnh: đhr’năng p’niên đơơh pay k’diic k’điêl, tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng, nghiện hút, pa bhlâng năc pa xiêr đợ pr’loọng đong đharựt, bhrợ têng pazêng râu pr’đươi đhị muy bơr zr’lụ bha lâng đoọng bhrợ acọ k’đơơng pazêng zr’lụ n’lơơng. Năc ng’quy hoạch zr’lụ đhanuôr ăt mamông zazum tơợ 40 pr’loọng đong tếh ooy piing, đơơh loon zâl cha groong zr’lụ hr’lang hr’câh, tuh pr’hậc. Năc k’rong bhrợ, zooi zr’lụ đhanuôr acoon coh pa dưr bh’rợ tr’nêng hàng hoá, t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng êêh râu bh’rợ ch’choh b’băn, ta đang k’dua doanh nghiệp ting pâh bhrợ, xăl t’mêê chính sách k’đhơợng lêy crâng. Lâng giáo dục, ahêê t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ pa dưr c’năl âng đhanuôr, pa choom manuyh pa bhrợ, nhâm mâng râu liêm choom đoọng ha lang 4.0, đoọng đhanuôr đơơh loon ting bhrợ têng.”

Tước cr’chăl n’nâu, đợ zên âng xa nay bh’rợ pa dưr kinh tế - xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh năc ơy ta pác đoọng ooy pazêng vel đong. Zập cấp, ngành lâng pazêng vel đong năc pazum c’rơ, t’bhlâng bhrợ pa đơơh pazêng xa nay, bh’rợ tr’nêng âng Xa nay bh’rợ, coh đêêc bhrợ têng lêy lâng t’bhlâng bhrợ k’rơ xay bhrợ pazêng bh’rợ pa dưr bh’rợ pa bhrợ liêm choom; đơơh xay bhrợ liêm xang lâng đoọng pazêng công trình ha tầng đơơh choom ng’đươi, bhrợ pr’đơợ tr’xăl c’năl, pa dưr dal râu liêm choom âng pr’ăt tr’mông, pa dưr thu nhập đoọng ha đhanuôr năc tơợ c’moo tr’nơơp tơợp bhrợ têng. T’cooh Trần Đức anh, Bí thư Đảng uỷ chr’val Hương Liên, chr’hoong Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh xay moon: “Coh cr’chăl ahay, xay bhrợ đề án zư lêy pa dưr đhanuôr Chứt, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr acoon coh công vêy đợ râu tr’xăl, hân đhơ cơnh đêêc coh cr’chăl ha y, Đảng uỷ chính quyền công rơơm kiêng tỉnh, Trung ương đơơh vêy bh’rợ pazao đoọng k’tiêc crâng ha đhanuôr acoon coh đoọng đhanuôr vêy pr’đươi pa bhrợ.”

Đh’rưah lâng bh’rợ bhrợ nhâm mâng pazêng râu pr’đươi năc bh’rợ pa dưr kinh tế, xã hội coh pazêng vel đong đhanuôr acoon coh năc k’rang t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ pa dưr bh’rợ tr’nêng hàng hoá t’đui ooy râu đơ chr’năp, k’rang ooy pr’ăt tr’mông âng đhanuôr đh’rưah lâng bh’rợ zooi pa dưr bh’rợ tơợp bhrợ cha, tơợ tr’câl tr’bhlêy đoọng đhanuôr t’bhlâng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ. Rơơm kiêng nâu đoo năc n’jưah bh’rợ năc ting pa dưr râu dưr vaih âng kinh tế, n’jưah nhâm mâng râu liêm crêê âng xã hội./.

Thực hiện nhiều giải pháp thúc đẩy phát triển KT-XH vùng DTTS

Nhờ triển khai thực hiện đồng bộ, có hiệu quả những đề án, chính sách cùng với hiệu quả từ chương trình xây dựng nông thôn mới đã làm thay đổi diện mạo nhiều vùng nông thôn, miền núi, vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) trong cả nước. Qua đó, từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và khơi dậy, phát huy vai trò chủ thể của đồng bào DTTS trong thực hiện các mục tiêu phát triển  kinh tế - xã hội tại địa phương.

Hiện nay, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã và đang là “lõi nghèo của cả nước”. Cụ thể, thu nhập bình quân của hộ đồng bào DTTS nhiều nơi chỉ bằng 40-50% bình quân thu nhập trong khu vực; DTTS chỉ chiếm gần 15% dân số nhưng tỷ lệ hộ nghèo chiếm gần 60% tổng số hộ nghèo của cả nước.

Thực hiện mục tiêu “Thu hẹp dần khoảng cách về mức sống, thu nhập của vùng đồng bào DTTS và miền núi so với bình quân chung của cả nước; đến năm 2025 giảm 50% số xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn; đến năm 2030 cơ bản không còn xã, thôn, bản, ấp đặc biệt khó khăn”, Quốc hội đã phê duyệt tổng nguồn vốn hơn 137 nghìn tỉ đồng để thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2030, với 10 dự án thành phần, 14 tiểu dự án và 36 nội dung đầu tư, hỗ trợ cụ thể trong giai đoạn 1 từ nay đến hết năm 2025.

Điểm mới trong hoạt động tổ chức sản xuất của Chương trình chính là thay vì hỗ trợ trực tiếp, hỗ trợ có điều kiện cho đồng bào, Chương trình tập trung nghiên cứu và nhân rộng các mô hình phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, thành lập vùng nguyên liệu nhằm khai thác tiềm năng lợi thế theo hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi có hiệu quả, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho hộ dân, giảm nghèo bền vững. Đồng thời, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp trong đồng bào DTTS dựa trên tiềm năng, thế mạnh và nguồn tài nguyên sẵn có tại địa phương. TS Hà Việt Quân, Tổ xây dựng Đề án tổng thể và Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển KTXH vùng DTTS và miền núi giai đoạn 2021- 2030 cho biết: “Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ngành công tác Dân tộc đã chứng kiến Đảng và Nhà nước quyết tâm dồn lực đầu tư cho khu vực này, để tạo ra sự chuyển biến một cách tổng thể. Vậy điều gì quan trọng nhất trong sử dụng nguồn lực này, liên quan đến câu chuyện phải thay đổi cách tiếp cận trong phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS. Đó là chúng ta coi vùng này là đối tác phát triển để có chính sách đầu tư, chứ không loanh quanh ở hệ thống chính sách mang tính hỗ trợ như giai đoạn trước.”

Đối với mục tiêu nâng cao chất lượng và chuyển dịch cơ cấu lao động, Chương trình chú trọng công tác phát triển giáo dục nghề nghiệp và giải quyết việc làm cho người lao động vùng DTTS và miền núi để đảm bảo ổn định và phát triển kinh tế phi nông nghiệp. Chương trình đã thiết kế riêng Dự án đối với phát triển giáo dục, văn hoá và hệ thống y tế cơ sở vùng DTTS và miền núi. Trong đó, tập trung vào các nội dung như: Nâng cao nhận thức, trách nhiệm về công tác xoá mù chữ, tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả công tác xoá mù chữ; Hỗ trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị văn hóa cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để nâng cao mức thụ hưởng về văn hóa cho đồng bào, gắn với phát triển du lịch cộng đồng… Ông Vũ Dương Châu, nguyên Trưởng Ban Dân tộc, Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam khẳng định: “Chúng ta cần tập trung giải quyết những khó khăn lớn của đồng bào hiện nay đã kéo dài nhiều năm như: nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết, nghiện hút, đặc biệt giảm tỷ lệ hộ nghèo, xây dựng cơ sở hạ tầng tại một số vùng điểm để làm đầu tàu kéo các khu vực khác. Cần quy hoạch điểm dân cư tập trung từ 40 hộ trở lên, chủ động phòng tránh khu vực sạt lở, lũ ống, lũ quét. Cần đầu tư, hỗ trợ vùng DTTS phát triển sản xuất hàng hóa, đẩy mạnh dạy nghề, tạo việc làm phi nông nghiệp, khuyến khích các doanh nghiệp tham gia, đổi mới chính sách quản lý bảo vệ rừng. Đối với giáo dục, chúng ta tiếp tục đẩy mạnh nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, đảm bảo chất lượng cho thời kỳ 4.0, để đồng bào bắt nhịp được.”

Đến thời điểm này, nguồn kinh phí của Chương trình phát triển KT-XH vùng DTTS đã được phân bổ cho các địa phương. Các cấp, ngành và các địa phương cần chung sức, đẩy nhanh tiến độ triển khai các nội dung, hoạt động của Chương trình, trong đó thí điểm và đẩy mạnh triển khai các mô hình phát triển sản xuất hiệu quả; sớm hoàn thiện và đưa các công trình hạ tầng vào khai thác, sử dụng, tạo điều kiện thay đổi nhận thức, nâng cao chất lượng cuộc sống, nâng cao thu nhập cho đồng bào ngay từ năm đầu triển khai. Ông Trần Đức Anh, Bí thư Đảng ủy xã Hương Liên, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh cho rằng: “Thời gian qua, thực hiện đề án bảo tồn dân tộc Chứt, đời sống đồng bào cũng có nhiều thay đổi, tuy vậy thời gian tới, Đảng ủy chính quyền cũng rất mong muốn tỉnh, TƯ sớm có quyết định giao đất giao rừng cho đồng bào dân tộc để đồng bào có tư liệu sản xuất.”

Bên cạnh việc củng cố hạ tầng thiết yếu thì phát triển kinh tế, xã hội ở các địa phương DTTS cần quan tâm đẩy mạnh tổ chức sản xuất hàng hoá theo chuỗi giá trị, chăm lo đời sống tinh thần của người dân cùng với hỗ trợ khởi nghiệp, khởi sự kinh doanh để đồng bào vươn lên làm giàu. Hy vọng đây sẽ là giải pháp vừa góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa đảm bảo an sinh xã hội./.