Ơy vaih cơnh bh’rợ ơy loih, tước 5, 6 giờ ra diu, bêl đh’luuc nhưr dzợ boọ coh hi la, a noo Nguyễn Văn Lây, ma nuyh Pa Cô ặt đhị  vel Pi Ây 2, chr’val Quảng Nhâm, chr’hoong A Lưới năc pa tang cr’năn k’roọc ch’ngai tơợ  a ral da ding ch’ngai tơợ đong dâng bơr pêê cây số. Anoo Lây truih, anoo ơy bhrợ c’rọol k’roọc đhị vel A Sáp, ha dợ cr’chăl c’moo đăn đâu, clung bhơi coh đâu căh dzợ năc anoo pa tang k’roọc bơơn cha tơợ ch’ngai lâh. Pazêng c’xêê x’rịa c’moo, đhơ pleng boo cha cêệt, cr’năn k’roọc đong anoo Lây năc zâng lâng cha cêệt, oom ooch zêng. “Coh đâu căh vêy clung bhơi đoọng băn t’rị k’roọc, k’tiếc đoọng bhrợ c’rọol cung căh vêy. Lalăm a hay, a cu cung ơy bhrợ c’rọol k’roọc, vêy đoo c’moo băn tơợ 10-13 p’nong, băn zêng lâng bé dzợ. Ha dợ nâu kêi, coh clung năc đoo apêê choh ha roo, a bhoo căh dzợ vêy bhơi băn k’roọc. Nâu kêi năc pa tang chô zr’lụ đăn đong lươt p’tang zập t’ngay.”

          Đhr’năng băn bh’năn p’loh lơi dzợ năc j’niêng ơy loih âng đhanuôr acoon coh ặt ma mông đhị chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. Đhị chr’val Quảng Nhâm, đhị băn t’rị, k’roọc lâh 1.200 p’nong, dhdơ vel đong ơy ta luôn xay moon, t’pâh đhanuôr ha dợ apêê cung căh ơy xăl cơnh băn âng đay. Đợ pr’loọng bhrợ c’rọol bh’năn liêm choom căh bấc, dzợ bấc pr’loọng bhrợ c’rọol căh nhâm mâng, căh liêm đoọng g’đech boo, đhí. T’cooh Hồ Văn Ngực-Phó Chủ tịch UBND chr’val Quảng Nhâm, chr’hoong A Lưới đoọng năl, xoọc đhăm bhơi voi VA 06 coh vel đong dzợ m’bứi, căh zập băn bh’năn. Tu cơnh đêêc, jưah lâng bhiệc choh lâng k’rang zư clung bhơi, vel đong t’pâh đhanuôr b’băn lêy bhrợ c’rọol liêm mâng, oó băn p’loh coh đhr’năng pleng k’tiếc căh liêm, g’đech đhr’năng t’rị k’roọc đhur cr’ay lâng chêệt bấc cơnh pazêng c’moo lalăm a hay. “Đhanuôr năc pa mâng c’rọol bh’năn liêm sạch, đươi dua bạt ni long đoọng groong pa ngăn bh’năn coh hân noo ha ot. Râu 2  năc k’rong đơc ch’na bh’năn đoọng pa dưr c’rơ ha t’rị k‘roọc. Râu 3 năc pa ghit tiêm cha groong pr’luh coh hân noo ha ọt, pa zay cha groong tước 80% coh pazêng cr’năn bh’năn xoọc băn. Râu 4 năc moon pa rơơt đhanuôr oó băn p’loh lơi bêl pleng boo, cha cêệt, ha dang bh’năn t’cooh đhur năc pa câl tơợ nâu kêi. Azi năc xăl cơnh b’băn ting c’lâng nông trại, gia trại, băn crọol đoọng pa dưr dal bh’nơơn k’rộc lâng chr’năp kinh tế.”

Hân noo ha ọt c’moo hay, đhơ zr’lụ da ding ca coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế căhvêy ặt coh zr’lụ pa bhlầng cha cêệt ha dợ prang chr’hoong năc tước 900 p’nong bh’năn lâh chêệt tu cha cêệt. Ting cơnh t’cooh Văn Lập, Trưởng phòng Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xơc vel bhươl chr’hoong A Lưới, cr’năn t’rị k’roọc chêêc bấc năc tu đh’niêng b’băn âng đhanuôr. Pazêng t’ngay pleng cha cêệt căh cợ moọt ha dưm, đhanuôr căh pa xập a dooh boo, pa ngăn ha k’roọc, apêê băn p’loh lơi cơnh đêêc coh crâng ca coong, coh đêêc ch’na bh’năn căh zập. Pa chô kinh nghiệm tơợ apêê c’moo lalăm đêêc, c’moo đâu, UBND chr’hoong A Lưới ơy k’đươi moon ngành nông nghiệp lâng Pa dưr pa xơc vel bhươl lâng apêê vel đong vêy cơnh cha groong cha cêệt đoọng ha bh’nă tơợ đâh. T’mêê đâu, chr’hoong A lưới ơy zooi chr’val Nông Sơn, vel đong zâng lâng pleng k’tiếc căh liêm choh bhrợ zr’lụ b’băn k’rong bhưah 2 hecta, choom băn lâh 1000 p’nong t’rị k’roọc. Tước đâu, cr’noọ bh’rợ nâu năc bhrợ t’bhưah đoọng ha pêê chr’val lơơng đoọng tệêm ngăn pa dưr dal bh’nơơn t’rị k’roọc âng chr’hoong. T’cooh Văn Lập, Trưởng phòng Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xơc vel bhươl chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế moon pa rơớt, đoọng pa xiêr ếp bhlầng đhr’năng t’rị k’roọc chêệt bấc coh hân noo ha ọt, đhanuôr năc pa ghit 3 rau đâu, năc đoo  bh’năn ch’na zập chất dinh dưỡng, c’rọol bh’năn têệm ngăn lâng tiêm cha groong zập zêng. “Pa chô kinh nghiệm pazêng c’moo lalăm đêêc, muy coh pazêng rau bhrợ t’rị  k’roọc chêệt bấc năc rau tu căh zập ch’na bh’năn, đhanuôr căh pa ghit k’rong đơc ch’na bh’năn coh hân noo ha ọt. A zi ơy bhrợ pa dưr pazêng cr’noọ bh’rợ cơnh choh tơơm n’jăng lâng xay bhrợ đoọng ha pêê pr’loọng b’băn câl j’năng k’rong đơc. C’moo hay cung ơy bhrợ lâh 1 r’bhầu k’puôl n’jăng lâng c’moo đâu năc apêê chr’val xoọc xay bhrợ liêm choom. Đăh lơơng, đươi dua k’tiếc choh bhơi voi, 1 p’nong k’roọc năc lêy choh ma mơ lâng 250 mét vuông bhơi. Muy rau dzợ năc đoo bh’rợ thú y, đợ tiêm cha groong cr’nă t’rị k’rooc c’moo đâu cung ơy tiêm lâh 70% đợ cr’năn bh’năn./.”

Vùng cao A Lưới phòng chống rét cho đàn gia súc

Những ngày này, tại tỉnh Thừa Thiên Huế trời chuyển rét, các huyện vùng núi A Lưới, Nam Đông có rét đậm, rét hại. Riêng huyện A Lưới, nền nhiệt giảm xuống từ 11-13 độ C, ban đêm có khi xuống dưới 10 độ C. Rút kinh nghiệm từ những năm trước, năm nay, huyện miền núi này triển khai nhiều giải pháp bảo vệ cây trồng, vật nuôi, trong đó, chú trọng giữ ấm và bảo đảm thức ăn đủ dinh dưỡng cho đàn gia súc trên địa bàn.

Đã thành thông lệ, cứ 5 đến 6 giờ sáng, khi những giọt sương sớm còn giăng đầy trên những cành cây, ngọn cỏ, anh Nguyễn Văn Lây, người Pa Cô ở thôn Pi Ây 2, xã Quảng Nhâm, huyện A Lưới lại lùa đàn bò lên thả dưới chân núi cách nhà mấy cây số. Anh Lây kể, trước đây, anh đã dựng chuồng cho đàn bò ở thôn A Sáp, nhưng mấy năm nay, đồng cỏ nơi đó cũng không còn khiến anh phải đưa bò đi xa để kiếm ăn. Những tháng cuối năm, mặc trời mưa rét, gió lạnh căm căm, đàn bò nhà anh Lây vẫn phải gồng mình chống chịu, con nào con nấy gầy gò, ốm yếu. “Mình ở đây không có đồng cỏ để mà nuôi trâu bò, đất để làm chuồng trại cũng chẳng có. Trước đây, tôi cũng đã làm chuồng bò rồi, có năm cũng nuôi từ 10 đến 13 con, cả nuôi dê nữa. Nhưng nay, dưới đó họ trồng lúa trồng bắp hết không còn cỏ cho bò ăn nữa. Giờ phải dắt về chỗ bãi ngập, hàng ngày đi chăn.”

Tình trạng chăn nuôi gia súc thả rông vẫn còn là tập quán, thói quen từ lâu đời của đồng bào các dân tộc thiểu số ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. Tại xã Quảng Nhâm, nơi có đàn trâu, bò hơn 1.200 con, mặc dù địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhưng bà con vẫn chưa thay đổi được phương thức chăn nuôi lạc hậu này. Số hộ dựng chuồng kiên cố cho gia súc còn ít, nhiều gia đình có làm chuồng cho trâu bò nhưng lại sơ sài, tuềnh toàng, không đảm bảo che mưa, chắn gió. Ông Hồ Văn Ngực Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Nhâm, huyện A Lưới cho biết, hiện diện tích cỏ voi VA06 trên địa bàn xã còn ít, không đảm bảo thức ăn cho đàn gia súc. Vì vậy, cùng với việc trồng và chăm sóc đồng cỏ, địa phương vận động bà con gia cố chuồng trại đảm bảo cứng mái, cứng nền, không chăn thả gia súc trong điều kiện thời tiết bất lợi, tránh tình trạng trâu bò ốm yếu và chết nhiều như những năm trước. “Người dân phải gia cố lại chuồng trại chăn nuôi ấm áp, sạch sẽ, sử dụng bạt ni lông để quây ấm cho đàn gia súc vào mùa đông. Thứ 2 là dự trữ thức ăn chăn nuôi, chăm sóc cỏ voi, ủ lên men, mua rơm cuộn, bổ sung thức ăn tinh đậm đặc để tăng sức đề kháng cho trâu bò. Thứ 3 là chú trọng công tác tiêm phòng vụ thu đông, phấn đấu tiêm phòng cho 80% tổng đàn gia súc. Thứ 4 là khuyến cáo bà con không chăn thả gia súc khi trời mưa rét và nếu gia súc già yếu thì nên bán ngay từ bây giờ. Chúng tôi cũng sẽ chuyển đổi phương thức chăn nuôi sang bán thâm canh và thâm canh, chăn nuôi theo hướng nông trại, gia trại, nuôi nhốt để nâng cao chất lượng đàn bò và giá trị kinh tế.”

Mùa đông năm ngoái, mặc dù vùng núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế không nằm trong khu vực trọng điểm rét đậm, rét hại nhưng cả huyện đã có hơn 900 gia súc bị chết rét. Theo ông Văn Lập, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện A Lưới, đàn trâu bò chết nhiều chủ yếu do tập quán chăn thả gia súc của bà con. Những ngày nhiệt độ xuống thấp hoặc vào ban đêm, bà con vẫn không mặc thêm áo mưa tránh rét cho đàn trâu bò, mà vẫn tiếp tục nuôi thả ở các khu vực đồi núi trong khi nguồn thức ăn không đảm bảo. Rút kinh nghiệm từ năm trước, năm nay, UBND huyện A Lưới chỉ đạo ngành nông nghiệp và các địa phương có giải pháp phòng chống rét cho đàn gia súc từ rất sớm. Mới đây,  huyện A Lưới đã hỗ trợ xã Nông Sơn, địa bàn thường chịu ảnh hưởng của thiên tai xây dựng khu chăn nuôi gia súc tập trung rộng 2 héc ta, có thể chăn nuôi hơn 1.000 con trâu, bò. Sắp tới, mô hình chăn nuôi tập trung này sẽ được nhân rộng ra các xã khác để đảm bảo nâng cao số lượng và chất lượng đàn trâu bò trên toàn huyện. Ông Văn Lập, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế khuyến cáo, để hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng trâu bò chết trong mùa đông, bà con cần chú trọng 3 yếu tố chính, đó là thức ăn đủ dinh dưỡng, chuồng trại đảm bảo và tiêm phòng đầy đủ. “Rút kinh nghiệm những năm trước một trong những nguyên nhân bò chết nhiều là do thức ăn thiếu, thức ăn dự trữ mùa mưa rét chưa được bà con quan tâm. Chúng tôi đã xây dựng những mô hình như xây cây rơm và triển khai cho các hộ chăn nuôi mua rơm cuộn. Năm trước cũng đã thực hiện được hơn 1 ngàn cuộn và năm nay các xã đang triển khai tích cực. Mặt khác, tận dụng đất đai, trồng cỏ có chăm sóc, 1 con bò phải có diện tích cỏ tương ứng 250 mét vuông. Vấn đề nữa là công tác thú y, tỷ lệ tiêm phòng đàn trâu bò năm nay cũng đã đạt 70% tổng đàn./.”