Amoó Y Hương, đhanuôr Xơ Đăng ăt coh tỉnh Kon Tum xay moon, pazêng c’moo đăn đâu Hội Liên hiệp pân đil tỉnh Kon Tum ơy bhrợ bấc bh’rợ tr’thi cơnh: Manuyh xay moon, p’too pa choom ta béch ooy xa nay pa dưr apêê pân đil coh c’xêê c’moo t’mêê coh zr’lụ đhanuôr acoon coh, tôn giáo; Liêm crêê ha pân đil lâng p’niên k’tứi… tu cơnh đêêc c’la amoó lâng bấc apêê pân đil n’lơơng ơy n’năl pazêng râu xa nay ooy acoon coh, tôn gioá, Luật ma mơ mr’cơnh bhlưa pân juyh pân đil, Luật tr’pay diic điêl lâng pr’loọng đong… “Tơợ bấc bh’rợ thi acu vêy ta pa choom đoọng bấc pa bhlâng c’năl ooy pân đil, pazêng xa nay ooy xa nay cr’noọ âng k’tiêc k’ruung ha zr’lụ đhanuôr acoon coh da ding k’coong cr’chăl c’moo 2021- 2030. Pazêng râu c’năl ooy j’niêng cr’bưn, tôn giáo. Xa nay bh’rợ ga măc chr’năp ooy bh’rợ acoon coh âng Đảng lâng Nhà nước hêê. Pa dưr xa nay bh’rợ âng manuyh pân đil, mâng loom lâh mơ coh bh’rợ prá xay, coh pazêng bh’rợ tr’nêng xã hội ting pâh hệ thống chính trị.”

Chr’năp bhlâng coh Kon Tum c’moo đâu, apêê ađhi manuyh acoon coh công bơơn ting pâh ooy xa nay bh’rợ prá xay bhlưa Hội đồng p’niên k’tứi lâng Thường trực HĐND tỉnh Kon Tum. Nâu đoo năc poong pa têệt chr’năp đoọng p’niên k’tứi âng tỉnh bơơn xay moon cr’noọ cr’niêng đoọng Thường trực HĐND tỉnh công cơnh zập cấp chính quyền xay p’căh râu k’rang, đương xơợng p’rá âng apêê ađhi. Ađhi Phan Phúc Phú, học sinh lớp 8C2, trường THCS- THPT Liên Việt Kon Tum, xay moon: “Acu ơy ta mooh 3 râu xa nay crêê tước ooy mạng xã hội Internet, bh’rợ bhrợ t’niệt lâng tr’vey coh học sinh lâng năc đong pr’noong coh trường pa bhlâng u hư. Tơợ pazêng râu xa nay ta ơơi pa chô âng apêê angăh, adêy năc acu n’năl năc ng’đươi mạng Internet năc vêy râu xa nay bha lâng. Xa nay bhrợ lất t’niệt căh cậ h’rợ tr’vey coh học sinh năc acu công n’năl apêê ngành công k’rang zâl cha groong. Đươi tơợ bh’rợ prá xay n’nâu acu lêy chr’năp pa bhlâng.”

Pazêng c’moo ahay, đh’rưah lâng pazêng bh’rợ zooi ooy bh’rợ bhrợ cha đoọng zooi apêê ađhi amoó pa dưr pr’ắt tr’mông, zập cấp hội pân đil coh Đắk Lắk năc dzợ t’bhlâng bhrợ pazêng bh’rợ t’vaih quỹ đoọng câl bảo hiểm y tế đoọng ha hội viên lum pr’ắt tr’mông zr’năh k’đhap. Bh’rợ n’nâu ơy zooi p’xoọng ha bấc apêê ađhi amoó bơơn đươi ooy bh’rợ y tế, zư lêy c’rơ, pa xiêr râu zr’năh k’đhap ooy kinh tế bêl crêê jeh k’ăy. Cơnh amoó Đặng Thị Bình, ắt coh cr’noon 1, chr’val Ea Kpam, chr’hoong Cư Mgar bêl bơơn đớp t’clăh bảo hiểm y tế âng Hội Liên hiệp pân đil cher đoọng, năc xơợng têêm loom: “Pr’ắt tr’mông âng pr’loọng đong cu công zr’năh k’đháp, bơơn vêy Hội pân đil chr’val đoọng 1 bêệ thẻ bảo hiểm năc acu chăp hơnh bấc pa bhlâng, vêy thể bảo hiểm đoọng acu lướt khám đh’reh cr’ăy công ta clơ lâh mơ năc acu mâng loom lâh mơ bêl lướt pa dưah đh’reh cr’ăy, pa xiêr râu zr’năh k’đhap ooy zên prặ bêl lướt pa dưah đh’reh cr’ăy đoọng ha c’la đay.”

Râu la lay âng đhanuôr acoon coh tỉnh Lai Châu vêy bấc j’niêng cr’bưn, pa choom p’xoọng năc xa nay bh’rợ âng pân đil coh pr’ắt tr’mông năc manuyh pa bhrợ, manuyh n’niên k’coon. J’niêng cr’bưn n’nâu ơy ăt coh acọ abục tơợ lang n’nâu tươc ooy lang n’tôh, kiêng lơi công căh choom lơi đơơh. Bh’rợ n’nâu xay moon manuyh bhrợ bh’rợ xay moon p’too pa choom n’năl ghít văn hoá âng pazêng acoon coh, n’năl p’rá acoon coh. Đươi vêy bh’rợ xay moon crêê cơnh, tước nâu cơy xa nay bh’rợ âng pân đil đhị vel đong công ơy tr’xăl bấc bhlâng vêy p’rá xa nay coh pr’loọng đong.

Amoó Ma Thị Chư, ắt coh cr’noon Phìn Chải, chr’val Giang Ma, chr’hoong Tam Đương xay moon: Ting cơnh j’niêng cr’bưn bêl ahay âng manuyh Mông, pân đil năc đhiệp n’năl pa bhrợ lâng pazêng bh’rợ tr’nêng coh pr’loọng đong zêng ađoo pân juyh xay moon. Vêy cơnh cậ bêl pr’loọng đong vêy ta mooi tươc năc k’diic ăt cha lâng bấc ơl chr’na đha năh, ha dợ k’điêl năc ăt cha cha đhị t’pêêh muy avị lâng r’veh. Tu vêy k’diic năc công chức chr’val lâng vêy cán bộ ta luôn chô xay moon, p’too, pa choom, năc nâu cơy k’diic lâng k’conh k’diic amoó ơy vêy cr’noọ cơnh lơơng, bh’rợ cơnh lơơng, zooi lâng ting tr’pác bh’rợ tr’nêng lâng k’diêl k’coon bấc lâh mơ: “Zập t’ngay bh’rợ tr’nêng âng acu năc bhrợ ha rêê, ruộng, băn a ọc, băn ađha, băn atứch, băn t’rí lâng zêệ buah. Chô tơợ pa bhrợ, k’điêl căh loon ch’zêệ năc k’diic chô zooi ch’zêệ đoọng ha k’điêl chr’na đhâng, đương tươc bêl pêê k’coon căh chô năc cha đh’rưah. Thứ 7, Chủ nhật bơơn đhêy năc k’diic công lướt zooi k’conh k’căn, zooi k’điêl bhrợ bh’rợ ha rêê đhuốch, bh’rợ tr’nêng coh đong. Xoọc đâu pr’loọng đong vêy pr’ắt tr’mông, thu nhập nhâm mâng, k’diic công doọ dzợ vey k’điêl lâng pr’loọng đong công têêm ngăn.”

Lâng râu ting xay bhrợ liêm choom âng zập bộ, ngành, đoàn thể lâng cấp uỷ, chính quyền pazêng vel đong, pân đil lâng p’niên k’tứi manuyh acoon coh ting t’ngay vêy ta zư lêy lâng pazêng râu liêm choom crêê cơnh. Pân đil, p’niên k’tứi acoon coh bơơn lướt học tập, pa dưr dal c’năl, ting pâh bh’rợ xã hội; bơơn zư lêy c’rơ, zư lêy quyền, râu liêm choom crêê cơnh… Chr’năp bhlâng lâng p’niên k’tứi acoon coh pa bhlâng zr’năh k’đháp coh pr’ắt tr’mông năc bơơn ăt mamông coh trường liêm mâng, doọ vêy bh’rợ tr’vey tr’lin./.

Bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho phụ nữ và trẻ em dân tộc thiểu số

Nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho phụ nữ và trẻ em dân tộc thiểu số hiện nay các bộ ngành, đoàn thể từ trung ương đến cấp uỷ, chính quyền và các đoàn thể ở các địa phương đã triển khai thực hiện có hiệu quả các chương trình, đề án liên quan đến phụ nữ và trẻ em. Qua đó, phụ nữ và trẻ em dân tộc thiểu số đã, từng bước nâng cao nhận thức, hành động, góp phần xây dựng môi trường an toàn cho bản thân. 

Chị Y Hương, dân tộc Xơ đăng ở tỉnh Kon Tum cho biết, những năm gần đây được Hội liên hiệp phụ nữ tỉnh Kon Tum tổ chức nhiều hội thi như:  Tuyên truyền viên giỏi về xây dựng người phụ nữ thời đại mới vùng dân tộc, tôn giáo; An toàn cho phụ nữ và trẻ em…nên bản thân và nhiều phụ nữ đã hiểu biết kiến thức về các vấn đề dân tộc, tôn giáo, Luật bình đẳng giới, Luật hôn nhân và gia đình…: “Qua nhiều Hội thi tôi được trang bị rất nhiều kiến thức phụ nữ, các nội dung về Chương trình mục tiêu quốc gia vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi giai đoạn 2021- 2030. Các kiến thức về tín ngưỡng, tôn giáo. Chiến lược công tác dân tộc của Đảng và Nhà nước ta. Phát huy được vai trò của người phụ nữ, tự tin hơn rất là nhiều trong giao tiếp, ứng xử, trong các hoạt động xã hội tham gia hệ thống chính trị.”

Đặc biệt ở Kon Tum năm nay, các em dân tộc thiểu số cũng được tham gia Chương trình đối  thoại giữa Hội đồng trẻ em với Thường trực HĐND tỉnh Kon Tum.  Đây là nhịp cầu quan trọng để trẻ em của tỉnh được bày tỏ tâm tư nguyện vọng để Thường trực HĐND tỉnh cũng như các cấp chính quyền thể hiện sự quan tâm, chăm lo, lắng nghe tiếng nói của trẻ em. Em Phan Phúc Phú, học sinh lớp 8C2, trường THCS – THPT Liên Việt Kon Tum, cho biết: “Con đã hỏi 3 câu hỏi liên quan tới vấn đề mạng xã hội Internet, việc xâm hại tình dục và bạo lực học đường với lại là nhà vệ sinh ở trường đã xuống cấp. Thông qua những câu trả lời của các cô, chú thì con hiểu ra là sử dụng mạng Internet thì cần có nguyên tắc, ý thức. Vấn đề xâm hại tình dục hay là vấn đề bạo lực thì con cũng biết rằng các ngành cũng đã có sự quan tâm. Thông qua cuộc sối thoại này con cảm thấy rất bổ ích.”

Những năm qua, cùng với các hoạt động hỗ trợ sinh kế để giúp chị em phát triển kinh tế, các cấp hội phụ nữ ở Đắk Lắk còn tích cực triển khai các hoạt động gây quỹ để mua bảo hiểm y tế tặng hội viên khó khăn. Hoạt động này đã giúp cho thêm nhiều chị em có cơ hội tiếp cận với dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe, giảm gánh nặng kinh tế khi không may đau ốm. Như chị Đặng Thị Bình, ở thôn 1, xã Ea Kpam, huyện Cư Mgar khi nhận được tấm thẻ bảo hiểm y tế do hội liên hiệp phụ nữ xã trao tặng, cảm thấy yên tâm phần nào. “Hoàn cảnh gia đình tôi thì cũng đang khó khăn, được bên Hội phụ nữ xã cho 1 suất thẻ bảo hiểm thì tôi cũng cảm ơn nhiều, có thẻ bảo hiểm để tôi đi khám bệnh cũng đỡ chi phí thì tôi cũng yên tâm hơn khi đi khám chữa bệnh, giảm áp lực về chi phí khi đi khám cho bản thân mình.”

Đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Lai Châu có nhiều phong tục, tập quán mà vai trò của phụ nữ trong cuộc sống chỉ là người làm, người sinh đẻ. Các tập tục này đã ăn sâu vào gốc rễ từ thế hệ này qua thế hệ khác, muốn bỏ không thể một sớm một chiều mà làm được. Việc này đòi hỏi người làm công tác tuyên truyền phải hiểu rõ văn hóa của từng dân tộc, biết tiếng đồng bào. Nhờ có cách thức tuyên truyền phù hợp, đến nay vai trò của phụ nữ trên địa bàn cũng đã đổi khác và có tiếng nói nhất định trong gia đình.

Chị Ma Thị Chư, ở bản Phìn Chải, xã Giang Ma, huyện Tam Đường cho biết: Theo tập tục trước đây của dân tộc Mông, người phụ nữ chỉ biết làm và mọi việc trong gia đình đều do người đàn ông quyết định. Thậm chí khi gia đình có khách thì chồng ngồi trên nhà mâm cao cỗ đầy, còn vợ con phải ngồi bếp ăn cơm với rau, dưa. Do có chồng là công chức xã và được cán bộ thường xuyên về bản tuyên truyền, vận động, nay chồng và bố chồng chị cũng đã thay đổi cách nghĩ, cách làm, giúp đỡ và chia sẻ với vợ con nhiều hơn: “Hàng ngày công việc của em là làm nương, làm ruộng, nuôi lợn, nuôi vịt, nuôi gà, nuôi trâu và nấu rượu. Sáng đi làm về, vợ chưa kịp nấu cơm thì chồng về chồng giúp vợ nấu cơm trưa, đợi ba mẹ con về rồi cùng ăn. Thứ bảy, chủ nhật được nghỉ thì chồng cũng đi giúp bố mẹ, giúp vợ làm việc nương, việc nhà. Hiện nay gia đình có cuộc sống, thu nhập ổn định, chồng cũng không đánh đập vợ gì hết và gia đình cũng hòa thuận.”

Với sự vào cuộc tích cực của các bộ, ngành, đoàn thể và cấp uỷ, chính quyền các địa phương, phụ nữ và trẻ em dân tộc thiểu số đang ngày càng được bảo vệ và những lợi ích chính đáng. Phụ nữ, trẻ em dân tộc thiểu số được đi gia học tập, nâng cao trình độ hiểu biết, tham gia công tác xã hội; được chăm lo sức khoẻ, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp…Đặc biệt với trẻ em dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn sống sống trong những ngôi trường an toàn, thân thiện, không có bạo lực./.