Ma nứih Mông ặt cóh zr’lụ n’đắh Bắc âng k’tiếc k’ruung  hêê vêy c’bhúh văn hoá pa bhlâng bấc lâng liêm pr’hay. Muy cóh bấc râu liêm pr’hay n’nắc nắc bh’rợ xoon x’noon âng pân đil. Tơợp tơợ bêl pr’ang bơơn 3 t’ngay, acoon n’đil bơơn ca conh ca căn tắc c’târ. Đợ x’noon âng pân đil Mông bơơn bhrợ tơợ tr’pang têy z’hai g’lăng âng apêê liêm. X’noon âng apêê buôn bhrợ tơợ apêê t’clắh nhôm lâng chr’nắp lấh mơ t’clắh bạc. C’nặt t’rúih “ Văn hoá đhi noo ahêê acoon cóh” t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah chơớc năl ooy râu liêm pr’hay ooy x’noon âng pân đil Mông ớ!

K’dâng lêy zấp đoo apêê pân đil Mông zêng bơơn tắc c’târ. Apêê p’nâl Mông nắc chọ lâng k’páih cắh cậ đợ x’noon bhrợ cơnh bạc, vàng. Bh’rợ vêy boọng c’târ tơợ bêl ooy, bấc apêê p’niên nđil cắh năl, tu nắc đhêêng 3 t’ngay tơợ bêl pr’ang nắc apêê đoo âi bơơn ca conh căn tắc đoọng c’târ. A moó Sùng Thị Mỷ cóh chr’hoong Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái nắc muy pa đhang moon:

Bêl acu t’mêê n’niên dâng 3 t’ngay nắc da dích cu âi tắc c’târ ha cu. Đợ nâu ahay dưr pậ lướt học n’đhơ nắc  x’noon bhrợ lâng nhôm, đồng ốt n’đhơ cơnh đêếc acu công pa bhlâng kiêng lâng ta luôn xoon, nắc muy bêl pa bhrợ nắc acu vêy bhlếh lơi đoọng doó u k’đháp.

Cắh năl brương tr’nu âng acoon pân đil n’đhơ vêy ca van, n’đhơ đha rựt, n’đhơ cơnh đêếc ting cơnh văn hoá âng ma nứih Mông nắc apêê pân đil cha goom đớc cóh c’târ tơợ p’niên. Râu đâu pa cắh râu đha nui tr’út âng pân đil Mông:

Pân đil Mông zi k’dâng lêy zấp ngai công zêng vêy ta tắc c’târ đoọng buôn x’xoon. X’noon âng pân đil Mông n’đhơ nắc doó lâng vàng, bạc, nắc muy ta bhrợ lâng nhôm cắh cậ nam păn đh’râu đh’rí nắc công choom. Ha dang pr’loọng đong ngai vêy pr’đơợ nắc xoon x’noon lâng bạc bhoóc. Bêl ahay apêê a dích a mế buôn xoon t’rác ga mắc, n’đhang nâu câi nắc âi  bhrợ la lay, bhrợ k’tứi xoọc u ma mách đhiệp ha c’târ.

Công cơnh bấc pân đil acoon cóh n’lơơng, pân đil Mông tơợ apêê a dích, a mế tước apêê p’niên pân đil k’tứi zêng liêm lâng x’noon br’blêếc. Tu pr’ặt tr’mông zr’nắh k’đháp, tơợ dzợ tứi , tu cơnh đeếc apêê p’niên pân đil bêl dưr pậ công doó chấc xay  moon kiêng xoon x’noo lâng vàng, nắc muy xoon x’noo bhrợ lâng nhôm, cắh cậ nam, đồng, chr’nắp lấh mơ nắc  lúc m’bứi bạc bhoóc bơơn bhrợ t’váih tơợ apêê tr’pang têy z’hai g’lăng âng apêê ma nứih đhêếh bhrợ. Nắc muy apêê x’noo vil, cơnh pla a chí, pô n’loong, cắh cậ cơnh a puôi n’đhang nắc tân léh c’lâng x’rắ z’hai g’lăng âng ma nứih bhrợ. K’dâng lêy, zấp đoo  x’noon nắc muy râu pa cắh đoọng ha plêêng k’tiếc cóh pr’ặt tr’mông âng ma nứih Mông. Lâng nắc muy apêê ngai ga rứa t’ha a năm bơơn năl chr’nắp âng apêê x’rắ cóh x’noọ âng pân đil. Muy cóh bấc c’léh n’nắc vêy mặt bh’rương, mặt t’ngay nắc đợ a bhô dang âng ma nứih Mông chắp lêy ooy c’rơ:

Acu nắc Sùng Thị Máy ặt cóh tỉnh Điện Biên, acu pa chắp pân đil Mông cóh zấp ooy công zêng xoon x’noo, bấc x’noon bhrợ bấc cơnh liêm pr’hay. Pân đil ngai xoon x’noo công zêng bơơn lêy la liêm lấh mơ.

N’đhơ x’noon cắh cậ nắc coọng bạc cắh muy chr’năm đoọng pa chăm a năm, nắc dzợ muy râu đoọng zư a chắc c’rơ. Cơnh lâng, ma nứih Mông, chr’năm ty buôn bhrợ tơợ bạc bhoóc, vêy pr’đươi nắc cha groong đhí mốp, zư lêy c’rơ a chắc. ha dang x’noon cắh cậ coọng bạc ta luôn ang xa xil nắc năl ooy c’rơ âng ma nứih n’nắc bhréh k’rơ.

Cơnh lâng ma nứih Mông, xoon x’noon cắh cậ coọng bác cắh choom cắh vêy cóh bêl apêê bhiệc bhan, n’đhơ nắc cóh pr’ặt tr’mông zấp t’ngay. Râu đâu bhrợ t’váih râu liêm đha nui ha pân đil. Đợ x’noon âng pân đil Mông pa cắh râu z’hai g’lăng âng ma nứih bbrợ têng. Râu đâu pa cắh muy râu p’têệt bhlưa pr’ặt tr’mông zấp t’ngay âng đha nuôr Mông lâng zấp râu toor đay./.