Đợ bh’nơơn pr’đươi nâu chrooi pa xoọng bhrợ t’bhưah thị trường đoọng ha bh’rợ taanh n’đooh a’dooh vêêl đông, lâng pa dưr zâp râu văn hoá ty chr’năp ooy pr’ăt tr’mug xoọc đâu. 

Coh đhr’nông đông k’tứi âng pr’loọng đông amoó Zơrâm Ni coh vêêl Đắc Ôốc, chr’val La Dêê, xa nưl máy ih, máy vắt số ăt chr’va xưl zâp t’ngay. Coh pa pan năc vêy đợc đợ pa nuôl k’paih bâc pr’hoọm, đợ bhr’lương a’din pa chăm bhrợ cơnh ty ahay âng đhanuôr Cơ Tu, Gié Triêng. Tr’pang têy âng pân đil p’niên xoọc lêy căt bhrợ bhai, ra lắp íh pa liêm... đoọng bhrợ liêm xang n’đooh a’dooh ting cơnh apêê lêy đặt câl. 

Lăm ahay, amoó Zơrâm Ni năc cán bộ nông nghiệp coh vêêl đông. C’moo 2022, amoó đhêy pa bhrợ đoọng p’zay lêy bhrợ bh’rợ ơ’ih. Amoó ting pâh lớp ơ’ih trực tuyến âng Trung ương Hội Liên hiệp Pân đil Việt Nam bhrợ, lâng châc lêy ta mooh pa choom bhrợ zâp t’ngay đoọng lêy taanh ih bhrợ liêm choom lâh mơ.“Bêl ahay acu chăp kiêng bhlâng n’đooh a’dooh ha dợ căh vêy năl cơnh lêy taanh bhrợ. Acu k’noọ kiêng bhrợ bh’rợ nâu năc lêy pa choom liêm ghit. Pr’đoọng vêy bơơn pa choom lớp taanh ih trực tuyến âng Trung ương Hội Liên hiệp Pân đil Việt Nam bhrợ, thầy Đỗ Trịnh Hoài Nam pa choom đoọng. Acu t’bhlâng lêy cha mêêt liêm zâp g’luh pa choom nâu, xang nặc lêy pa choom pa xoọng cớ. Bêl ơy choom căt taanh bhrợ, acu k’noọ hâu tu căh đơơng đợ a’din nâu lêy taanh bhrợ xa nập xập, chi đhung, n’đooh a’dooh đoọng vêy bâc ngai đươi dua lâh. Acu rơơm bêl zâp ngai xập năc vêy năl nâu đoo năc bh’nơơn pr’đươi văn hoá ty ahay âng acoon coh đay” - Zơrâm Ni đoong năl. 

Xang cr’chăl lêy pa choom, c’moo 2023, amoó Zơrâm Ni lêy bhrợ tiệm ơ’ih k’tứi đhị đông lâng biển hiệu “Tiệm may cô Ni”. Tr’nơợp, amoó lêy pay ih bhrợ đợ xa nập ty chr’năp đoọng ha học sinh, xa nập công sở lâng bhr’lậ đợ xa nập xập ha đhanuôr coh chr’val. Bêl ih bhrợ liêm choom, amoó năc lêy bhrợ bâc bh’nơơn pr’đươi t’mêê liêm lâh mơ đhị a’din nâu cơnh n’đooh a’dooh, áp dài, chi đhung...

Đợ râu pr’chăm bhrợ ty ahay pa zưm lâng cơnh xoọc đâu, zooi đoọng bh’nơơn pr’đươi âng amoó Zơrâm Ni liêm glặp cơnh lâng pr’lêy âng manưih đươi dua. Zâp c’xêê, đhị tiệm pa câl âng amoó bhrợ liêm xang k’noọ mưy ha riêng bh’nơơn pr’đươi zâp râu. Vêy bâc ngai năl tươc, ta mooi tơợ zâp vêêl đông lơơng cung chơơc lêy ooy amoó đoọng lêy ih bhrợ xa nập xập, n’đooh a’dooh coh mạng xã hội. Đươi vêy cơnh đêêc, bh’rợ ơ’ih vêy đơơng chô zên têêm ngăn, mơ lâh 10 ực đồng zâp c’xêê, bêl bâc bhlâng k’noọ 15 ực đồng zâp g’luh moot c’moo học t’mêê lâng Tết nguyên đán. Hân đhơ cơnh đêêc, râu bhrợ Zơrâm Ni bhui har bhlâng căh vêy đợ mơ pr’đươi lêy pa câl, năc ting t’ngay ting vy bâc ngai lêy pay đươi đợ bh’nơơn pr’đươi ty chr’năp âng văn hoá acoon coh đay.

Căh mưy pa dưr pa xơc đhị đông đương pa câl âng đay, Zơrâm Ni dzợ vaih năc đhị pa’noong p’têêt âng bh’rợ t’taanh ty chr’năp lâng thị trường. Amoó căh vêy pay zâp râu bhai công nghiệp, năc lêy t’đui câl đợ a’din âng pân đil coh vêêl đông bhrợ. Amoó Hiên Thị Vân coh vêêl Đắc Ôốc moon:“Bêl ahay, a’đhi amoó coh vêêl taanh bhrợ buôn đươi dua coh đông, cher đoọng, căh lâh pa câl. Tơợ bêl vaih tiệm ơ’ih âng Zơrâm Ni năc apêê taanh bhrợ cung vaih zên bêl pa câl a’din. Đợ zên nâu hân đhơ căh bâc năc cung vêy zooi đoọng apêê a’đhi pa xoọng zên bơơn bhrợ lâng zư lêy bh’rợ âng a’conh a’bhươp ahay đợc đoọng. c’la cu cung bhui har tu ting t’ngay vêy pa xoọng bâc apêê pr’zợc p’niên chăp kiêng văn hoá, t’bhlâng zư lêy cơnh Zơrâm Ni nâu”.

Đoọng zâp bh’nơơn pr’đươi vêy choom zư lêy đợ râu ma bhưy chr’năp văn hoá, Zơrâm Ni buôn lêy chơơc tươc apêê nghệ nhân, prá xay lâng apêê a’đhi amoó coh vêêl tổ t’taanh đăh cơnh lêy pa chăm bhrợ, taanh bhrợ. Đhị pr’đơợ chr’năp liêm nâu, amoó lêy bhrợ t’vaih bâc cơnh t’mêê liêm đoọng đợ bh’nơơn pr’đươi n’jưah tr’đăn liêm lâng pr’ăt tr’mung cơnh xoọc đâu, n’jưah doọ bhrợ bil pât đợ râu bh’nơơn pr’đươi ty ahay.

Ting cơnh amoó Hiên Hứu, Chủ tịch Hội Liên hiệp Pân đil chr’val La Dêê, prang chr’val vêy 3 tổ, c’bhuh t’taanh ty chr’năp lâng k’dâng 50 hội viên. Zâp c’xêê, zâp tổ, c’bhuh bhrợ nâu vêy bhrợ k’noọ 200 bh’nơơn pr’đươi n’đooh a’dooh âng apêê a’đhi amoó coh vêêl đông taanh bhrợ, chrooi pa xoọng bhrợ đoọng đhị lêy pa câl bh’nơơn pr’đươi t’taanh ty chr’năp nâu.

“Zơrâm Ni căh mưy ih bhrợ zâp bh’nơơn pr’đươi tơợ a’din năc dzợ lêy cha mêêt, prá xay lâng apêê a’đhi a’moó lâng zâp nghệ nhân đoọng lêy bhrợ pa liêm mẫu mã. Râu chr’năp lâh mơ năc zâp bh’nơơn pr’đươi dzợ vêy zư đợc đợ pr’chăm văn hoá ty ahay. Bhiệc bhrợ nâu zooi đoọng n’đooh a’dooh coh vêêl đông vêy pa xoọng đhị pa câl, pân đil vaih bơơn zên lâng apêê p’niên cung chăp kiêng lâh mơ văn hoá ty ahay” - Amoó Hiên Hứu đoong năl. 

Ăt pa zưm bhrợ lâng a’din, Zơrâm Ni căh mưy chơơc ha đay mưy cơnh lươt t’mêê năc dzợ chrooi pa xoọng bhrợ đhị pa câl đoọng ha bh’rợ t’taanh ty chr’năp âng pân đil coh vêêl đông. Đhị pr’ăt tr’mung cơnh xoọc đâu, đợ c’lâng za rưm, k’paih âng pân đil Gié Triêng dzợ t’bhlâng p’têêt pa dưr lâh mơ đợ râu văn hoá ty chr’năp acoon coh, đoọng a’din nâu căh mưy n’leh vaih đợ đhị bhiệc bhan năc dzợ n’leh vaih ooy pr’ăt tr’mung zâp t’ngay./.

Đường kim, mũi chỉ nối dài bản sắc văn hóa truyền thống

Với niềm đam mê bản sắc văn hóa dân tộc, chị Zơrâm Ni, người Gié Triêng ở thôn Đắc Ôốc, xã biên giới La Dêê, thành phố Đà Nẵng đã sáng tạo nhiều trang phục cách tân trên chất liệu thổ cẩm truyền thống. Những sản phẩm này góp phần mở rộng thị trường cho nghề dệt thổ cẩm địa phương, đồng thời phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.

Trong căn nhà nhỏ của gia đình chị Zơrâm Ni ở thôn Đắc Ôốc, xã La Dêê, tiếng máy may, máy vắt sổ đều đặn vang lên mỗi ngày. Trên bàn là những cuộn chỉ nhiều màu, những tấm thổ cẩm mang hoa văn truyền thống của đồng bào Cơ Tu, Gié Triêng. Đôi tay của cô gái trẻ đang thoăn thoắt cắt vải, ráp từng đường may… để hoàn thiện chiếc váy theo đơn đặt hàng của khách.

Trước đây, chị Zơrâm Ni là cán bộ nông nghiệp ở địa phương. Năm 2022, chị quyết định nghỉ việc để chuyên tâm theo đuổi nghề may. Chị tham gia lớp dạy may trực tuyến do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức, đồng thời tự tìm tòi, thực hành mỗi ngày để nâng cao tay nghề. "Trước đây mình rất yêu thích thổ cẩm nhưng chưa có nhiều kiến thức về cắt may. Mình nghĩ muốn làm nghề nghiêm túc thì phải học bài bản. Mình may mắn được học lớp dạy may trực tuyến do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức, thầy Đỗ Trịnh Hoài Nam hướng dẫn. Mình cố gắng theo dõi đầy đủ các buổi học, rồi tự học thêm, tự thực hành thêm. Khi đã biết cắt may, mình nghĩ tại sao không đưa những tấm thổ cẩm vào áo quần, túi xách, váy áo để nhiều người có thể sử dụng hơn. Mình mong khi mọi người mặc lên sẽ biết đây là sản phẩm văn hóa truyền thống của dân tộc mình" - Chị Zơrâm Ni chia sẻ.  

Sau thời gian rèn luyện, năm 2023, chị Zơrâm Ni quyết định mở tiệm may nhỏ tại nhà với biển hiệu “Tiệm may cô Ni”. Ban đầu, chị chủ yếu nhận may trang phục truyền thống cho học sinh, đồng phục công sở và sửa quần áo cho bà con trong xã. Khi tay nghề ngày càng vững, chị bắt đầu thiết kế nhiều sản phẩm mới trên nền chất liệu thổ cẩm như váy, áo dài cách tân, ba lô, túi xách...

 Những họa tiết truyền thống kết hợp với kiểu dáng hiện đại, giúp sản phẩm của chị Zơrâm Ni phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Mỗi tháng, cơ sở của chị hoàn thiện gần một trăm sản phẩm các loại. Tiếng lành đồn xa, nhiều khách ở các địa phương khác cũng tìm đến chị để may đo váy, áo qua nền tảng mạng xã hội. Nhờ vậy, nghề may mang lại nguồn thu nhập ổn định, bình quân trên 10 triệu đồng mỗi tháng, cao điểm đạt gần 15 triệu đồng vào dịp năm học mới và Tết nguyên đán. Nhưng điều khiến Zơrâm Ni vui nhất không phải là số lượng đơn hàng, mà là ngày càng có nhiều người lựa chọn những sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Không dừng lại ở việc phát triển cơ sở may của riêng mình, Zơrâm Ni còn trở thành cầu nối giữa nghề dệt truyền thống với thị trường. Thay vì nhập các loại vải công nghiệp, chị ưu tiên mua sản phẩm thổ cẩm do phụ nữ trong làng dệt thủ công. Chị Hiên Thị Vân ở thôn Đắc Ôốc chia sẻ: "Trước đây, chị em trong làng dệt xong thường sử dụng trong gia đình, biếu tặng, ít khi bán. Từ khi có tiệm may của Zơrâm Ni thì chị em biết dệt cũng có đồng ra, đồng vào khi bán sản phẩm thổ cẩm. Số tiền không nhiều nhưng giúp chị em kiếm thêm thu nhập và duy trì nghề của cha ông. Bản thân tôi cũng rất vui vì ngày càng có nhiều bạn trẻ yêu văn hóa, nỗ lực bảo tồn như Zơrâm Ni". 

Để mỗi sản phẩm đều giữ được hồn cốt văn hóa, Zơrâm Ni thường xuyên tìm đến các nghệ nhân, trao đổi với chị em trong tổ dệt về hoa văn, cách phối màu, kỹ thuật dệt truyền thống. Trên nền giá trị nguyên bản ấy, chị sáng tạo thêm kiểu dáng mới để sản phẩm vừa gần gũi với cuộc sống hiện đại, vừa không làm mất đi bản sắc vốn có. 

Theo chị Hiên Hứu, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã La Dêê, toàn xã có 3 tổ, nhóm dệt thổ cẩm truyền thống với khoảng 50 hội viên. Mỗi tháng, các tổ, nhóm sản xuất gần 200 sản phẩm các loại thổ cẩm. Riêng cơ sở may của Zơrâm Ni tiêu thụ cả chục tấm thổ cẩm do chị em địa phương dệt, góp phần giải quyết đầu ra sản phẩm nghề dệt truyền thống. "Zơrâm Ni không chỉ may các sản phẩm từ thổ cẩm mà còn chủ động tìm hiểu, trao đổi với chị em và các nghệ nhân để cải tiến mẫu mã. Điều quan trọng là các sản phẩm vẫn giữ được những hoa văn, nét đặc trưng của văn hóa truyền thống. Cách làm này, giúp thổ cẩm địa phương có thêm đầu ra, phụ nữ có thêm thu nhập và người trẻ cũng yêu thích hơn văn hóa truyền thống" -Chị Hiên Hứu cho biết. 

Chọn gắn bó với thổ cẩm, Zơrâm Ni không chỉ tìm cho mình một hướng đi mới mà còn góp phần tạo đầu ra cho nghề dệt truyền thống của phụ nữ địa phương. Giữa nhịp sống hiện đại, những đường kim, mũi chỉ của cô gái Gié Triêng vẫn đang nỗ lực nối dài hơn nữa giá trị văn hóa dân tộc, để thổ cẩm không chỉ xuất hiện tại lễ hội mà luôn hiện diện trong cuộc sống mỗi ngày./.