Cắh nặc mưy râu chr’ớh acoon cóh bơơn bhrợ têng ooy zâp g’lúh bhiệc bhan, tr’chứt nắc ơy dưr váih râu môn thể thao truyền thống bơơn t’moót tr’thi ooy t’ngay bhiệc bhan văn hoá thể thao acoon cóh, zâp giải thể thao phong trào tơợ cơ sở tước prang k’tiếc k’ruung. Xoọc đâu môn thể thao nâu cắh mưy bơơn zư đợc ooy zâp tỉnh k’coong ch’ngai nắc dzợ bơơn padưr pa’xớc pậ bhứah ooy zâp tỉnh, thành cóh prang k’tiếc k’ruung, dưr váih môn thể thao pachoom padưr c’rơ, pr’ắt tr’mung tinh thần âng đhanuôr.
Đh’rứah lâng glâm còn, penh p’nenh, tr’glụ… tr’chứt nắc râu chr’ớh bh’lêê bh’la liêm pr’hay glúh váih tơợ pr’ắt tr’mung lâng bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr zâp acoon cóh. Nâu đoo nắc môn thể thao buôn chi’ớh, pr’đươi pr’dua liêm buôn, váih n’loong, am dal mơ 2 mét, pậ mơ 4-5cm, sơn 2 pr’hoọm bhrông lâng bhoọc, n’loong nâu nắc lêy bhrợ liêm xa’xil, pậ ma mơ nắc choom ặ tr’thi. Xang bêl tr’thi nắc mưy vòng tròn bhứah 5 mét. Manứih thi tr’chứt Lê Huy Phương, tp.Cần Thơ đoọng năl, ooy môn thể thao nâu hân đhơ luật chi’ớh liêm buôn nắc k’đươi moon manứih thi lêy k’rơ, vêy kỹ thuật:
Bêl acu chứt nắc 2 têy zêng k’đhơợng tíh nhâm, têy k’đhơợng cóh ping, mưy têy k’đhơợng cóh dứp liêm tíh ma mơ nắc vêy choom zư liêm, n’loong cung ma mơ. Lấh mơ nắc lêy t’mơ lâng manứih âng đay chứt. chứt pa’glúh đắh vòng tròn nắc ađay bơơn thắng. mưy hiệp thi ta quy định mơ 3 phút, hadang ađay thắng l’lăm nắc dzợ 3 phút thi cớ, hadang cắh năl ngai zươi nắc lêy ký nhi đoo ha mơ hi’lêệng, ngai hil lấh mơ nắc thắng. môn nâu k’đươi moon nắc k’rơ, đấh lâng mặ k’đhơợng zư đenh nắc vêy choom.
Tơợ râu chr’ớh bơơn đhanuôr acoon cóh pachoom bhrợ liêm choom đoọng chi’ớh, padưr c’rơ, tr’chứt nắc ơy dưr váih đợ môn thể thao liêm chr’nắp t’pấh bấc manứih pấh chi’ớh, lấh mơ nắc học sinh, sinh viên. Manứih chi’ớh Phạm Thị Huyền, n’niên c’moo 1992, cóh chr’hoong Yên Thế, tỉnh Bắc Giang moon, Huyền ting pachoom môn nâu lấh 10 c’moo, ơy 8 chu pấh chi’ớh giải vô địch tr’chứt prang k’tiếc k’ruung. Ting pachoom môn thể thao nâu, lấh mơ padưr c’rơ nắc dzợ zúp ha Huyền pachoom padưr tinh thần liêm chr’nắp, nhâm mâng âng c’la đay:
Cung pr’đoọng acu bơơn pachoom môn nâu, bêl ahay acu pachoom võ thầy cung pachoom luôn tr’chứt. acu cắh năl, hân đhơ cơnh đêếc cung pachoom lâng thầy, bêl tr’nơợp nắc mưy chi’ớh ba blao, lêy cung pr’hay nắc hadợ pachoom luôn. Xoọc đâu acu lêy vêy bấc tỉnh, thành phố pấh bhrợ, môn nâu cung padưr pa’xớc pậ bhứah lấh mơ lâng l’lăm. Acu pấh bhrợ môn thể thao nâu nắc đoọng chrooi pa’xoọng zư lêy môn thể thao âng acoon cóh.
Xoọc đâu, môn thể thao tr’chứt acoon cóh cắh mưy padưr pa’xớc đhị zâp tỉnh k’coong ch’ngai vêy bấc đhanuôr acoon cóh cơnh Sơn La, Hoà Bình, Lai Châu… nắc zâp thành phố cơnh Hà Nội lâng tp.HCM cung ơy t’moót ooy xa’nay bh’rợ tr’thi zâp giải thể thao phong trào, lấh mơ nắc zâp giải thể thao học đường… t’coóh Nguyễn Thanh Nhàn, GĐ trung tâm thể dục thể thao quận 11, tp.HCM đoỌng năl:
Cóh tp.HCM, bhr’cộ sở văn hoá thể thao cung cơnh bhr’cộ zâp trung tâm quận, chr’hoong pabhlâng k’rang tước, k’rong bhrợ âng đơơng môn tr’chứt nâu moót thi ooy Hội khoẻ Phù Đổng thành phố, hội thao vô địch học sinh thành phố, liên tịch âng sở giáo dục lâng đào tạo lâng sở văn hoá thể thao thành phố zâp c’moo zêng vêy bhrợ. Lâng azi cung xay moon bh’rợ môn nâu đoọng ooy zâp trường THCS, THPT cóh prang thành phố. Azi pabhlâng chắp kiêng môn nâu tu đợ môn thể thao acoon cóh hadang ahêê cắh k’đhơợng zư lâng padưr pa’xớc nắc r’dợ bil pất a’năm.
T’coóh Phạm Đông Anh, Phó vụ trưởng vụ thể thao quần chúng-Tổng cục thể dục thể thao, Bộ văn hoá thể thao lâng du lịch đoọng năl, môn thể thao tr’chứt acoon cóh bơơn padưr pa’xớc k’rơ tơợ c’moo 1996 tước đâu. ooy bấc c’moo nua, tr’chứt nắc bơơn t’moót ooy xa’nay bh’rợ tr’thi âng Hội khoẻ phù đồng zâp cấp lâng đại hội thể thao prang k’tiếc k’ruung. Giải vô địch tr’chứt prang k’tiếc k’ruung bhrợ têng zâp c’moo, đoọng lêy pay, pachoom đợ vận động viên p’niên liêm choom, chrooi pa’xoọng zư padưr đhộ bhứah môn thể thao acoon cóh đhị zâp vel đông:
Bấc c’moo nua, tổng cục thể dục thể thao cung ơy pa’glúh Luật thi đấu môn tr’chứt lâng bơơn zâp vel đông ting bhrợ têng bhiệc nâu. Tr’chứt padưr pa’xớc ooy đhanuôr acoon cóh, lấh mơ nắc zâp trường ơy t’moót ooy xa’nay bh’rợ pachoom âng trường phổ thông lâng ooy đợ g’lúh bhrợ têng zâp bh’roẹ văn hoá thể thao nắc bấc vel đông âng đơơng môn tr’chứt ooy xa’nay bh’rợ tr’thi. Lêy ooy cr’chăl nâu a’tốh, azi bhrợ têng, zư lêy lâng padưr pa’xớc zâp môn thể thao acoon cóh lâng xay moon ooy đhanuôr đoọng padưr dal c’rơ bh’rợ prang đhanuôr.
Bhiệc zư lêy lâng padưr pa’xớc môn tr’chứt moon lalay lâng zâp môn thể thao acoon cóh n’lơơng moon zr’nưm, chrooi pa’xoọng padưr đợ râu chr’nắp liêm văn hoá âng đhanuôr zâp acoon cóh prang k’tiếc k’ruung. Tơợ đêếc, bhrợ đoọng lang p’niên lêy kiêng, pachoom, bhrợ pr’đơợ đoọng ha môn thể thao acoon cóh đoọng padưr pa’xớc đhộ bhứah, liêm nhâm./.

                                        Bảo tồn và phát triển bền vững môn thể thao dân tộc đẩy gậy
Không chỉ là một trò chơi dân tộc được tổ chức trong các dịp lễ hội, đẩy gậy đã trở thành môn thể thao truyền thống được đưa vào thi đấu trong Ngày hội văn hóa- thể thao dân tộc, các giải thể thao phong trào từ cơ sở đến toàn quốc. Ngày nay, môn thể thao này không chỉ được bảo tồn, gìn giữ ở các tỉnh miền núi mà còn được phát triển rộng khắp tại các tỉnh, thành trong cả nước, trở thành môn thể thao rèn luyện sức khỏe, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân.
  Cùng với ném còn, bắn nỏ, kéo co…, đẩy gậy là trò chơi dân gian hấp dẫn ra đời từ đời sống sinh hoạt và trong quá trình lao động sản xuất của đồng bào các dân tộc thiểu số. Đây là môn thể thao dễ chơi, trang thiết bị đơn giản chỉ cần có gậy thi đấu làm bằng tre già, thẳng hay những thanh gỗ tốt có chiều dài 2 mét, đường kính từ 4- 5cm, được sơn 2 màu đỏ và trắng (mỗi màu 1 mét); đầu và thân gậy phải được bào nhẵn và có đường kính bằng nhau là người ta có thể tổ chức thi đấu. Sân thi đấu là một vòng tròn có đường kính 5 mét. Vận động viên đẩy gậy Lê Huy Phương, thành phố Cần Thơ cho biết: ở môn thể thao này mặc dù luật chơi đơn giản nhưng đòi hỏi vận động viên phải có sức bền, khéo léo:
(Lúc mình đẩy là 2 tay đều thẳng hết ra phía trước, tay cầm gậy và tay để dưới cũng thẳng hết thế nó mới ngang bằng được, cây gậy nó ngang nhau. Chủ yếu là mình căn đối thủ, lúc họ mệt đuối thì mình đẩy. Đẩy ra khỏi vòng là chiến thắng. Hiệp đấu quy định trong 3 phút, nếu mình thắng trước là mình thắng còn ngoài 3 phút không phân được thắng bại thì ra cân trọng lượng, ai nhẹ ký sẽ thắng. Môn này đòi hỏi sức nhanh, sức mạnh những vẫn có sức bền bỉ sự khéo léo nữa, hội tụ 4 yếu tố.)
Từ trò chơi được đồng bào dân tộc sáng tạo để giải trí, rèn luyện sức khỏe, đẩy gậy đã trở thành những môn thể thao độc đáo thu hút nhiều người tham gia, đặc biệt là học sinh, sinh viên. Vận động viên Phạm Thị Huyền, sinh năm 1992, ở huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang chia sẻ: Huyền theo học môn đẩy gậy được hơn 10 năm, đã 8 lần tham gia Giải vô địch đẩy gậy toàn quốc. Theo học môn thể thao dân tộc này, ngoài tăng cường thể lực còn giúp  Huyền rèn luyện được tinh thần ý chí và sự bền bỉ của bản thân.
Cũng tình cờ em học môn này, ngày trước em học võ thầy cũng dạy luôn cả đẩy gậy. Em chưa biết gì nhưng cũng ra tập cùng với thầy, lúc đầu chỉ nghịch thôi sau thấy vui, thích và học rồi dần dần phát triển lên. Bây giờ em thấy có rất nhiều tỉnh, thành phố tham gia, môn này nó cũng phát triển rộng rãi hơn rất nhiều so với trước. Em tham gia môn thể thao này là để góp phần giữ gìn môn thể thao của dân tộc.)
Hiện nay, môn thể thao đẩy gậy dân tộc không chỉ phát triển tại các tỉnh miền núi có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu… mà các thành phố như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cũng đã đưa vào chương trình thi đấu các giải thể thao phong trào, đặc biệt các giải thể thao học đường… Ông Nguyễn Thanh Nhàn, Giám đốc Trung tâm thể dục thể thao quận 11, thành phố Hồ Chí Minh cho biết:
 (Ở thành phố Hồ Chí Minh, lãnh đạo Sở Văn hóa- thể thao cũng như lãnh đạo các trung tâm quận, huyện hết sức quan tâm, đầu tư đưa môn đẩy gậy này vào thi đấu Hội khỏe Phù Đổng thành phố; Hội thao vô địch học sinh thành phố, liên tịch giữa Sở Giáo dục đào tạo và Sở Văn hóa- Thể thao thành phố hàng năm đều làm. Và chúng tôi cũng giới thiệu mô hình bộ môn này về cho các trường THCS, THPT trên toàn thành phố. Chúng tôi rất tâm đắc với môn này vì những môn thể thao dân tộc nếu chúng ta không duy trì và phát huy nó thì dần dần nó sẽ mai một đi.)
Ông Phạm Đông Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Thể thao quần chúng (Tổng cục Thể dục thể thao, Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch) cho biết: Môn thể thao đẩy gậy dân tộc được phát triển mạnh từ năm 1996 đến nay. Trong những năm qua, đẩy gậy đã được đưa vào chương trình thi đấu của Hội khỏe Phù Đổng các cấp và Đại hội Thể thao toàn quốc. Giải vô địch đẩy gậy toàn quốc được tổ chức hàng năm, nhằm tuyển chọn, bồi dưỡng những vận động viên trẻ có tố chất và góp phần phát triển sâu rộng môn thể thao dân tộc tại các địa phương.
 (Những năm qua, Tổng cục Thể dục Thể thao cũng đã ban hành Luật thi đấu đẩy gậy và được các địa phương hưởng ứng ủng hộ việc này. Đẩy gậy phát triển trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là các trường đã đưa vào chương trình tập luyện của trường phổ thông và trong những dịp tổ chức các hoạt động văn hóa thể thao thì đại đa số các địa phương đưa môn đẩy gậy vào trong chương trình thi đấu. Hướng thời gian tới, chúng tôi khai thác, bảo tồn và phát triển các môn thể thao dân tộc thiểu số đồng thời phổ biến trong cộng đồng để nâng cao sức khỏe cho toàn dân.)
Việc bảo tồn và phát triển môn đẩy gậy nói riêng và các môn thể thao dân tộc khác nói chung, góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số trong cả nước. Từ đó, khuyến khích thế hệ trẻ yêu thích, tập luyện, tạo tiền đề cho môn thể thao dân tộc đẩy gậy phát triển sâu rộng, bền vững./.