Chr’hoong k’coong ch’ngai Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam vêy lấh 90% dân số nắc đhanuôr acoon cóh ắt mamung. Pr’ắt tr’mung dzợ bấc zr’nắh k’đhạp, cắh đấh padưr pa’xớc, bhiệc chóh bhrợ dzợ k’tứi la’lêếh, đợ mơ pr’loọng đha’rứt cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh ooy Bắc Trà My bấc lấh 70%... lâng đhị tơợp dưr cắh liêm cơnh đeeecs, nắc đhr’năng p’niên ooy zâp chr’val k’coong ch’ngai âng chr’hoong Bắc Trà My bấc nặc oom oóch nắc pr’đơợ zăng buôn năl.

            P’niên oom oóch, nắc 4 từ a’năm, hân đhơ cơnh đêếc nắc zăng bấc râu dưr váih cắh liêm crêê đoọng ha bhiệc padưr pa’xớc âng xã hội, cung cơnh râu padưr pa’xớc âng acoon manứih. đợ râu dưr váih cắh liêm âng bhiệc p’niên oom oóch, hân đhơ cơnh đêếc nắc kiêng bhrợ têng đoọng bhiệc nâu liêm choom, ahêê lêy năl gít râu tu n’hâu bhrợ váih đhr’năng p’niên oom oóch cơnh đâu.

            \Buôn nặc tu k’rong pazưm tơợ bấc râu: băn p’niên cắh liêm crêê bêl cắh cặ zâp sữa, đoọng p’niên cha pa’xoọng cắh liêm crêê ha mơ bấc m’bứi lâng chất lượng, râu tu chr’nắp bhlâng buôn lưm nắc apêê k’căn cắh năl liêm gít đắh dinh dưỡng cắh cậ cắh vêy cr’chăl t’ngay zư lêy k’coon. Lấh mơ, tu pr’đơợ pr’ắt tr’mung zr’nắh k’đhạp nắc bhiệc oom oóch bơơn ta lêy nắc mưy râu cr’ay âng đha’rứt đha’rắh, crêê tước kinh tế, văn hoá. Nâu đoo nắc bhiệc bhrợ dưr váih pr’lúh cr’ay cóh k’coong ch’ngai VN, ooy đâu vêy chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Amoó Nguyễn Thị Nhật Vy cóh vel 1, chr’val Trà Ka, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

             Diịc điêl zi lướt bhrợ ha’rêê, cắh năl cơnh chấc băn zư lêy k’coon, k’coon bơơn 1 c’moo nắc vêy mơ 9 ký a’năm.

           Đha’rứt-cắh zâp ch’na đh’nắh, cắh vêy zâp c’năl bh’rợ, cắh vêy cr’chăl t’ngay zư lêy p’niên bơơn ta lêy nắc đợ râu tu bhrợ tước bhiệc p’niên oom oóch đhị Bắc Trà My dưr bấc. đhị đhr’năng cơnh đâu, tơợ c’moo 2016, dự án padưr pa’xớc zr’lụ Bắc Trà My âng Tầm nhìn Thế Giới zooi zúp lâng trung tâm y tế chr’hoong Bắc Trà My nắc ơy k’đhơợng bhrợ têng Zư padứah padưr dinh dưỡng PD/HEARTH đoỌng ha p’niên đhanuôr acoon cóh 4 chr’val Giác, Giáo Ka, Đốc-chr’hoong Bắc Trà My.

Prá xay pa’xoọng lâng zi, anoo Nguyễn Văn Bức, trạm y tế chr’val Trà Ka, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

           Đhr’năng p’niên cóh chr’val Trà Ka vêy đợ mơ apêê oom oóch bấc, ooy đâu 4 vel lấh mơ nắc vel 1, vel zr’nắh k’đhạp bhlâng. Râu tu oom oóch bấc cơnh đâu nắc tu c’năl bh’rợ âng apêê k’căn, k’conh cắh dal, pr’ắt tr’mung g’nưm bấc ooy ha’rêê ha’lai, cắh vêy cr’chăl t’ngay zư lêy k’coon.

             Vel 1 chr’val Trà Ka nắc vel đông bơơn lêy pay bhrợ padưr pa’xớc bh’rợ nâu đhị chr’hoong Bắc Trà My. Lâng 15 amế vêy k’coon oom oóch ngân bơơn pấh bhrợ xa’nay bh’rợ. bh’rợ nâu âng Trạm y tế chr’val Trà Ka trực tiếp moon pachoom đhị râu pazưm âng Ban k’đhơợng zư dự án padưr pa’xớc zr’lụ chr’hoong Bắc Trà My lâng âng tổ chức Tầm Nhìn Thế Giới zooi zúp đắh zên. 15 amế bơơn ta ra’văng pachoom đoọng đợ c’năl bh’rợ đắh z’zêệ têêm ngăn, liêm zâp dinh dưỡng đoọng ha p’niên, đoọng cha zâp chu, liêm sạch vệ sinh pazêng avị lâng pr’chấh. cắh vêy cơnh zâp bh’rợ n’lơơng, xa’nay bh’rợ bhrợ têng ra’văng pr’đươi cơnh Cha’nêếh, lêệ a’ọc, k’roóc, bbhơi ngót, cà rốt, clang… lấh mơ, 15 apêê amế nâu dzợ pa’xoọng đợ râu ch’na đh’nắh ơy váih cóh vel đông cơnh lêệ xong cr’đêê, a’puội, a’xiu tâm… đoọng têêm ngăn 1 ch’na cha zâp ha p’niên.

                    Tu vêy xay bhrợ pazưm moon pachoom tước zâp pr’loọng đông cơnh đâu, zâp apêê amế vêy k’coon oom oóch nắc năl cơnh lêy pay đợ ch’na đh’nắh liêm zâp dinh dưỡng, zâp râu bhơi r’véh, p’lêê p’coo ơy váih cóh bhươn đông… đoọng bhrợ têng zâp ch’na cha ha p’niên têêm ngăn 4 c’bhúh dinh dưỡng, đạm, tinh bột, chất béo lâng vitamin. Nâu đoo nắc bhiệc bhrợ liêm choom cóh k’coong ch’ngai, lâng chrooi pa’xoọng pa’xiêr zên bạc câl đươi đoọng ha pêê amế đắh bhiệc băn zư k’coon âng đay. Hân đhơ g’lúh tr’nơợp xay bhrợ, nắc bh’rợ zư padứah, padưr dinh dưỡng đoọng ha p’niên đhanuôr acoon cóh vel 1 chr’val Trà Ka, chr’hoong Bắc Trà My nắc ơy âng đơơng bấc bh’nơơn liêm choom lấh mơ cr’noọ. amoó Nguyễn Thị Ái Kiều cóh vel 1, chr’val Trà Ka, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

                Ooy xa’nay bh’rợ nâu nắc bơơn lêy pachoom bấc râu, cơnh năl chấc câl lêệ a’ọc đơơng chô zêệ bhrợ pr’chấh, cắt pa’xoọng bhơi ngót, bhơi má đhị bhươn zêệ pa’xoọng dinh dưỡng, xang bhrợ têêng đoọng cha liêm zâp nắc lêy k’coon cung dưr hi’lêệ pậ đấh, k’rơ lấh mơ lâng doọ buôn k’ay.

         Prá xay lâng zi, t’coóh Hồ Văn Cần-PCT.UBND chr’val Trà Ka, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

             Bhr’cộ vel đông pabhlâng rơơm kiêng vêy râu k’rang lêy lấh mơ dzợ âng dự án đoọng zooi zúp pa’xoọng, cắh mưy cóh vel 1 nắc dzợ bhrợ t’bhứah ooy zâp vel bhươl n’lơơng cơnh vel 2, vel 3, 4… đợ mơ oom oóch bấc bhlâng, đhanuôr rơơm kiêng bhrợ t’bhứah bh’rợ nâu đoọng chrooi pa’xoọng ha coon ađhi.

                 Trực tiếp zooi zúp, moon pachoom bhrợ têng bh’rợ zư padứah oom oóch đoọng ha p’niên, t’coóh Lê Văn Cường-trường xa’nay bh’rợ padưr pa’xớc zr’lụ chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl cơnh:

              Lêy tr’xăl ooy apêê k’căn, apêê vêy c’năl liêm choom, apêê năl cơnh zêệ pr’chấh dinh dưỡng, apêê năl cơnh chấc lêy zâp râu ch’na đh’nắh cóh vel đông đoọng pa’xoọng dinh dưỡng ha p’niên, đoọng zâp 4 c’bhúh ch’na đh’nắh lâng ooy p’niên cung lalay cơnh, mơ 70-80% p’niên ma tr’xăl liêm k’rơ, bhui har lấh mơ xang bêl 2 c’xêê bhrợ têng dinh dưỡng cơnh đâu.

                            Choom moon, lâng đợ zên zooi zúp cắh ha mơ, nắc bhiệc pa’đăn bhrợ trực tiếp lâng apêê amế lâng p’niên oom oóch, pazưm lâng bhiệc pấh bhrợ liêm ta’níh âng c’bhúh cán bộ y tế chr’val, chính quyền vel đông… xa’nay bh’rợ zư padứah paliêm dinh dưỡng đoọng ha pêê p’niên đhanuôr acoon cóh vel 1, chr’val Trà Ka âng Ban k’đhơợng zư dự án padưr pa’xớc zr’lụ chr’hoong Bắc Trà My bhrợ têng nắc ơy âng đơơng bấc bh’nơơn liêm choom đoọng ha pêê amế, p’niên đhanuôr Cadong, Cor cóh đâu.

ĐIỀU TRỊ PHỤC HỒI SUY DINH DƯỠNG

CHO TRẺ EM DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở BẮC TRÀ MY

                                                 CTV Tấn Sĩ  

              Huyện miền núi Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam có hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đời sống kinh tế chậm phát triển, phương thức canh tác lạc hậu, manh mún, nhỏ lẽ; tỷ lệ hộ nghèo trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Bắc Trà My luôn chiếm trên 70%...Với xuất phát điểm thấp như vậy, nên tình trạng trẻ em ở các xã vùng cao, vùng xa của huyện Bắc Trà My đa phần đều bị suy dinh dưỡng là điều khá dể hiểu.

      Trẻ suy dinh dưỡng! chỉ 4 từ thôi, song nó kéo theo khá nhiều hệ lụy cho sự phát triển đi lên của xã hội; cũng như sự phát triển giống nòi của cả một tộc người. Trước những hệ lụy của vấn đề trẻ suy dinh dưỡng, song muốn giải quyết được triệt để vấn đề này, chúng ta cũng cần phải hiểu được nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng trẻ suy dinh dưỡng?

     Thường là do tổng hợp từ nhiều yếu tố: Nuôi trẻ không đúng phương pháp khi mẹ thiếu hoặc mất sữa, cho trẻ ăn bổ sung không đúng cả về số lượng và chất lượng, nguyên nhân quan trọng nhất hay gặp là do bà mẹ thiếu kiến thức chăm sóc dinh dưỡng hoặc không có thời gian chăm sóc con cái. Đặc biệt, do điều kiện kinh tế xã hội chậm phát triển, nên Suy dinh dưỡng được coi là một bệnh của nghèo nàn và lạc hậu, có liên quan đến kinh tế, văn hóa, dân trí. Đây là mô hình hệ bệnh tật đặc trưng ở miền núi Việt Nam, trong đó có huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Chị Nguyễn Thị Nhật Vy-Thôn 1, xã Trà Ka, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam chia sẻ:

    Vợ chồng em đi làm nương, làm rẫy, không biết cách chăm sóc con, con được 1 tuổi nhưng có được 9kg

           Nghèo-thiếu lương thực-không có kiến thức, không có thời gian chăm sóc trẻ,- được coi là nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng tại Bắc Trà My tăng cao. Trước thực tế đó, từ đầu năm 2016, Dự án Phát triển khu vực Bắc Trà My do Tầm Nhìn Thế Giới tài trợ và Trung tâm y tế huyện Bắc Trà My đã bắt tay vào thực hiện chương trình “điều trị phục hồi dinh dưỡng PD/HEARTH cho trẻ em đồng bào dân tộc ở 4 xã Giác, Giáp Ka, Đốc – huyện Bắc Trà My”

Trao đổi thêm với chúng tôi, Anh Nguyễn Văn Bức-Trạm y tế xã Trà Ka, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam nói

             Tình trạng trẻ ở xã Trà Ka có tỷ lệ suy dinh dưỡng rất cao, trong 4 thôn, đặc biệt là thôn 1, thôn khó khăn nhất. Nguyên nhân của tỷ lệ suy dinh dưỡng cao là do nhận thức, kiến thức của bà mẹ, ông chồng chưa có, mức sống chủ yếu dựa vào nương rẫy, không có thời gian chăm sóc con cái.

           Thôn 1 xã Trà Ka là nơi được chọn thí điểm triển mô hình này tại huyện Bắc Trà My. Với 15 bà mẹ có con bị suy dinh dưỡng nặng được tham gia chương trình. Mô hình này do Trạm y tế xã Trà Ka trực tiếp hướng dẫn thông qua sự điều phối của Ban quản lý dự án phát triển khu vực huyện Bắc Trà My và do Tổ chức Tầm Nhìn Thế Giới tài trợ về mặt kinh phí. 15 bà mẹ được trang bị những kỷ năng cần thiết như: cách phát hiện, nhận biết trẻ suy dinh dưỡng, quy trình nấu một bữa ăn đảm bảo dinh dưỡng cho trẻ, cách cho trẻ ăn đúng bữa, hợp vệ sinh bao gồn cả cơm và cháo. Không như các chương trình khác, quy trình thực hành nấu bữa ăn dinh dưỡng cho trẻ được 15 bà mẹ tham gia trực tiếp từ việc chuẩn bị nguyên vật liệu như: Gạo, Thịt Lợn, Thịt Bò, Rau Ngót, Cà Rốt, Khoai Tây…ngoài ra, 15 bà mẹ trẻ còn bổ sung thêm những loại thực phẩm có sẵn ở địa phương như: thịt cúi lúi, ốc đá, cá suối…để đảm bảo một bữa ăn đủ chất cho trẻ.

                  Nhờ cách triển khai vừa tập trung vừa hướng dẫn đến từng hộ gia đình như thế này, các bà mẹ có con suy dinh dưỡng đã biết chọn lựa những thực phẩm giàu chất dinh dưỡng, các loại rau, củ quả có sẳn trong vườn nhà…để chế biến các bữa ăn cho trẻ đảm bảo 4 nhóm dinh dưỡng: đạm, tinh bộ, chất béo và vitamin. Đây là cách làm hoàn toàn phù hợp với đặc thù miền núi, đồng thời góp phần giảm chi phí cho bà mẹ trong việc nuôi dưỡng con của mình. Tuy lần đầu tiên triển khai, song mô hình điều trị phục hồi dinh dưỡng cho trẻ em đồng bào dân tộc ở thôn 1 xã Trà Ka, huyện Bắc Trà My đã mang lại nhiều kết quả ngoài mong đợi. Chị Nguyễn Thị Ái Kiều Thôn 1, xã Trà Ka, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết

             Qua chương trình này học được nhiều điều, như biết mua thịt heo về chế biến nấu cháo cho cháu, hái thêm rau ngót, rau má tại vườn để nấu thêm đủ chất dinh dưỡng. qua thực hành cho ăn uống đều đặn thì thằng cu cũng hồng hào, tăng cân nhiều hơn, cũng khỏe lên nhiều và đỡ bệnh tật hơn.

             Trao đổi thêm với chúng tôi, Ông Hồ Văn Cần-Phó chủ tịch UBND xã Trà Ka, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết:

         Lãnh đạo địa phương rất mong có sự quan tâm hơn nữa của dự án để hỗ trợ thêm, không những riêng thôn 1 mà còn nhân rộng ra các thôn còn lại như thôn 2, thôn 3, thôn 4, tỷ lệ suy dinh dưỡng rất là cao, bà con cũng mong muốn nhân rộng mô hình này để góp phần phát triển thể chất cho con em

            Trực tiếp tài trợ, hướng dẫn thực hiện mô hình điều trị phục hồi suy dinh dưỡng cho trẻ em, Ông Lê Văn Cường-Trưởng chương phát triển vùng huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết thêm

          Đặc biệt thay đổi ở bà mẹ, họ có kiến thức rất là tốt, họ biết cách nấu cháo dinh dưỡng, họ biết cách tìm kiếm các thực phẩm địa phương để bổ sung dinh dưỡng cho trẻ, để đủ 4 nhóm thực phẩm và ở trẻ cũng khác hẳn, gần như từ 70 đến 80% trẻ lên cân, trẻ da dẻ, mặt mày hồng hào, thay đổi hẳn, trẻ cũng linh hoạt hơn, vui vẻ hơn sau khi 2 tháng thực hành dinh dưỡng như vậy.

            Có thể nói, với khoản kinh phí tài trợ không lớn, song cách tiếp cận trực tiếp tới đối tượng là bà mẹ và trẻ suy dinh dưỡng, cộng với sự tham gia nhiệt tình của đội ngủ cán bộ y tế xã, chính quyền địa phương…chương trình điều trị phục hồi dinh dưỡng cho trẻ đồng bào dân tộc ở thôn 1 xã Trà Ka do Ban quản lý dự án phát triển khu vực huyện Bắc Tài My thực hiện đã mang lại nhiều kết quả đáng mừng cho bà mẹ, trẻ em đồng bào Cadong, Cor nơi đây.

         Với huyện Bắc Trà My nói chung và các huyện miền núi Quảng Nam nói riêng tỷ lệ hộ nghèo trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn khá cao, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng luôn chiếm từ 20 đến 40%, do vậy để phục hồi tình trạng suy dinh dưỡng cho trẻ …cần được sự quan tâm hỗ trợ nhiều hơn của Trung tâm y tế, các ban ngành địa phường cũng như sự góp phần của Tổ chức tầm nhìn thế giới tại Việt Nam. Làm sao để thay đổi nhận thức, thay đổi hành vi và nâng cao đời sống cho bà mẹ, trẻ em, hạn chế thấp nhất tình trạng suy dinh dưỡng trong đồng bào dân tộc thiểu số ở Quảng Nam, Việt Nam./.