Pài ăn vằn, lăng pửa sla slư bại noọng dú Trường THPT Thạch An tẻo chùa căn thâng pjọm nả dú chang lởp slon nâng sle xày căn slon bại cằm then, heng tính, slon hẩư căn chắc phuối bại cằm Tày. Noọng chắc phuối lai slon hẩư noọng chắc phuối nọi. Bại noọng nắm tan slon bại bài then đảy tẳt cằm mấư, tó nhằng xày căn slon bại bài then cốc, tàng then tỏi lèo cần chiềng chắc rọ vạ phuối đảy đây bại cằm Tày. Noọng Trương Việt Hoàng, lủc slư lởp 12D hẩư chắc, cón nẩy noọng xằng chắc phuối Tày kỷ lai. Tọ tứ pửa khảu câu lạc bộ “Tằng noọng pây dương chồm khau phja đin nặm đây mjảc”, sle chắp xặp hẩư pan sli “Chướng chắp cằm Tày, Nùng hẩư lủc slư trường cấp 2 vạ cấp 3 chang búng khau phja đin nặm Cao Bằng”, bại noọng đảy slon xam lai quá bại pày, bại fấn viểc đảy lườn trường có hết. Pjom pện, Hoàng đạ chắc phuối Tày hẳm lai vạ cà này đạ phuối toẹn đảy xáu cống, phò, pá mé dú lườn.

“Trong câu lạc bộ có rất nhiều hoạt động giúp chúng em có cơ hội được học hỏi, được nói tiếng Tày. Các bạn trong câu lạc bộ thường tổ chức các buổi cùng nhau học hát then đàn tính, dịch các bài viết, bản tin của trường và tập nói chuyện với nhau bằng tiếng Tày. Bây giờ thì các bạn nói ngày càng tốt và ngày càng có nhiều bạn biết hát then, đàn tính. Qua việc học hát then, đàn tính còn giúp chúng em học được nhiều câu tiếng Tày trong lời hát nữa.”

Trường THPT Thạch An lẻ trường slon dú búng khau phja, xáu tềnh 70% lủc slư lẻ cần Tày, Nùng. Tọ ăn vằn bại noọng nọi phuối Tày. Tan thâng pửa khảu Câu lạc bộ “Tằng noọng pây dương chồm khau phja đin nặm đây mjảc” vạ chắp xặp hẩư pan sli “Chướng chắp cằm Tày, Nùng” lẻ bại noọng chắng slon tẻo cằm phuối cúa dân tộc lầu. Noọng Nông Đàm Bảo Thương, lủc slư dú chang CLB “Tằng noọng pây dương chồm khau phja đin nặm đây mjảc” Trường THPT Thạch An hẩư chắc, tứ bại fấn viểc đảy lườn trường có hết đạ pang hẩư noọng chắc thỉnh, chắc phuối Tày vạ chắc đảy lai mòn đây pjòi cúa dân tộc lầu”

“Khi tham gia câu lạc bộ thì các thành viên sẽ nói chuyện với nhau bằng tiếng Tày, cùng nhau tập các làn điệu dân ca và học hỏi thêm ở ông, bà, bố mẹ để biết nói tiếng Tày nhiều hơn. Nhà trường cũng tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như đi gặp các nghệ nhân, nghệ sỹ, em cũng thấy học hỏi được nhiều. Từ đó đã làm cho em muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa của dân tộc mình ví dụ như bộ áo chàm được làm như thế nào và hát then, đàn tính có ý nghĩa như thế nào trong đời sống của bà con dân tộc mình.”

Hua pi 2025, pửa Sở Văn hóa, Thể thao vạ Du lịch slảnh Cao Bằng cáp xáu Ban ngòi chực khau phja đin nặm Cao Bằng vạ Sở GD&ĐT có pan sli “Chướng chắp cằm Tày, Nùng hẩư lủc slư dú búng khau phja đin nặm đây mjảc”, slấy slư vạ lủc slư trường THPT Thạch An đạ có hết đảy lai fấn sle pây sli. Ché Phạm Thị Quyên, slấy slư Trường THPT Thạch An, slảnh Cao Bằng, hết cốc Câu lạc bộ “Tằng noọng pây dương chồm khau phja đin nặm đây mjảc” hẩư chắc, lăng pan sli lườn trường hăn đảy nẩy lẻ viểc hết chăn đây, chăn cẩn diếu nhoòng bại lủc slư chang trường fấn lai lẻ cần Tày, cần Nùng tọ fấn lai bại noọng nắm chắc phuối Tày. Hăn pện nẩy, lườn trường đạ có hết dự án khoa học kỵ thuật “Hết pjòi them bại mòn đạ hết đảy cúa CLB tằng noọng pây dương chồm khau phja đin nặm đây mjảc trường THPT Thạch An chang viểc chướng chắp au sle cằm Tày, cằm Nùng vạ cạ hẩư lai cần chắc mừa dưởng ngàu khau phja đây mjảc cúa slảnh Cao Bằng” sle pang hẩư bại noọng đảy slon vạ chắc điếp cằm phuối cúa dân tộc lầu.

 “Pửa đú tó mì lai noọng phuối đảy, tọ tó mì lai noọng cạ lầu lẻ cần Tày tọ nắm chắc phuối Tày lụ mì noọng phuối đảy nọi. Sle hết đảy lai viểc vạ pang hẩư bại noọng chắc phuối Tày lai lẻ boong khỏi đạ có bại pày hẩư bại noọng pây thâng bại bản, chẩp bại cần ké dú chang bản sle bại noọng đảy slon xam.”

Tứ bươn 5 pi 2025 thâng cà này, Câu lạc bộ đạ có hết đảy lai fấn viểc, chang tỉ mì fấn hết đảy đây tải ết lẻ bại noọng hết bại pjỏng phim bặng cằm Tày, pjỏng phim mì tằng cằm Tày vạ cằm Keo. Bại pjỏng phim phuối mừa bại búng mai sle cúa lịch sử, bại búng dương chồm đây mjảc pện: Đông mạy di sản; ngườm Nà Mẹc; Lẹ hội Nàng Hai; Di tích đồn Đông Khê vạ phja Báo Đông… Xày xáu tỉ, lườn trường nhằng có bại pày slon chiềng then, tói tính hẩư bại noọng sle chiềng chang bại pày lườn trường mì viểc cải. Bại pjỏng phim đảy bại noọng hết pền nắm tan đảy au khửn tềnh Fanpage cúa lườn trường, tó nhằng đảy au khửn page Đoàn xạ Thạch An vạ đảy Ban ngòi chực khau phja đin nặm Cao Bằng dủng sle hết pjỏng phim cạ hẩư lai pỉ noọng dú khóp fuông chắc thâng.

“Viểc boong khỏi đạ hết đảy lẻ đạ pang hẩư bại noọng chắc phuối vạ chắc điếp cằm Tày cúa lầu. Pửa cón bại noọng ngậy phuối Tày nhẻn lai, nắm ngám hảp xáu tởi slổng mấư cà này vạ mì nọi cần phuối lẻ cà này bại noọng đạ chắc điếp cằm phuối cúa dân tộc lầu tò tẻo. Cà này dú chang trường bại noọng tó phuối Tày xáu căn. Tó nả lườn trường xẹ có hết chương trình khay heng cằm Tày dú chang trường slon, sle bại noọng đảy slon xam lai them vạ chướng chắp au sle đảy cằm Tày cúa lầu.”

Nắm tan hết vạ cạ hẩư bại lủc slư dú chang lườn trường đai, bại pjỏng phim đảy slấy slư vạ lủc slư Trường THPT Thạch An hết pền đang slí tứng dám đảy lai cần chắc thâng. Bại noọng đạ dủng tàng mạng sle cạ hẩư lai cần chắc mừa búng mai sle cúa lịch slử, bại búng lỉn liểu dương chồm dú tỉ fuông. Hăn đảy bai mòn đây pện nẩy, Bại Đoàn slắm ón dú tỉ fuông đạ cáp xáu lườn trường sle hết hẩư lai cần chắc thâng bại viểc hết chăn đây nẩy. Ché Phan Thị Nhung, Bí thư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh xạ Thạch An hẩư chắc, Đoàn xạ Thạch An đạ cáp xáu lườn trường có hết fấn viểc cúa slắm ón, hết pền mã QR tềnh bại piếng biển mủng chăn đây slướng đảy tặt dú bại búng di tích, lườn họp bản… pang hẩư pỉ noọng xẩư quây ngải xa thắp sle chắc mừa bại mòn đây pjòi cúa tỉ fuông, chắc mừa lịch sử quá bại pjỏng phim đảy hết bặng 2 thình tiểng phuối cúa pỉ noọng lầu.

“Dự án nẩy cúa trường THPT Thạch An nắm tan ngám hảp xáu viểc chướng chắp au sle cằm Tày, Nùng cúa tỉ fuông tó nhằng ngám hảp xáu slắm ón chang xạ. Cà này bại slắm ón nắm ái phuối Tày, lai cần nhằng nắm chắc phuối nhoòng pện quá bại pjỏng phim cằm Tày pện nẩy xẹ pang hẩư bại slắm ón chắc đảy vạ tứ tỉ chắc xày căn chướng au sle cằm phuối cúa tỉ fuông, cúa pỉ noọng lầu.”

Tứ viểc cáp căn xày hết cúa Đoàn slắm ón, bại pjỏng phim cằm Tày cắp cằm Keo nắm tan pang hẩư bại pỉ noọng xẩư quây ngải chắc đảy bại mòn đây pjòi cúa tỉ fuông, tó nhằng tứng dám pang hẩư bại pỉ noọng chắc điếp cằm Tày cúa lầu. Ché Nông Thị Hương, dú bản Nà Cốc, xạ Thạch An, slảnh Cao Bằng, mé cúa noọng nâng dú chang Câu lạc bộ “Tằng noọng pây dương chồm khau phja đin nặm đây mjảc” hẩư chắc:

"Trước đây thì ở nhà con tôi không biết nói tiếng Tày mấy, chỉ biết nghe một chút thôi, nhưng sau khi tham gia dự án bảo tồn tiếng Tày thì cũng thấy con về nhà cũng thấy nói được, ra ngoài cũng thấy nói tiếng Tày được với các bà, các bác trong xóm. Về nhà cũng biết hỏi ông bà, bố mẹ và hàng xóm…câu nào không biết thì cũng đi hỏi để dịch bài cho nhóm. Bây giờ thấy các con cháu biết tìm hiểu, biết nói tiếng Tày như thế này tôi thấy vui lắm, mong các cháu sẽ giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc Tày của mình."

Tứ trường slon nâng dú búng slung, cằm Tày đang slí đảy bại noọng pjốc tứn quá tàng mạng vạ quá slim ki điếp mòn đây pjòi cúa dân tộc lầu. Nẩy nắm tan lẻ cằm toẹn chướng chắp au sle cằm phuối cúa dân tộc nâng, tó nhằng lẻ viểc lồng slim chướng chắp au sle mòn đây pjòi, sle cằm Tày, cằm Nùng dú búng khau phja Việt Bắc xẹ nhằng mại chang tởi slổng cà này vạ bại pan slắm mừa lăng./.

KHI TIẾNG TÀY ĐƯỢC SỐ HÓA TẠI MỘT NGÔI TRƯỜNG VÙNG CAO

Thưa quý vị và các bạn! Nếu như với các thế hệ học sinh 8X, 9X trở về trước, tiếng Tày, Nùng vẫn là ngôn ngữ giao tiếp quen thuộc trong gia đình, bản làng và trường học ở vùng cao của tỉnh Cao Bằng, thì hiện nay, trong nhịp sống hội nhập, tiếng nói ấy đang dần thưa vắng trong đời sống của lớp trẻ. Không ít em sinh ra là người Tày, Nùng nhưng lại ngại nói, thậm chí không còn biết nói tiếng mẹ đẻ. Thế nhưng, tại Trường THPT Thạch An, tỉnh Cao Bằng, vẫn có những thầy cô và học trò đang lặng lẽ nhóm lên ngọn lửa gìn giữ tiếng nói dân tộc. Tiếng Tày nơi đây đang được "đánh thức", hồi sinh bằng một cách làm mới mẻ, sáng tạo, gắn với công nghệ số, để lan tỏa gần hơn tới cộng đồng.

Sau mỗi buổi học chiều, trong một phòng học nhỏ của Trường THPT Thạch An, các em học sinh lại quây quần bên nhau, cùng luyện hát then, tập đàn tính, chỉnh sửa từng câu hát, từng cách phát âm tiếng Tày. Không chỉ học then mới, các em còn tập luyện cả then cổ, những làn điệu đòi hỏi vốn từ phong phú và phát âm chuẩn xác. Em Trương Việt Hoàng, học sinh lớp 12D cho biết, trước đây em nói tiếng Tày chưa tốt. Nhưng từ khi tham gia câu lạc bộ “Cùng em khám phá công viên địa chất”, hưởng ứng cuộc thi “Bảo tồn tiếng dân tộc Tày, Nùng cho học sinh THCS và THPT trong vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng”, em được tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa, có thêm nhiều cơ hội trải nghiệm, thực hành. Nhờ đó, Hoàng dần tự tin hơn và giờ đã có thể giao tiếp bằng tiếng Tày ngay trong gia đình mình.

“Trong câu lạc bộ có rất nhiều hoạt động giúp chúng em có cơ hội được học hỏi, được nói tiếng Tày. Các bạn trong câu lạc bộ thường tổ chức các buổi cùng nhau học hát then đàn tính, dịch các bài viết, bản tin của trường và tập nói chuyện với nhau bằng tiếng Tày. Bây giờ thì các bạn nói ngày càng tốt và ngày càng có nhiều bạn biết hát then, đàn tính. Qua việc học hát then, đàn tính còn giúp chúng em học được nhiều câu tiếng Tày trong lời hát nữa.”

Trường THPT Thạch An là ngôi trường miền núi, với hơn 70% học sinh là dân tộc Tày, Nùng. Nhưng các em ít sử dụng tiếng Tày để giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày. Chỉ đến khi tham gia Câu lạc bộ “Cùng em khám phá Công viên địa chất” và chuẩn bị cho cuộc thi “Bảo tồn tiếng Tày, Nùng” thì hành trình “học lại tiếng nói của chính dân tộc mình” mới thực sự bắt đầu. Em Nông Đàm Bảo Thương, thành viên trong CLB “Cùng em khám phá Công viên địa chất” Trường THPT Thạch An chia sẻ rằng chính môi trường sinh hoạt tập thể ở trường đã tạo điều kiện để các em nói tiếng Tày nhiều hơn, hiểu sâu hơn về văn hóa dân tộc mình.

“Khi tham gia câu lạc bộ thì các thành viên sẽ nói chuyện với nhau bằng tiếng Tày, cùng nhau tập các làn điệu dân ca và học hỏi thêm ở ông, bà, bố mẹ để biết nói tiếng Tày nhiều hơn. Nhà trường cũng tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như đi gặp các nghệ nhân, nghệ sỹ, em cũng thấy học hỏi được nhiều. Từ đó đã làm cho em muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa của dân tộc mình ví dụ như bộ áo chàm được làm như thế nào và hát then, đàn tính có ý nghĩa như thế nào trong đời sống của bà con dân tộc mình."

Đầu năm 2025, khi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng phối hợp với Ban Quản lý Công viên Địa chất Non nước Cao Bằng và Sở GD&ĐT tổ chức cuộc thi “Bảo tồn tiếng Tày, Nùng cho học sinh vùng công viên địa chất”, thầy và trò trường THPT Thạch An tích cực tham gia với nhiều hoạt động phong phú trong một sân chơi đầy bổ ích. Cô Phạm Thị Quyên, giáo viên Trường THPT Thạch An, tỉnh Cao Bằng, phụ trách Câu lạc bộ “Cùng em khám phá công viên địa chất” cho biết, sau khi cuộc thi kết thúc nhiều trường sẽ dừng lại các hoạt động của mình. Nhưng qua cuộc thi, Trường THPT Thạch An nhận thấy đây là một hoạt động rất thiết thực bởi đa số các em học sinh trong trường là người Tày, Nùng mà phần lớn lại đang rời xa chính ngôn ngữ của dân tộc mình. Từ nhận thức đó, Nhà trường đã xây dựng dự án khoa học kĩ thuật “Phát huy năng lực của câu lạc bộ cùng em khám phá công viên địa chất trường THPT Thạch An trong việc bảo tồn tiếng Tày, Nùng và quảng bá cho Công viên địa chất Non nước Cao Bằng” để đánh thức tình yêu tiếng mẹ đẻ của học sinh.

“Ban đầu thì có rất nhiều em học sinh nói tốt nhưng cũng có nhiều em bảo rằng em là người Tày nhưng em không biết nói tiếng Tày, có em thì nói được rất ít. Để làm được nhiều hoạt động hơn và để nâng cao vốn ngôn ngữ cho các em thì chúng tôi đã đưa các em học sinh đến gặp những người già, làng, trưởng bản, những người có hiểu biết và vốn tiếng Tày sâu đậm hơn các em. Chúng tôi cũng đến gặp những người làm ở bên lĩnh vực văn hóa và họ có hiểu biết, vốn ngôn ngữ của họ chắc hơn để các em đến đấy học hỏi.”

Từ tháng 5 năm 2025 đến nay, Câu lạc bộ đã triển khai nhiều hoạt động, trong đó nổi bật là việc xây dựng các video tuyên truyền bằng tiếng Tày, kết hợp song ngữ Tày - Việt. Nội dung video ngắn gọn, sinh động, gắn bảo tồn ngôn ngữ với quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử và địa chất địa phương như: Rừng cây di sản Vân Trình; Hang Nà Mẹc; Lễ hội Nàng Hai; Di tích đồn Đông Khê và Núi Báo Đông… Cùng với đó, nhà trường còn đưa hát then, đàn tính đến gần hơn với học sinh thông qua các chương trình giao lưu, sinh hoạt tập thể. Các sản phẩm truyền thông này không chỉ đăng tải trên Fanpage nhà trường mà còn được đăng tải trên page Đoàn xã Thạch An và được Ban Quản lý Công viên địa chất Non nước Cao Bằng sử dụng làm tài liệu tuyên truyền chính thức.

“Việc làm mà chúng tôi thấy được nhất đó là đã đánh thức được tình yêu đối với ngôn ngữ mẹ đẻ của các em, làm cho các em hào hứng hơn với tiếng nói của dân tộc mình mà trước đây em nghĩ là nó quê mùa, nó lỗi thời, lạc hậu, không hợp thời và ít người nói thì bây giờ các em đã yêu nó trở lại. Các em cũng đã bắt đầu sửa soạn một cái tâm thế là sẽ nói, sẽ dùng nó và tôi thấy các em đã giao tiếp được trong trường học. Nhà trường cũng đang có dự định triển khai chương trình phát thanh học đường đưa tiếng Tày vào thực hiện các bản tin của nhà trường.”

Không chỉ dừng lại trong phạm vi nhà trường, các sản phẩm truyền thông bằng tiếng Tày do thầy và trò Trường THPT Thạch An thực hiện đang từng bước lan tỏa ra cộng đồng. Việc ứng dụng công nghệ số, gắn bảo tồn ngôn ngữ dân tộc với quảng bá các giá trị lịch sử, văn hóa, địa chất của địa phương đã cho thấy hiệu quả rõ nét. Từ thực tiễn đó, tổ chức Đoàn tại cơ sở đã chủ động vào cuộc, phối hợp cùng nhà trường mở rộng mô hình. Chị Phan Thị Nhung, Bí thư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh xã Thạch An cho biết, Đoàn xã Thạch An đã phối hợp với Nhà trường triển khai công trình thanh niên, xây dựng hệ thống mã QR trên các tấm standee đẹp mắt đặt tại các điểm di tích, nhà văn hoá, sân vận động… giúp người dân và du khách dễ dàng tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương qua các video song ngữ.

“Dự án này của trường THPT Thạch An không chỉ phù hợp với chủ trương bảo tồn tiếng dân tộc của địa phương mà còn phù hợp với giới trẻ, đoàn viên thanh niên của xã. Hiện nay, giới trẻ, đoàn viên thanh niên nhiều người không còn mặn mà, không còn giữ được tiếng Tày nên thông qua những video song ngữ Tày -Việt như thế này sẽ giúp quảng bá tốt hơn nữa về ngôn ngữ dân tộc cũng như văn hóa của địa phương.”

Từ sự vào cuộc của tổ chức Đoàn, những video song ngữ Tày - Việt không chỉ trở thành sản phẩm trải nghiệm cho du khách, mà còn từng bước đi vào đời sống cộng đồng. Tiếng Tày được khơi lại từ chính sinh hoạt thường ngày của các em học sinh, lan tỏa trong gia đình, bản làng. Và hơn ai hết, những người cảm nhận rõ nhất sự thay đổi ấy chính là các bậc cha mẹ. Chị Nông Thị Hương, ở xóm Nà Cốc, xã Thạch An, tỉnh Cao Bằng, phụ huynh học sinh tham gia Câu lạc bộ “Cùng em khám phá Công viên địa chất” chia sẻ:

“Trước đây thì ở nhà con tôi không biết nói tiếng Tày mấy, chỉ biết nghe một chút thôi, nhưng sau khi tham gia dự án bảo tồn tiếng Tày thì cũng thấy con về nhà cũng thấy nói được, ra ngoài cũng thấy nói tiếng Tày được với các bà, các bác trong xóm. Về nhà cũng biết hỏi ông bà, bố mẹ và hàng xóm…câu nào không biết thì cũng đi hỏi để dịch bài cho nhóm. Bây giờ thấy các con cháu biết tìm hiểu, biết nói tiếng Tày như thế này tôi thấy vui lắm, mong các cháu sẽ giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc Tày của mình.”

Từ một ngôi trường vùng cao, tiếng Tày đang được “đánh thức” bằng tri thức, bằng công nghệ và bằng chính tình yêu của thế hệ trẻ. Đó không chỉ là câu chuyện bảo tồn một ngôn ngữ, mà còn là hành trình gìn giữ bản sắc, để tiếng nói của dân tộc Tày, Nùng nơi núi rừng Việt Bắc hồi sinh, tiếp tục ngân vang trong đời sống hôm nay và các thế hệ mai sau./.